Όσκαρ Ρομέρο: Η φωνή όσων δεν είχαν φωνή

Όσκαρ Ρομέρο

«Θα ήταν θλιβερό, σε μια χώρα όπου υπάρχουν τόσες φρικτές δολοφονίες, να μην υπήρχαν ιερείς ανάμεσα στα θύματα»

Κουτελάκη Ειρήνη 

Από τότε που ανέλαβε τη διακονία του ως ποντίφικας το 2013, ο πάπας Φραγκίσκος, ο πρώτος πάπας από τη Λατινική Αμερική, είχε καταστήσει σαφές ότι θα υπερασπιζόταν σθεναρά την ανακήρυξη του Αρχιεπισκόπου Όσκαρ Ρομέρο ως αγίου. Το 2015, ο Όσκαρ Ρομέρο ανακηρύχθηκε μακάριος. Υπήρξε αρχιεπίσκοπος της πόλης Σαν Σαλβαδόρ, πρωτεύουσας του Ελ Σαλβαδόρ. Την Κυριακή 14 Οκτωβρίου 2018, κατά την επίσημη Θεία Λειτουργία ανακήρυξης του Όσκαρ Ρομέρο ως αγίου, ο Πάπας φόρεσε την αιματοβαμμένη ζώνη του αρχιεπισκόπου του Ελ Σαλβαδόρ, που πυροβολήθηκε στις 24 Μαρτίου 1980, με εντολή της τότε κυβέρνησης, ενώ τελούσε τη Θεία Λειτουργία στο παρεκκλήσιο ενός νοσοκομείου ανιάτων, όπου και διέμενε. Ήταν εποχή ενός ακήρυχτου εμφύλιου πολέμου με θύματα κυρίως τους φτωχούς αγρότες από παραστρατιωτικούς του καθεστώτος στη χώρα. Την προηγουμένη της δολοφονίας του, με συγκινητικά λόγια είχε κάνει έκκληση στους στρατιώτες και σε χαμηλά ισταμένους αστυνομικούς, να μην υπακούν σε ανήθικες εντολές ανωτέρων τους:

«Αδελφοί μου, προέρχεστε από τον ίδιο τον λαό σας. Σκοτώνετε τα αδέλφια σας, τους χωρικούς, ενώ κάθε ανθρώπινη εντολή εκτέλεσης πρέπει να υποτάσσεται στο νόμο του Θεού που λέει: Ου φονεύσεις. Κανένας στρατιωτικός δεν είναι υποχρεωμένος να υπακούσει μια εντολή αντίθετη με τον νόμο του Θεού. Κανείς δεν χρειάζεται να υπακούσει έναν ανήθικο νόμο. Έχει έρθει η ώρα να βάλετε πρώτα  τη συνείδησή σας και να υπακούσετε στη συνείδησή σας και όχι σε κάποια αμαρτωλή εντολή. Η εκκλησία που υποστηρίζει τα δικαιώματα του Θεού, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αξιοπρέπεια του ατόμου, δεν μπορεί να σιωπήσει μπροστά σε ένα τέτοιο βδέλυγμα. Θέλουμε η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει το γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν έχουν αξία αν πρόκειται να εφαρμοστούν με τίμημα τόσο πολύ αίμα. Στο όνομα του Θεού, στο όνομα αυτού του λαού που υποφέρει και που οι κραυγές του υψώνονται όλο και πιο δυνατά προς τον ουρανό κάθε μέρα, σας παρακαλώ, σας ικετεύω, σας διατάζω στο όνομα του Θεού: σταματήστε την τυραννία».

--------------------------------------------------------------------------------- 

Λιταία Πύλη (1998),

Στίχοι: Βενιζέλος Χριστοφορίδης,

Μουσική: Χρυσόστομος Σταμούλης,

Τραγούδι: Μιχάλης Παπαζήσης+Χορωδία Νέων Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. ...

