 |
| Ηθικά διλήμματα: Εσείς τι θα κάνατε; |
Φανταστείτε
να μπορούσατε να σώσετε πέντε ζωές, σκοτώνοντας κάποιον. Τι θα κάνατε; Παρόμοια
ηθικά διλήμματα για το τι είναι σωστό ή όχι έχουν απασχολήσει την φιλοσοφική
αλλά και την διαδικτυακή κοινότητα και ξεδιπλώνονται στο In2life, ζητώντας την
δική σας απάντηση.
του Γιώργου
Κόκουβα
Θυμάστε την σκηνή από τον «Σκοτεινό Ιππότη», όπου ο Τζόκερ καταλαμβάνει δύο πλοία, ένα που μεταφέρει βαρυποινίτες και ένα με συνηθισμένους ανθρώπους, και τους εφοδιάζει με δύο πυροκροτητές; Αν κάποια από τις δύο ομάδες αποφασίσει να πατήσει το κουμπί πρώτη, το άλλο πλοίο ανατινάζεται και σώζονται οι ίδιοι, ενώ αν δεν το πατήσει κανείς, και τα δύο πλοία γίνονται θρύψαλα.
«Η ζωή μου ο θάνατός σου», το καλό και το κακό, η παράβαση ηθικών κανόνων για έναν ανώτερο σκοπό ή ακόμη και τα κινηματογραφικά παιχνίδια του Μπάτμαν αποτελούν το υλικό της φιλοσοφικής σκέψης. Γιατί, ενώ η επιστημονική έρευνα διαθέτει εργαστήρια, μικροσκόπια και πειραματόζωα, η φιλοσοφία δεν έχει κανένα άλλο υλικό για πειραματισμό παρά την σκέψη και πολλά, πολλά ακραία ερωτήματα. Τα περισσότερα βέβαια δεν έχουν ακόμη βρει την σωστή απάντηση –πιθανότατα γιατί δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση- ωστόσο δίνουν τροφή για σκέψη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Διαβάστε παρακάτω περίφημα ηθικά διλήμματα που έθεσαν κατά καιρούς οι ειδικοί και δείτε πώς αυτά συνδέονται με την πραγματική ζωή. Φυσικά, περιμένουμε την δική σας απάντηση σε κάθε δίλημμα στο τέλος του κειμένου.
Ο βιολιστής και εμείς
Μια μέρα ξυπνάτε σε ένα νοσοκομείο. Στο διπλανό κρεβάτι βρίσκεται ξαπλωμένος ένας διεθνούς φήμης βιολιστής που έχει διασωληνωθεί με εσάς μέσω διάφορων μηχανημάτων και καλωδίων. Σας αποκαλύπτεται πως έχετε απαχθεί από την Κοινότητα των Μουσικόφιλων, που σας ζητά να μείνετε συνδεδεμένος με τον μεγάλο μουσικό επί εννέα μήνες, αφού αυτός είναι ο μόνος τρόπος να παραμείνει ζωντανός και να θεραπευτεί. Δεν θα πάθετε απολύτως τίποτα, ενώ κανείς άλλος εκτός από εσάς δεν μπορεί να τον σώσει. Νιώθετε υποχρεωμένοι να το υπομείνετε;
Η δημιουργός του διλήμματος αυτού, η φιλόσοφος Judith Thomson, πιστεύει πως η απάντηση είναι «όχι». Θα ήταν πολύ γενναιόδωρο εκ μέρους σας αν το κάνατε, υποστηρίζει, αλλά δεν έχετε την υποχρέωση να μείνετε, ακόμη κι αν αυτό ισοδυναμεί με τον θάνατο αυτού του σημαντικού ανθρώπου.
Πώς συνδέεται το παραπάνω δίλημμα με την πραγματική ζωή; Η Thomson το δημιούργησε ως ένα δείγμα των υποχρεώσεων μιας εγκύου. Όπως λέει η ίδια, εφόσον η γυναίκα είχε λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα αντισύλληψης, δεν έχει την υποχρέωση να διατηρήσει την εγκυμοσύνη και να «δίνει ζωή» στο άγνωστο ακόμη σ’ αυτή πλάσμα που είναι συνδεδεμένο με την ίδια. Ως εκ τούτου, νομιμοποιείται ηθικά η άμβλωση.
