Η Δικαιολόγηση της Βίας στον Βουδισμό

Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης

«Αν διαταχθείς να παρελάσεις: ‘εν, δυό’ ή να πυροβολήσεις: ‘μπανγκ, μπανγκ’. Αυτή είναι η εκδήλωση της υψηλότερης σοφίας του διαφωτισμού. Η ενότητα του Ζεν και του πολέμου επεκτείνεται στις απώτατες εκφάνσεις του ιερού πολέμου που τώρα ξεκινάει»

Harada Daiun Sogaku, Ιάπωνας δάσκαλος του Ζεν, 1939

Ο Μπράιαν Βικτόρια, με την έκδοση του βιβλίου του «Zen at War», κάλεσε σε αυτοκριτική Βουδιστές δασκάλους (Zen Masters) για τη συνενοχή και συμμετοχή των σχολών τους στον φανατισμό των Ιαπώνων κατά τη διάρκεια του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου, με αποτέλεσμα πολλά μοναστήρια να ζητήσουν συγγνώμη για τη δράση των προκατόχων τους. Ο Βικτόρια, Βουδιστής ιερέας ο ίδιος, παρουσίασε εκτενώς τις διδαχές ενός από τους πιο γνωστούς δασκάλους του Ζεν, του Daisetsu Teitaro Suzuki. Ο Σουζούκι ήταν ένας από τους κύριους μεταλαμπαδευτές του Βουδισμού στη Δύση, ή έστω μιας κουτσουρεμένης εικόνας του Βουδισμού, που δέχτηκαν κάποιοι απογοητευμένοι από τις «δυτικές» θρησκείες για τη συνεισφορά τους στη βία και τον πόλεμο, και στράφηκαν σε ένα σύστημα ιδεών (ο Βουδισμός τυπικά δεν είναι θρησκεία) που φαίνεται να είναι πιο εσωστρεφές και άρα λιγότερο πιθανό να οδηγήσει σε βίαιες συμπεριφορές.

Θα δούμε όμως ότι ακόμα και ο Βουδισμός μπορεί να οδηγήσει σε βιαιοπραγίες και ακρότητες, αν και, συγκριτικά με τις γνωστές μας μονοθεϊστικές θρησκείες, χρειάζονται κάποιες εκλογικευτικές ταχυδακτυλουργίες για να το πετύχει. Κι αυτό γιατί στον Βουδισμό δεν υπάρχει κάποιο ιερό κείμενο που όλοι όσοι αυτοαποκαλούνται Βουδιστές πρέπει να διαβάσουν και να αποδεχτούν, όπως η Βίβλος όπου, για παράδειγμα, ο Θεός καλεί τους πιστούς του να εξολοθρεύσουν τους Χαναναίους για τη δικιά τους λύτρωση.

«Στρατιώτες που θυσιάζουν τις ζωές τους για τον αυτοκράτορα δεν θα πεθάνουν. Θα ζήσουν για πάντα. Πραγματικά πρέπει να αποκαλούνται θεοί και Βούδες για τους οποίους δεν υπάρχει ζωή ή θάνατος. Όπου υπάρχει απόλυτη υπακοή δεν υπάρχει ζωή ή θάνατος.» Sugimoto Goro, αξιωματικός.

 Ο Βουδισμός έγινε επίσημη θρησκεία της Ιαπωνίας κατά τον 17^ο αιώνα. Δύο αιώνες μετά, είχαν χτιστεί μισό εκατομμύριο ναοί σε μια χώρα τρεις φορές σαν την Ελλάδα, και οι μοναχοί/ιερείς είχαν γίνει αδιάσπαστο γρανάζι του φεουδαρχικού συστήματος. Λόγω της μεγάλης δύναμης και επιρροής τους όμως (και την απειλή στην άρχουσα τάξη που αυτές συνεπάγονται), με την εκκίνηση της εποχής Μέιζι επιχειρήθηκε η επαναφορά του Σιντοϊσμού, της παραδοσιακής θρησκείας της χώρας, με το κλείσιμο βουδιστικών ναών, την επαναφορά μοναχών στη λαϊκή ζωή, και την καταστροφή αγαλμάτων. Για να επιζήσει ο Βουδισμός αναγκάστηκε να γίνει μέρος του ανερχόμενου ιμπεριαλιστικού προσανατολισμού που έπαιρνε η Ιαπωνία. Έτσι, σύμφωνα πάντα με τον Βικτόρια, τον Βούδα αντικατέστησε ο Αυτοκράτορας, το Ντάρμα (ο κοσμικός νόμος και η τάξη στον Βουδισμό) αντικατέστησε η αφοσίωση στο κράτος και το Ιαπωνικό πνεύμα, και το Σάνγκα (η βουδιστική κοινότητα) αντικαταστάθηκε από το έθνος. Έτσι, ο Ιαπωνικός εθνικισμός είχε από τη γέννησή του έναν πολύ χρήσιμο σύμμαχο. Ο Σουζούκι έγραψε: «Η θρησκεία θα πρέπει πάνω απ’ όλα, να αναζητεί την διατήρηση του κράτους». Σύμφωνα με έναν «στρατιώτη του Ζεν»: «Με το να μην αναζητάς τίποτα απολύτως, πρέπει να απορρίψεις εντελώς το νου και το σώμα, και να ενωθείς με τον αυτοκράτορα».