Την άνοιξη του 1979, ο αρχιεπίσκοπος Όσκαρ Αρνούλφο Ρομέρο του Ελ Σαλβαδόρ ταξίδεψε στο Βατικανό. Παρακάλεσε, ικέτεψε, ζητιάνεψε ακρόαση από τον πάπα Ιωάννη Παύλο Β'.[...] Ο Ρομέρο προσπάθησε να του πει πως ο στρατός είχε βασανίσει και είχε δολοφονήσει χιλιάδες Σαλβαδοριανούς, μεταξύ άλλων πολλούς καθολικούς και πέντε ιερείς, και πως χθες ακόμα, λίγο πριν από την ακρόαση αυτή, στρατιώτες είχαν πυροβολήσει είκοσι πέντε άτομα μπροστά στον καθεδρικό ναό. Ο αρχηγός της εκκλησίας τον διέκοψε απότομα: "Μην υπερβάλλετε, αρχιεπίσκοπε!" Η συνάντηση δεν κράτησε πολύ. Ο διάδοχος του Αγ. Πέτρου διέταξε: "Θα πρέπει να τα βρείτε με την κυβέρνηση! Ένας καλός χριστιανός δεν δημιουργεί προβλήματα στις αρχές! Η Εκκλησία θέλει ειρήνη και αρμονία!" Δέκα μήνες αργότερα, στις 24 Μαρτίου του 1980, ο αρχιεπίσκοπος Ρομέρο έπεσε νεκρός σε μια εκκλησία του Ελ Σαλβαδόρ. Η σφαίρα τον χτύπησε την ώρα της λειτουργίας, τη στιγμή που ύψωνε την Όστια.

---------------------------------------------------------------------------------

Τι συνέβαινε στη χώρα; 

Το 1979 γίνεται στρατιωτικό πραξικόπημα στο Ελ Σαλβαδόρ: το δικτατορικό καθεστώς εξαπέλυσε  παραστρατιωτικές ομάδες που βασάνιζαν, δολοφονούσαν και εξαφάνιζαν τα ίχνη εκείνων που θεωρούσε πολιτικούς αντιπάλους του. Οι συγκρούσεις με τις ομάδες ανταρτών της αριστεράς μετατράπηκαν σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, που αιματοκύλησε το λαό της χώρας. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, οι κληρικοί υπεράσπιζαν σθεναρά τους φτωχούς της χώρας και αναπτύχθηκε η «Θεολογία της Απελευθέρωσης», θεολογικό ρεύμα που υποστήριζε τα κοινωνικά αιτήματα των φτωχών και των καταπιεσμένων της χώρας. Για τους παραστρατιωτικούς, οι κληρικοί αποτελούσαν στόχο δολοφονίας, καθώς οι ακροδεξιοί θεωρούσαν ότι οι ιερείς ταυτίζονταν με τους φτωχούς και τα αιτήματά τους και, συνεπώς, αποτελούσαν εχθρούς του καθεστώτος.

 Στην επισκοπή του ο αρχιεπίσκοπος Ρομέρο αντιμετώπισε την φτώχεια και την καταπίεση των αγροτών

Το Βατικανό αφαιρεί την «Καθολική» ταυτότητα από Βελγική θρησκευτική ομάδα ως απόρροια της αποδοχής της ευθανασίας

Το Βατικανό αφαιρεί την «Καθολική» ταυτότητα
από Βελγική θρησκευτική ομάδα
ως απόρροια της αποδοχής της ευθανασίας

Το Βατικανό δήλωσε προσφάτως ότι το βελγικό θρησκευτικό εκκλησίασμα «Η αδελφότητα της φιλανθρωπίας» δεν θα θεωρούνταν πλέον καθολικό εξαιτίας των σχετικών με την ευθανασία θέσεων και ενεργειών του.

Ειδικότερα, το εν λόγω εκκλησίασμα, ιδρυμένο κατά τον 19^ο αιώνα φαίνεται να έχει υπό τη διεύθυνσή του 15 αξιοπρόσεχτα ψυχιατρεία. Το 2017, τα μέλη της επιτροπής διαχείρισης των εν λόγω κλινικών στα οποία συμπεριλαμβάνονταν και τρεις αδερφοί του  εκκλησιάσματος, αποφάσισαν να επιτρέψουν στους ιατρούς τους να διεξάγουν ευθανασία. Με άλλα λόγια, σε αντιπαραβολή με την αυστηρή απαγόρευση της ευθανασίας από την καθολική εκκλησία, η επιτροπή απέρριψε την απολύτως σύμφωνη με το καθολικό πνεύμα διαχείριση των νοσοκομείων της.

