 |
| Το πνευματικό νόημα της νηστείας |
π.
Αλέξανδρου Σμέμαν
Δεν μπορεί να υπάρξει Σαρακοστή χωρίς νηστεία. Όμως
φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι σήμερα ή δεν παίρνουν τη νηστεία στα σοβαρά ή, αν
την παίρνουν, παρεξηγούν τον πραγματικό πνευματικό σκοπό της. Για μερικούς
νηστεία σημαίνει ένα συμβολικό «σταμάτημα» σε κάτι, για μερικούς άλλους νηστεία
είναι μια προσεκτική τήρηση των νηστευτικών κανόνων.
Για μερικούς νηστεία σημαίνει ένα συμβολικό
«σταμάτημα» σε κάτι, για μερικούς άλλους νηστεία είναι μια προσεκτική τήρηση
των νηστευτικών κανόνων.Αλλά και στις δυο περιπτώσεις σπάνια η νηστεία
συνδέεται με την όλη προσπάθεια της Μεγάλης Σαρακοστής. Θα πρέπει πρώτα πρώτα
να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη διδασκαλία της Εκκλησίας για τη νηστεία και
ύστερα να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: Πώς μπορούμε εμείς να εφαρμόσουμε αυτή τη
διδασκαλία στη ζωή μας;
Η νηστεία ή η αποχή από τις τροφές δεν είναι
αποκλειστικά μια χριστιανική συνήθεια. Υπήρχε και υπάρχει ακόμα και σε άλλες
θρησκείες ή και πέρα από τις θρησκείες, όπως λόγου χάρη, σε μερικές ειδικές
θεραπείες κλπ. Σήμερα οι άνθρωποι νηστεύουν (απέχουν από το φαγητό) για πάρα
πολλές αιτίες ακόμα και για πολιτικούς, μερικές φορές λόγους. Είναι πολύ βασικό
λοιπόν να ξεχωρίσουμε το μοναδικό περιεχόμενο στη χριστιανική νηστεία. Αυτό
μιας αποκαλύπτεται πρώτα απ' όλα στην αλληλοεξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα σε δυο
γεγονότα που βρίσκονται στην Αγία Γραφή: το ένα στην αρχή της Παλαιάς Διαθήκης.
Το πρώτο γεγονός είναι το «σταμάτημα της νηστείας» από τον Αδάμ στον Παράδεισο.
Έφαγε, ο Αδάμ, από τον απαγορευμένο καρπό.
Έτσι μάς παρουσιάζεται η πρώτη αμαρτία του ανθρώπου. Ο
Χριστός, ο Νέος Αδάμ - και αυτό είναι το δεύτερο γεγονός - αρχίζει με νηστεία.
Ο Αδάμ πειράσθηκε και υπόκυψε στον πειρασμό. Ο Χριστός πειράσθηκε και νίκησε
τον πειρασμό. Η συνέπεια της αποτυχίας του Αδάμ είναι η έξωσή του από τον
Παράδεισο και ο θάνατος. Ο καρπός της νίκης του Χριστού είναι η συντριβή του
θανάτου και η δική μας επιστροφή στον Παράδεισο.[...]
Ο Χριστός είναι ο Νέος Αδάμ. Έρχεται να επανορθώσει
την καταστροφή που επέβαλε στη ζωή ο Αδάμ, να αποκαταστήσει τον άνθρωπο στην
αληθινή ζωή. Και ο Χριστός επίσης αρχίζει με νηστεία: «νηστεύσας ημέρας
τεσσαράκοντα και νύκτας τεσσαράκοντα, ύστερον επείνασε» (Ματθ.4,2). Η πείνα
είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία αναγνωρίζουμε την εξάρτησή μας από κάτι
άλλο - τη στιγμή που νιώθουμε κατεπείγουσα και απαραίτητη ανάγκη για τροφή
καταλαβαίνουμε ότι δεν έχουμε τη ζωή μέσα μας.
Είναι αυτό το όριο πέρα από το οποίο ή πεθαίνω από
ασιτία ή αφού ικανοποιήσω το σώμα μου έχω ξανά το αίσθημα της ζωής μέσα μου.
Αυτή ακριβώς, με άλλα λόγια, είναι η στιγμή που αντιμετωπίζουμε την τελική
ερώτηση: Από τι λοιπόν εξαρτάται η ζωή μου Και εφ' όσον η ερώτηση δεν είναι
απλά μια ακαδημαϊκή ερώτηση, αλλά τη νιώθω μ' ολόκληρο το σώμα μου, είναι
επίσης και στιγμή πειρασμού. Ο Διάβολος ήρθε στον Αδάμ μέσα στον Παράδεισο,
ήρθε επίσης και στο Χριστό μέσα στην έρημο. Πλησίασε δηλαδή δυο πεινασμένους
ανθρώπους και τους είπε: Χορτάστε την πείνα σας, γιατί αυτή είναι η απόδειξη
ότι εξαρτάστε ολοκληρωτικά από την τροφή, ότι η ζωή σας βρίσκεται στην τροφή.
Και ο μεν Αδάμ πίστεψε και έφαγε, ο Χριστός όμως
αρνήθηκε τον πειρασμό και είπε: ο άνθρωπος «ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται».
Αρνήθηκε να δεχτεί αυτό το ψέμα που ο διάβολος επιβάλλει στον κόσμο, το κάνει
δε ολοφάνερη αλήθεια χωρίς καμιά επιπλέον συζήτηση, το κάνει θεμέλιο για όλες
τις απόψεις μας, τις επιστήμες, την ιατρική, πιθανόν και για τη θρησκεία.
Κάνοντας αυτό ο Χριστός αποκατέστησε τη σχέση ανάμεσα στην τροφή, τη ζωή και το
Θεό, σχέση την οποία είχε σπάσει ο Αδάμ και που εμείς εξακολουθούμε να τη
σπάζουμε κάθε μέρα.
Τι είναι, λοιπόν, νηστεία για μάς τους χριστιανούς;
Είναι η είσοδός μας και η συμμετοχή μας σε κείνη την
εμπειρία του Χριστού με την οποία μάς ελευθερώνει από την ολοκληρωτική εξάρτηση
από την τροφή, την ύλη και τον κόσμο. Με κανένα τρόπο η