Η αλληλένδετη σχέση Βουδισμού και μιλιταρισμού φαίνεται ξεκάθαρα στην έννοια του Μπουσίντο («ο τρόπος του σαμουράι»), κάτι σαν την δυτική έννοια του «ιπποτισμού». Από τον 13^ο αιώνα, όπου ο Βουδισμός παρουσιάστηκε στην Ιαπωνία μέσω της Κορέας, αμέσως συσχετίστηκε με την πολεμική τάξη των σαμουράι, και επί αιώνες, Βουδιστές μοναχοί εκπαίδευαν τους σαμουράι στον διαλογισμό, διδάσκοντάς τους αυτοσυγκέντρωση και αυξημένη δύναμη της θέλησης. Το σπαθί χρησιμοποιούνταν ήδη σαν σύμβολο στον Βουδισμό, σαν εργαλείο για να κοπεί το νήμα της αυταπάτης (του εαυτού, των υλικών αναγκών…), αλλά μέσω του Μπουσίντο πήρε κυριολεκτική μορφή, ειδωλοποιήθηκε και λατρεύτηκε.

Για τον Ρώσο-Ιαπωνικό πόλεμο του 1904-05 ο Σοέν, δάσκαλος του Σουζούκι, είπε: «Στις παρούσες εχθρότητες όπου η Ιαπωνία έλαβε μέρος με μεγάλη απροθυμία, χωρίς εγωιστικούς λόγους, επιζητά την καθυπόταξη εχθρών του πολιτισμού, της ειρήνης και του διαφωτισμού». Στην πραγματικότητα η Ιαπωνία εισέβαλε στη Ρωσία για λόγους συμφέροντος και καθόλου απρόθυμα. Για τον Σοέν, η χώρα έκανε έναν «ιερό, δίκαιο πόλεμο», έναν «πόλεμο ευσπλαχνίας» ενάντια στους εχθρούς του Βούδα. Ο πόλεμος ήταν «ένα αναπόφευκτο βήμα της τελικής ολοκλήρωσης του διαφωτισμού».

Παρά την έλλειψη ενός κεντρικού κειμένου ή δόγματος, μια βασική αρχή του Βουδισμού θεωρείται από όλες τις σχολές του, η αρχή της απαγόρευσης του φόνου. Το 1942 ο Σοέν έγραψε: «Είναι δίκαιο να τιμωρείς αυτούς που αναταράζουν την δημόσια τάξη. Είτε κάποιος σκοτώνει είτε δεν σκοτώνει, η βασική αρχή που απαγορεύει το φόνο, διατηρείται. Είναι η βασική αρχή της απαγόρευσης του φόνου που κραδαίνει το σπαθί. Είναι η βασική αρχή που ρίχνει την βόμβα.» Ένας άλλος δάσκαλος, ο Κόντο Σαγουάκι, είπε ότι εφόσον ο φόνος γίνεται σε κατάσταση μη-σκέψης ή μη-εαυτού, τότε η πράξη αυτή είναι μια έκφανση διαφωτισμού. Όχι σκέψη = όχι κάρμα.

«Από την εποχή Μέιζι, η σέχτα μας έχει συνεργαστεί στην διεξαγωγή πολέμου» Δήλωση Μετάνοιας της σέχτας Σότο Ζεν, 1992