Ως επακόλουθο, το Βατικανό προέβη σε αφαίρεση της καθολικής ταυτότητας των εν λόγω νοσοκομείων επισημαίνοντας τα παρακάτω τέσσερα σημεία διαφωνίας. Πιο συγκεκριμένα, η αδελφότητα δεν φαίνεται να αποδέχεται την θέση ότι η ζωή κατέχει αξιοσέβαστη θέση. Επιπλέον, εκείνη αποδέχεται τη βελγική

H B' Σύνοδος του Βατικανού

H B' Σύνοδος του Βατικανού

Η Β΄ Σύνοδος του Βατικανού,[1]  απετέλεσε έναν ιδιαίτερα σημαντικό ιστορικό σταθμό για τη σύγχρονη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.  Μετά από αιώνες εσωστρέφειας και υπεροπτικής αδιαλλαξίας, αποφάσισε να επανεξετάσει την παρουσία της στον κόσμο. Αποφάσισε δηλαδή, να ασκήσει κριτική στο παρελθόν της, να αρχίσει να διαβλέπει τα λάθη της, να αναζητήσει τρόπους προσέγγισης με τη σύγχρονη σκέψη και τον πολιτισμό, να αρχίσει διάλογο με τις άλλες χριστιανικές ομολογίες και να εκσυγχρονιστεί, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των καιρών.[2]

Η σύνοδος συγκλήθηκε μεταξύ 1962-1965  από τον Πάπα τον Iωάννη τον 23ο με τη συμμετοχή 2000 επισκόπων.             Επίσημα η σύνοδος άνοιξε από τον Πάπα Ιωάννη ΚΓ΄ στις 11 Οκτωβρίου 1962 και έκλεισε από τον Πάπα Παύλο ΣΤ΄ το 1965. Επίσης σ΄ αυτήν έλαβαν μέρος ως παρατηρητές εκπρόσωποι από την Ορθόδοξη Εκκλησία και από διάφορες προτεσταντικές Ομολογίες.[3]

Οι αποφάσεις της συνόδου διατυπώθηκαν σε Συντάγματα, Διατάγματα και Διακηρύξεις.  Οι κυριότερες αποφάσεις της ήταν:[4]  

Α. H κατάργηση της λατινικής γλώσσας στη λατρεία και η υιοθέτηση της γλώσσας της κάθε χώρας. 
Β. H μεγαλύτερη προσέγγιση και κατανόηση των άλλων χριστιανικών Ομολογιών και των άλλων θρησκειών. 
Γ. Η θέση των λαϊκών και, κυρίως, της γυναίκας στην Εκκλησία, καθώς και το δικαίωμα όλων στην εργασία. 

Επίσης, στις αποφάσεις της, τονίστηκε ιδιαίτερα ο ρόλος των επισκόπων και ρυθμίστηκαν θέματα που αφορούσαν τη ζωή, το έργο και την εκπαίδευση των ιερέων. Εκτός τούτου δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην ανανέωση της μοναστικής ζωής, στην ιεραποστολική αποστολή της Εκκλησίας  καθώς και στην αναγκαιότητα για ορθή χρήση των Μέσων Επικοινωνίας. Επιπρόσθετα  αξίζει να τονίσουμε τη διακήρυξη  της συνόδου για την πλήρη θρησκευτική ελευθερία όλων των ανθρώπων, την κάθετη απόρριψη της αντίληψης για τη συλλογική ευθύνη του ιουδαϊκού λαού για τη θανάτωση του Χριστού και

Ορθόδοξοι – Καθολικοί: Τι χωρίζει τις δύο Εκκλησίες

Πατριάρχης Αθηναγόρας

και Πάπας Παύλος ΣΤ΄

του Θωμάς Τάτσης

Η Δυτική και η Ανατολική Εκκλησία, εδώ και 956 (σχίσμα του 1054) χρόνια βαδίζουν χωριστά. Έχοντας, κυρίως, δογματικές διαφορές διασταυρώνουν τα ξίφη τους και με κάθε ευκαιρία τονίζουν τις διαφορές τους. Απευθύνθηκαμε σε δύο κληρικούς, έναν ορθόδοξο και έναν καθολικό, και τους ζήτησε να μιλήσουν για τις διαφορές μεταξύ των δύο Εκκλησιών.

Και οι δύο συμφώνησαν ότι …διαφωνούν. Και μίλησαν ο καθένας από τη δική του πλευρά για το φιλιόκβε, το αλάθητο, τα πρωτεία και ό,τι άλλο χωρίζει δύο Εκκλησίες που έχουν κοινές ρίζες, αλλά για την ώρα δεν έχουν κοινό μέλλον.