Οι τύχες των «πέντε»
Άλλο ένα ηθικό δίλημμα που θέτουν οι φιλόσοφοι είναι αυτό της θυσίας του ενός για την σωτηρία πολλών. Η Βρετανίδα φιλόσοφος Philippa Foot υποστηρίζει πως αν την στιγμή που ένας γιατρός
Θυμάστε την σκηνή από τον «Σκοτεινό Ιππότη», όπου ο Τζόκερ καταλαμβάνει δύο πλοία, ένα που μεταφέρει βαρυποινίτες και ένα με συνηθισμένους ανθρώπους, και τους εφοδιάζει με δύο πυροκροτητές; Αν κάποια από τις δύο ομάδες αποφασίσει να πατήσει το κουμπί πρώτη, το άλλο πλοίο ανατινάζεται και σώζονται οι ίδιοι, ενώ αν δεν το πατήσει κανείς, και τα δύο πλοία γίνονται θρύψαλα.
«Η ζωή μου ο θάνατός σου», το καλό και το κακό, η παράβαση ηθικών κανόνων για έναν ανώτερο σκοπό ή ακόμη και τα κινηματογραφικά παιχνίδια του Μπάτμαν αποτελούν το υλικό της φιλοσοφικής σκέψης. Γιατί, ενώ η επιστημονική έρευνα διαθέτει εργαστήρια, μικροσκόπια και πειραματόζωα, η φιλοσοφία δεν έχει κανένα άλλο υλικό για πειραματισμό παρά την σκέψη και πολλά, πολλά ακραία ερωτήματα. Τα περισσότερα βέβαια δεν έχουν ακόμη βρει την σωστή απάντηση –πιθανότατα γιατί δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση- ωστόσο δίνουν τροφή για σκέψη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Διαβάστε παρακάτω περίφημα ηθικά διλήμματα που έθεσαν κατά καιρούς οι ειδικοί και δείτε πώς αυτά συνδέονται με την πραγματική ζωή. Φυσικά, περιμένουμε την δική σας απάντηση σε κάθε δίλημμα στο τέλος του κειμένου.
Ο βιολιστής και εμείς
Μια μέρα ξυπνάτε σε ένα νοσοκομείο. Στο διπλανό κρεβάτι βρίσκεται ξαπλωμένος ένας διεθνούς φήμης βιολιστής που έχει διασωληνωθεί με εσάς μέσω διάφορων μηχανημάτων και καλωδίων. Σας αποκαλύπτεται πως έχετε απαχθεί από την Κοινότητα των Μουσικόφιλων, που σας ζητά να μείνετε συνδεδεμένος με τον μεγάλο μουσικό επί εννέα μήνες, αφού αυτός είναι ο μόνος τρόπος να παραμείνει ζωντανός και να θεραπευτεί. Δεν θα πάθετε απολύτως τίποτα, ενώ κανείς άλλος εκτός από εσάς δεν μπορεί να τον σώσει. Νιώθετε υποχρεωμένοι να το υπομείνετε;
Η δημιουργός του διλήμματος αυτού, η φιλόσοφος Judith Thomson, πιστεύει πως η απάντηση είναι «όχι». Θα ήταν πολύ γενναιόδωρο εκ μέρους σας αν το κάνατε, υποστηρίζει, αλλά δεν έχετε την υποχρέωση να μείνετε, ακόμη κι αν αυτό ισοδυναμεί με τον θάνατο αυτού του σημαντικού ανθρώπου.
Πώς συνδέεται το παραπάνω δίλημμα με την πραγματική ζωή; Η Thomson το δημιούργησε ως ένα δείγμα των υποχρεώσεων μιας εγκύου. Όπως λέει η ίδια, εφόσον η γυναίκα είχε λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα αντισύλληψης, δεν έχει την υποχρέωση να διατηρήσει την εγκυμοσύνη και να «δίνει ζωή» στο άγνωστο ακόμη σ’ αυτή πλάσμα που είναι συνδεδεμένο με την ίδια. Ως εκ τούτου, νομιμοποιείται ηθικά η άμβλωση.
Οι τύχες των «πέντε»
Άλλο ένα ηθικό δίλημμα που θέτουν οι φιλόσοφοι είναι αυτό της θυσίας του ενός για την σωτηρία πολλών. Η Βρετανίδα φιλόσοφος Philippa Foot υποστηρίζει πως αν την στιγμή που ένας γιατρός