 Ο Σουζούκι συνέχισε σε αυτό το μοτίβο, λέγοντας: «Οι στρατιώτες μας πρέπει να θεωρούν τις δικές τους ζωές ελαφριές σαν πούπουλα χήνας, και το χρέος τους βαρύ σαν το βουνό Ταϊσάν.» Αυτή η ποιητική μεταφορά θα χρησιμοποιούνταν δογματικά στην στρατιωτική εκπαίδευση των καμικάζι, οι οποίοι αναμένονταν να δεχτούν ότι οι ατομικές ζωές τους είναι ασήμαντες εκτός αν δοθούν ολοκληρωτικά στον αυτοκράτορα. Και αν κάποιος θεωρεί τη ζωή του ασήμαντη, πόσο πιθανό είναι να θεωρεί την ζωή του εχθρού του σημαντική; Μπορεί οι βουδιστές μοναχοί να μην φορούσαν στρατιωτικές στολές, αλλά ήταν ξεκάθαρο ότι συμμετείχαν στην στρατιωτική προσπάθεια του Χιροχίτο. Ο Σουζούκι έλεγε ότι ο Βουδισμός έβλεπε τη ζωή και τον θάνατο αδιάφορα και ότι η απουσία σαφούς δόγματος τον έκανε εύκαμπτο στο να προσαρμοστεί σε οποιοδήποτε φιλοσοφικό και ηθικό δόγμα, αρκεί να διατηρηθεί αυτό που διαισθητικά φαίνεται να είναι η αλήθεια του. Ο Βουδισμός μπορεί να «παντρευτεί με τον αναρχισμό ή τον φασισμό, με τον κομμουνισμό ή την δημοκρατία, ή οποιοδήποτε πολιτικό ή οικονομικό δόγμα».

Την ίδια στιγμή που ο ιαπωνικός στρατός έκανε τόσο ακραίες βιαιοπραγίες όπως η σφαγή του Νανκίνγκ,

Τι είναι ο βουδισμός και σε τι πιστεύουν οι βουδιστές;

Τι είναι ο βουδισμός;

Ο βουδισμός είναι μια από τις ηγετικές ανά τον κόσμο θρησκείες από την άποψη οπαδών, γεωγραφικής κατανομής και κοινωνικο-πολιτιστικής επιρροής. Αν και είναι κυρίως «ανατολική» θρησκεία ο βουδισμός εξαπλώνεται στη Δύση. Έχει πολλά κοινά με τον Ινδουισμό γιατί και οι δυο χρησιμοποιούν τους όρους «κάρμα» (ηθική που βασίζεται στη σχέση αιτία-αποτέλεσμα), «μάια» (απατηλή φύση του κόσμου) και «σαμσάρα» (κύκλος μετενσάρκωσης). Οι βουδιστές πιστεύουν πως ο τελικός σκοπός της ζωής είναι να επιτευχθεί «φώτιση» όπως εκείνοι την καταλαβαίνουν.
Θεμελιωτής του βουδισμού είναι ο Σιντάρτα Γκαουτάμα πρίγκιπας της Ινδίας που έζησε 600 χρόνια πριν από τον Χριστό. Οι γονείς του φρόντισαν να μην έχει επαφή με τον έξω κόσμο προσπαθώντας να τον προστατέψουν από τον πόνο και τα βάσανα και του εξασφάλισαν μια πολυτελή ζωή. Ο πρίγκιπας όμως είχε τρία οράματα με έναν γέρο, έναν άρρωστο άνθρωπο και έναν νεκρό. Ακολούθησε ένα τέταρτο όραμα για έναν ειρηνικό μοναχό που είχε απαρνηθεί τα πλούτη και τις ανέσεις. Έτσι ο Γκαουτάμα αποφάσισε να γίνει ασκητής και να αναζητήσει την φώτιση μέσω διαλογισμού και ταπεινοφροσύνης. Διαλογιζόμενος κάτω από μια συκιά, αντιμετώπισε σειρά από πειρασμούς στους οποίους αντιστάθηκε και έφτασε στην πολυπόθητη φώτιση που οι βουδιστές αποκαλούν Νιρβάνα – εξάλειψη του πόνου και των επιθυμιών. Από αυτήν την στιγμή ο Σιντάρτα ονομάστηκε Βούδας που σημαίνει φωτισμένος και κέρδισε τον σεβασμό άλλων ασκητών που άρχισαν να μαθητεύουν κοντά του.
Τι ανακάλυψε ο Γκαουτάμα; Πωςη φώτιση είναι μια «μέση οδός» μεταξύ της υπερβολής και της έλλειψης. Στην βάση της διδασκαλίας του στέκουν «τέσσερις ευγενείς αλήθειες»: 1) η ζωή είναι βάσανο, 2) τα

Ο ναός του ιερού δοντιού του Βούδα στην Κάντυ

Τμήμα του ιερού χώρου της Κάντυ

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Το Βασιλικό Παλάτι της ιερής πόλεως της Κάντυ, είναι η τελευταία βασιλική κατοικία όχι μόνο σε τούτη την πόλη, αλλά και στη Σρι Λάνκα ολόκληρη. Ο τελευταίος βασιλιάς ο οποίος διέμεινε εκεί, ήταν ο Σρι Vikrama Rajasinha, μέχρις ότου ανατραπεί από τους Βρεττανούς το 1815 με τη βοήθεια των οπλαρχηγών της περιοχής. Ένα σεβαστό μέρος του μεγάλου ανακτορικού συγκροτήματος, περιλαμβάνει το Λείψανο του Δοντιού του Βούδα. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, αυτός που κατείχε το λείψανο του Δοντιού του Βούδα, θα είχε αυτομάτως αξίωση και στο θρόνο.