1. Φιλιόκβε: Είναι μια λατινική λέξη που σημαίνει « και εκ του Υιού». Την πρόσθεσε στο «Πιστεύω» η δυτική Εκκλησία, δηλώνοντας ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται όχι μόνο εκ του πατρός αλλά και εκ του Υιού (Filioque).

2. Το πρωτείο του Πάπα: Βασίζεται στο πρωτείο που σύμφωνα με τη δυτική Εκκλησία είχε ο Απόστολος Πέτρος, αφού του το ανέθεσε ο Χριστός. Όταν ο Πέτρος πέθανε, το πρωτείο πέρασε στον εκάστοτε επίσκοπο Ρώμης, που θεωρείται διάδοχός του.

3. Το αλάθητο του Πάπα: Σύμφωνα με τους καθολικούς, όταν ο Πάπας διδάσκει ως υπέρτατος ποιμένας όλης της Εκκλησίας σε θέματα δόγματος, το Άγιο Πνεύμα τον προστατεύει.

4. Ουνία: Στην Ελλάδα μπορεί η Ουνία να μην είναι διαδομένη και να περιορίζεται στους δύο χιλιάδες πιστούς. Ωστόσο θεωρείται ένα από τα θέματα που διχάζει, ιστορικά και εκκλησιολογικά, τις δύο Εκκλησίες. Οι ουνίτες φορούν άμφια όπως οι ορθόδοξοι και ακουλουθούν τη βυζαντινή παράδοση. Παρ’ όλα αυτά, δηλώνουν καθολικοί.

5. Αγαμία: Πρόκειται για διαφορά που έχει σχέση με την παράδοση της κάθε Εκκλησίας. Οι καθολικοί

Ἡ Β΄ Βατικανή Σύνοδος - Η νέα θεολογία καί ἡ νέα ἐκκλησιολογία της

Ἡ Β΄ Βατικανή Σύνοδος

του Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Στίς ἡμέρες μας γίνεται πολύς λόγος γιά τήν ἐκκλησιολογία, δηλαδή γιά τό τί εἶναι Ἐκκλησία, ποιά εἶναι τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας, σέ ἀναφορά μέ τήν σχέση μεταξύ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί τῶν ἑτεροδόξων, καθώς ἐπίσης γίνεται πολύς λόγος γιά τήν λεγομένη Βαπτισματική θεολογία, πού ἐρευνᾶ τό Βάπτισμα τῶν ὀρθοδόξων καί τῶν ἑτεροδόξων γιά νά βρεθοῦν τά κοινά σημεῖα μεταξύ τους. 

Τά θέματα αὐτά συσχετίζονται μεταξύ τους, γιατί οἱ οἰκουμενιστές προσπαθοῦν νά προσδιορίσουν τήν ἑνότητα μεταξύ τοῦ Χριστιανισμοῦ μέσα ἀπό τήν προοπτική τῆς Βαπτισματικῆς θεολογίας, πού σημαίνει ὅτι θέτουν ὡς βάση τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας τό Βάπτισμα καί οὐσιαστικά αὐτό εἶναι «ἡ ἀρχή τῆς περιεκτικότητας», γιατί προσπαθοῦν νά δοῦν τά κοινά σημεῖα τῆς ἑνότητας μεταξύ τῶν Ὁμολογιῶν. Μέ αὐτόν τόν τρόπο δέν θέτουν ὡς βάση τῆς ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας τήν πίστη συνδυασμένη μέ τά Μυστήρια, ἀλλά θέτουν ὡς βάση τό Βάπτισμα, τό ὁποῖο ἀποδεσμεύουν ἀπό τήν ἀποκεκαλυμμένη πίστη καί ἀπό τά ἄλλα Μυστήρια, ἰδιαίτερα τό Μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας.

Γιά τά δύο αὐτά θέματα, ἤτοι τήν ἐκκλησιολογία καί τήν Βαπτισματική θεολογία, ἔγινε συζήτηση στήν Β΄ Βατικανή Σύνοδο (1962-1965) καί ἐλήφθησαν ἀποφάσεις πού ἀποτελοῦν τήν νέα ἐκκλησιολογική θέση τῶν «Ρωμαιοκαθολικῶν» μέ τήν ἔκδοση δύο διαταγμάτων, τό ἕνα περί Ἐκκλησίας καί τό ἄλλο περί Οἰκουμενισμοῦ. Μέ αὐτά τά διατάγματα-ἀποφάσεις ὑποστηρίζεται ὅτι ὑπάρχουν Μυστήρια καί ἐκτός τῶν ὁρίων τῆς Ἐκκλησίας τους.

Τό περίεργο, ὅμως, εἶναι ὅτι ὑπάρχουν ὀρθόδοξοι θεολόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐμπνέονται ἀπό τίς ἀποφάσεις τῆς Β΄ Βατικανῆς Συνόδου καί θεωροῦν ὅτι ἡ Σύνοδος αὐτή ἐπέστρεψε στίς πηγές τῆς πίστεως, ἀλλά καί ὑποστηρίζουν ὅτι, καί ἀπό πλευρᾶς ὀρθοδόξου θεολογίας, ὑφίστανται Μυστήρια καί ἐκτός τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ὅμως, καί τά δύο αὐτά ζητήματα εἶναι ἐκτροπή ἀπό τήν ὀρθόδοξη πίστη καί τήν θεολογία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καί ὅλης τῆς ἐκκλησιαστικῆς συνειδήσεως, ὅπως ἐκφράσθηκε διά μέσου τῶν αἰώνων.

Πρόσφατα ἐκδόθηκε μιά σημαντική διατριβή μέ τίτλο «Ἡ ἐκκλησιολογική ἀναθεώρηση τῆς Β΄ Βατικανῆς Συνόδου, μία ὀρθόδοξη διερεύνηση τοῦ Βαπτίσματος καί τῆς Ἐκκλησίας κατά τό Διάταγμα περί Οἰκουμενισμοῦ». Ἡ διατριβή αὐτή ἐκπονήθηκε ἀπό τόν Πρωτοπρεσβύτερο π. Πέτρο Χίρς, κατατέθηκε στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης καί ὑποστηρίχθηκε ἀπό τόν καθηγητή Δημήτριο Τσελεγγίδη. Πρόκειται γιά μιά ἄκρως ἐπιστημονική διατριβή, ἀκραιφνῶς ὀρθόδοξη καί ὁμολογιακή, γραμμένη μέ γνώση τῶν πηγῶν καί τῶν βοηθημάτων, μέ ἐπιστημονική μέθοδο ἐρεύνης τοῦ θεματος. Ἡ διατριβή ἐκδόθηκε ἀπό τίς ἐκδόσεις Uncut Mountain Press.

Στήν συνέχεια θά ὑπογραμμισθοῦν μερικά ἀπαραίτητα σημεῖα προκειμένου νά ἀναγνωσθῆ αὐτή ἡ διατριβή ἀπό τούς ὀρθοδόξους Χριστιανούς, οἱ ὁποῖοι ἐν πολλοῖς δέν ἀσχολοῦνται μέ τέτοια σοβαρά θεολογικά καί ἐκκλησιολογικά ζητήματα, πού σημαίνει ὅτι δέν ἐνεργοποιοῦν τήν ὀρθόδοξη αὐτοσυνειδησία τους. Αὐτό συνιστᾶ πνευματική ὕπνωση, μέ ἄμεσες συνέπειες στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί τελικά στήν σωτηρία τῶν μελῶν της.

1. Τό περιεχόμενο τῆς διατριβῆς

Ἡ ἐπιστημονική αὐτή μελέτη ἀρχίζει μέ τόν πρόλογο, στόν ὁποῖο ἐντοπίζεται ἡ προσοχή τῶν θεολόγων –οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται μέ τήν οἰκουμενική κίνηση– στό Βάπτισμα, τό ὁποῖο τέθηκε ὡς βάση γιά τήν χριστιανική ἑνότητα. Ἐπισημαίνεται δέ ὅτι μέ τήν Β’ Βατικανή Σύνοδο ἀναγνωρίσθηκαν ἡ ἐγκυρότητα καί ἡ ἀποτελεσματικότητα «τοῦ μή Ρωμαιοκαθολικοῦ Βαπτίσματος» καί ἡ ἤδη ὑπάρχουσα ἐκκλησιαστική ἑνότητα ὅλων τῶν Χριστιανῶν, ἄν καί εἶναι ἀτελής, ἐπειδή δέν ἀναγνωρίζουν ὡς ὑπερτάτη ἀρχή τόν Πάπα.