Το ανακτορικό συγκρότημα έχει αλλάξει κατά τον τελευταίο αιώνα και μόνο λίγα κτίρια απομένουν, ενώ ένα τμήμα του μετατράπηκε σε Εθνικό Μουσείο της Κάντυ το οποίο χειρίζεται το υπεύθυνο Τμήμα Αρχαιολογίας της χώρας. Ανάμεσα από το κεντρικό κτίριο του παλατιού και το Ναό του Λειψάνου του Δοντιού, βρίσκεται είναι η Magul Maduwa, η βασιλική αίθουσα ακροάσεων με ξύλινους στύλους που χτίστηκε το 1784 από τον βασιλιά Sri Vikrama Rajasinha, χώρος ανάλογων υπηρεσιακών συνεδριάσεων. Ήταν εδώ, που στις 5 Μαρτίου 1815 υπεγράφη η σύμβαση της Kandyan μεταξύ των Βρεττανών και των οπλαρχηγών (Radalas) που έβαλαν τέλος στο Βασίλειο της Κάντυ, το τελευταίο του νησιού.
Ο Νταλάντα Μαλιγκάβα (Dalada Maligawa) ή Ναός του Ιερού Λειψάνου του Δοντιού, είναι βουδιστικός ναός και φυσικά βρίσκεται, όπως ήδη είπαμε, μέσα στο συγκρότημα του βασιλικού παλατιού. Από τους αρχαίους χρόνους, το λείψανο έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην τοπική πολιτική, επειδή

Σιντάρτα Γκαουτάμα: Η ζωή του Βούδα (ταινία)

Άγαλμα του Βούδα

Η ταινία που παρουσιάζουμε σήμερα έχει ως θέμα της τη βιογραφία του του Βούδα και είναι μοντάζ σκηνών από το "Μικρό Βούδα" του Μπερτολούτσι. Η διάρκεια της είναι μόνο 37 λεπτά της ώρας.

Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα (560-480 π.Χ.) ήταν ένα ιστορικό πρόσωπο και υπήρξε ο ιδρυτής του Βουδισμού. Ήταν γιος του ηγεμόνα του κρατιδίου της φυλής των Σάκυα, η οποία κατοικούσε κοντά στα σημερινά σύνορα της Ινδίας με το Νεπάλ.

Νωρίς βίωσε μια κρίση σχετικά με την αξία της ζωής, η οποία με αρχή τη γέννηση καταλήγει στη φθορά, στην αρρώστια, στα γηρατειά και στον θάνατο και έπειτα με τις μετενσαρκώσεις διαιωνίζεται σε διάφορες μορφές ύπαρξης που έχουν την ίδια κατάληξη. Αυτή η κρίση τον οδήγησε να εγκαταλείψει την πριγκιπική ζωή και να αναζητήσει έναν τρόπο απελευθέρωσης από τον αιώνια ανανεούμενο κύκλο της ύπαρξης (σαμσάρα).

Μετά από ένα στάδιο αναζητήσεων, στη διάρκεια μιας ολονύκτιας περισυλλογής κάτω από ένα δέντρο στην περιοχή Μπούντα-γκάγια, είχε μια πνευματική εμπειρία που ο ίδιος θεώρησε ως φωτισμό. Έτσι

Ο Βούδας και η διδασκαλία του (video)

Ο Βούδας και η διδασκαλία του

Στο βίντεο που παρουσιάζουμε σήμερα μπορείτε να παρακολουθήσετε συνοπτικά τη ζωή και τη διδασκαλία του Βούδα. Ο Βούδας, ο ιδρυτής του Βουδισμού είναι ένα ιστορικό πρόσωπο, που γεννήθηκε το 563 π.Χ ως Σιντάρτα Γκοτάμα και ήταν πρίγκιπας της φυλής Σάκυα του Νεπάλ. Από νωρίς βίωσε μια εσωτερική κρίση σχετικά με την αξία της ζωής η οποία με αρχή τη γέννηση καταλήγει στη φθορά, στην αρρώστια, στα γηρατειά και στον θάνατο και ακολούθως με τις μετενσαρκώσεις διαιωνίζεται σε διάφορες μορφές ύπαρξης οι οποίες έχουν την ίδια κατάληξη. Αναρωτήθηκε: «Πώς μπορώ να είμαι χαρούμενος, όταν γύρω μου υπάρχουν τόσα όντα που γερνούν, αρρωσταίνουν και πεθαίνουν;»

Αυτή η κρίση, τον οδήγησε να εγκαταλείψει την πριγκιπική ζωή και να αναζητήσει έναν τρόπο ώστε να