Ἡ μελέτη αὐτή ἐντοπίζει τίς ἱστορικές καί θεολογικές ἀντιφάσεις πού ὑπάρχουν στό διάταγμα τῆς

Η ιστορική διάσταση του Filioque (Φιλιόκβε)

Του. Σάββα Αγουρίδη  καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Το ζήτημα του Filioque

Το παρόν άρθρο δεν έχει σκοπό να εκθέσει τη διά των αιώνων σημασία του Filioque για τους ανατολικούς θεολόγους, μάλιστα μετά τον 17ο αι., και ιδίως κατά τον 20ό αι. Εδώ εκτίθεται μόνο το πώς ξεκίνησε το Filioque στις σχέσεις μεταξύ των δύο τμημάτων της χριστιανοσύνης.

Η επίσκεψη του Πάπα στη χώρα μας έφερε κατ’ ανάγκη στο προσκήνιο και το ερώτημα αυτό. Βέβαια, οι Νεορθόδοξοι της Ελλάδας, μετά ιδίως τη δεκαετία του ’60, δεν έθεσαν ποτέ το ερώτημα στη μορφή που το θέτουμε εμείς: όχι μόνο το ιστορικό πλαίσιο της αρχικής εμφάνισης των μεταξύ μας διαφορών δεν τους απασχόλησε ιδιαίτερα, αλλά ούτε και η προς την ιστορία σχέση της εξέλιξης ορισμένων από τις διαφορές αυτές. Η Νεορθόδοξη, π.χ., άποψη περί του Filioque σήμερα στην Ελλάδα δεν έχει ποτέ εξετάσει για ποιο λόγο υπήρξε η ίδια ιστορικώς άγνωστη από τον 15ο αι. μ.Χ. μέχρι και την έκδοση των εγχειριδίων Δογματικής της Ορθόδοξης Εκκλησίας που έγραψαν άνδρες πανεπιστημιακοί, όπως οι καθηγητές Χ. Ανδρούτσος, Παν. Τρεμπέλας και Ι. Καρμίρης. Οι Νεορθόδοξοι υποστηρίζουν με πλήρη βεβαιότητα ότι οι λόγοι της εμφάνισης της διάστασης Ανατολής – Δύσης είναι βαθύτατα θεολογικοί και μάλιστα «Τριαδολογικοί», συνδέονται δηλ. αποκλειστικώς με το θέμα της σχέσης του Ιησού ως «Υιού του Θεού» και του Αγίου Πνεύματος προς τον Πατέρα Θεό εντός της Αγίας Τριάδος.

 Οι διαπιστώσεις των Νεορθόδοξων

 
Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις των Νεορθόδοξων, στο ερώτημα κατά τι διαφέρω εγώ από έναν ολλανδό Δυτικό χριστιανό π.χ., η απάντηση δεν μπορεί να είναι πως έχουμε διαφορετική γνώμη για την αξία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Αγιαξ· ούτε στις απόψεις μας περί ευθανασίας ή περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, τίποτε απ’ αυτά! Μόνο αν κατέβουμε βαθύτερα, εκεί πιστεύεται πως θα βρούμε την κύρια διαφορά μας, κι αυτή είναι Τριαδολογική, με την παραπάνω σημειωθείσα έννοια. Οποια, π.χ., ξένη μη Καθολική, θεολογική εγκυκλοπαίδεια κι αν ανοίξει κανείς διαβάζει πως το Filioque

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης στην ενσαρκωμένη Λατινική Αμερική

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης

Του Άγγελου Γουνόπουλου, πολιτικού επιστήμονα 

Είμαι μια φωνή
Γι’ αυτούς που δεν έχουν καμιά
Dom Helder Camara *

Το μόνο θεμέλιο του κόσμου συνίσταται στην ελευθερία του Θεού, στην ελευθερία της Αγάπης
π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ **

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης εμφανίστηκε στη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του ’60, τόσο ως ένα ιδιαίτερο θεολογικό ρεύμα στα πλαίσια κυρίως της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (1), όσο και ως ένα κοινωνικό και πολιτικό κίνημα ευρύτερων χριστιανικών ομάδων. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης θα παραμείνει ενεργή όλα αυτά τα χρόνια. Σήμερα, αν και έχει χάσει την αρχική της δυναμική, εντούτοις παραμένει παρούσα στις ιστορικές εξελίξεις, στρατευμένη στην υπόθεση των φτωχών για την απελευθέρωσή τους, μέσα από μια αγωνιστική πορεία πενήντα περίπου χρόνων (2).
Ο πολιτισμικός (3) παράγοντας θα παίζει πάντα ρόλο καθοριστικό στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της Θεολογίας της Απελευθέρωσης. Ακολουθώντας τον Fernand Braudel, αυτό που αναφέρουμε ως λατινοαμερικάνικο πολιτισμό τη δεκαετία του ’60 είναι ταυτόχρονα:
α) μια γεωγραφική περιοχή, αφού είναι τόσο μια συγκεκριμένη γεωμορφολογία, όσο και μια γεωκλιματική συνθήκη. Αποτελείται από τεράστιες αχανείς εκτάσεις ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες, που εναλλάσσονται διαρκώς και με έντονες διαφοροποιήσεις ανάμεσά τους, καθώς περιοχές με πλούσια βιοποικιλότητα διαδέχονται περιοχές με ατελείωτη στέρφα γη. Η θάλασσα δύο ωκεανών σχετίζει τα παράλια με τον κόσμο, όταν οι Άνδεις ή ο Αμαζόνιος απομονώνουν τους πληθυσμούς τους από αυτόν. Οι μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις πόλεις και οι δυσκολίες στην επικοινωνία με την ύπαιθρο δημιουργούν τον αστικό πολιτισμό των κρεολών και των μιγάδων και τον αγροτικό πολιτισμό των ιθαγενών.
β) μια οικονομία που σημαδεύτηκε από χαμηλή τεχνολογική ανάπτυξη, χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως παραγωγική βάση για εξόρυξη πρώτων υλών και χαρακτηρίστηκε από τις εκμεταλλευτικές και άνισες αποικιοκρατικές σχέσεις με τη μητρόπολη, όπως και από την άνιση κατανομή των πόρων ανάμεσά τους. Έντονες ταξικές αντιπαραθέσεις τη συγκλονίζουν στο εσωτερικό της. Επίσης, είναι μια προβληματική επί αιώνες δημογραφία, αφού, με την κατάκτηση και την ακραία εκμετάλλευση, αλλά και εξαιτίας των επιδημιών και της πολιτισμικής τους οπισθοχώρησης, οι πληθυσμοί των ιθαγενών αποδεκατίστηκαν κυριολεκτικά. Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες για να αρχίσουν να αυξάνονται ξανά. Η πληθυσμιακή τους ανάπτυξη, κυρίως μέσα στον 20ό αιώνα, τους επαναφέρει στο ιστορικό προσκήνιο έστω και δειλά, διότι, ακόμα και τότε, δεν συνοδεύτηκε από την αντίστοιχη κοινωνική ανάπτυξη, με αρνητικά αποτελέσματα για τον πολιτισμό και τους λαούς τους. Επιπλέον, οι λατινοαμερικάνικες οικονομίες έχουν τη δεκαετία του ’60 δυσμενείς βιολογικές συνθήκες, αφού οι αρρώστιες, ο υποσιτισμός, η ανύπαρκτη υγειονομική περίθαλψη για μεγάλα κοινωνικά στρώματα, θα επιβαρύνουν την οικονομική και την πολιτισμική παραγωγή.
γ) μια κοινωνία με μεγάλο πολιτικό κατακερματισμό, που διέπεται από έντονες και βίαιες συγκρούσεις στην πολιτική της ζωή, που οδηγεί προς, αλλά και τροφοδοτείται από τη στρατιωτικοποίηση και τον απολυταρχισμό. Οι αποικιοκρατικές διεθνείς σχέσεις, και ειδικότερα ο ρόλος των Η.Π.Α. μετά το «Δόγμα Μονρόε» στις αρχές του 19ου αιώνα, δεν ευνόησαν τον εκδημοκρατισμό και τη, σχετική έστω, ειρήνευση στο εσωτερικό τους. Επιπλέον, οι κοινωνικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από την επιμειξία όλων των φυλών του κόσμου, που κατόρθωσε σε κάποια στρώματα να ξεπεράσει θαυμαστά το ρατσιστικό φαινόμενο και σε άλλα να το αναπαραγάγει με τον πιο σκληρό τρόπο, αναδεικνύοντας σε πρόβλημα καθοριστικό το ιθαγενικό ζήτημα.
Τέλος, ο λατινοαμερικάνικος πολιτισμός είναι και
δ) μια συλλογική νοοτροπία, αλλά και μια ιδιαίτερη λαϊκή θρησκευτικότητα, όπου ο πανθεϊσμός των αυτοχθόνων, ο ανιμισμός των μαύρων Αφρικανών και ο χριστιανισμός των Ευρωπαίων συνυπάρχουν, επικοινωνούν, εμπλέκονται σε νέες μορφές αλλά και χωρίζουν διαρκώς. Εν τέλει, ο λατινοαμερικάνικος πολιτισμός δημιουργείται σε μια μακρά ιστορική πορεία διαχωρισμών και συνθέσεων. Θα επηρεάσει βαθιά τη Θεολογία της Απελευθέρωσης, θα διαμορφώσει τους όρους της κυοφορίας της και θα συνδράμει στα αποτελέσματα της γέννησής της. Με την παρουσία της, θα αλλάξει μαζί της.

Η πρώτη περίοδος

Στη δεκαετία του ’60, και μέχρι την πτώση του Ανατολικού Μπλοκ, που επιταχύνει τις μεταβολές που είχαν ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του ’80 στον αγγλοσαξονικό κόσμο και οι οποίες είχαν εγκαινιάσει την εποχή της νεοφιλελεύθερης «Παγκοσμιοποίησης», η προσήλωση του μεγαλύτερου μέρους της

Οι 95 θέσεις του Μαρτίνου Λούθηρου

Μαρτίνος Λούθηρος

Οι 95 θέσεις του Μαρτίνου Λούθηρου

Από αγάπη για την αλήθεια και από την επιθυμία να αποσαφηνίσει αυτήν, ο Αιδ. Πατέρας Μαρτίνος Λούθηρος, Μάγιστρος των Τεχνών και της Ιεράς Θεολογίας, και τακτικός καθηγητής αυτών στο Πανεπιστήμιο της Βιτεμβέργης, προτίθεται να υπερασπιστεί τις ακόλουθες θέσεις και να συζητήσει επ’ αυτών επί τόπου. Συνεπώς, ζητά από εκείνους που δεν μπορούν να παρίστανται και να συζητήσουν μαζί του, να το πράξουν γραπτώς.

Εν ονόματι του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, Αμήν.

1. Όταν ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός είπε, «μετανοείτε» (Ματθ. δ17), ήθελε ολόκληρη η ζωή των πιστών να είναι μια ζωή μετάνοιας.
2. Η φράση αυτή δεν μπορεί να κατανοηθεί σαν να αναφέρεται στο μυστήριο της μετάνοιας, δηλαδή, στην εξομολόγηση και την ικανοποίηση, όπως παρέχονται από τον κλήρο.
3. Ωστόσο δεν σημαίνει απλώς και μόνο εσωτερική μετάνοια. Η τελευταία δεν έχει αξία παρά μόνο αν παράγει διάφορες μορφές εξωτερικής ταπείνωσης της σάρκας.
4. Η τιμωρία της αμαρτίας διατηρείται όσο παραμένει το μίσος προς το εγώ (δηλαδή, η πραγματική εσωτερική μετάνοια), άρα μέχρι την είσοδο μας στη Βασιλεία των Ουρανών.

5. Ο Πάπας δεν επιθυμεί ούτε είναι ικανός να συγχωρήσει οποιεσδήποτε τιμωρίες, εκτός από εκείνες που έχει επιβάλλει η δική του εξουσία ή εκείνη των εκκλησιαστικών κανόνων.
6. Ο Πάπας δεν μπορεί να συγχωρήσει οποιαδήποτε ενοχή, παρά μόνο δηλώνοντας και δείχνοντας ότι αυτή η ενοχή έχει συγχωρηθεί από τον Θεό. Ή, ακριβέστερα, συγχωρώντας την ενοχή σε περιπτώσεις που επαφίενται στην κρίση του. Αν κάποιος περιφρονήσει το δικαίωμα του να δώσει άφεση στις περιπτώσεις αυτές, ασφαλώς η ενοχή θα παραμείνει ασυγχώρητη.
7. Ο Θεός δεν δίνει άφεση σε κανέναν εκτός και αν την ίδια στιγμή ο άνθρωπος ταπεινωθεί σε όλα τα ζητήματα και δηλώσει υποταγή στον ιερέα, τον εκπρόσωπο Του.

8. Οι εκκλησιαστικοί κανόνες της μετάνοιας επιβάλλονται μόνο στους ζωντανούς και, σύμφωνα με τους