Η θεραπεία CRISPR εισήχθη απευθείας σε ανθρώπινο σώμα για πρώτη φορά στις ΗΠΑ

Η θεραπεία CRISPR εισήχθη
απευθείας σε ανθρώπινο σώμα

Άτομο το οποίο φέρει μία σπάνια γενετική πάθηση που προκαλεί τύφλωση, αποτελεί τον πρώτο εν δυνάμει ασθενή στο κόσμο, που μέσω της γονιδιακής θεραπείας CRISPR-Cas9, θα γίνει μια πρώτη προσπάθεια ίασης της νόσου.

Η θεραπεία αποτελεί μέρος μιας κλινικής έρευνας ορόσημο για τη δοκιμή της ικανότητας των τεχνικών της επεξεργασίας γονιδίων, με τη χρήση του CRISPR-Cas9. Στόχος αποτελεί η απομάκρυνση των μεταλλάξεων που προκαλούν τη λεγόμενη «Leber’s Congenital Amaurosis 10 (LCA10)». Δεν υπάρχει επί του παρόντος διαθέσιμη θεραπεία για τη νόσο, η οποία αποτελεί κύρια αιτία τύφλωσης στην παιδική ηλικία.

Στην τελευταία δοκιμή, τα χαρακτηριστικά του συστήματος επεξεργασίας των γονιδίων, εισήχθησαν απευθείας στο μάτι, κοντά στα κύτταρα του φωτοϋποδοχέα. Στις προηγούμενες κλινικές δοκιμές μέσω της χρήσης του CRISPR-Cas9, η επεξεργασία των γονιδιωμάτων των κυττάρων γινόταν μόνο, αφού αυτά είχαν αφαιρεθεί από το ανθρώπινο σώμα. Το υλικό έπειτα εισαγόταν ξανά στον οργανισμό του ασθενή.

H δοκιμή του «BRILLIANCE» είναι η πρώτη κλινική δοκιμή που αναπτύσσει τη δημοφιλή τεχνική του

Πιθανή γονιδιακή θεραπεία στη μάχη για την απεξάρτηση από την κοκαΐνη

Γονιδιακή θεραπεία στη μάχη για την απεξάρτηση από την κοκαΐνη

Έχετε ποτέ παραστρατήσει όταν προσπαθείτε να αποφύγετε τη ζάχαρη, να σταματήσετε το κάπνισμα ή να σπάσετε μια άλλη συνήθεια ή εθισμό;

Συνήθως ένα κομμάτι κέικ ή ένα τσιγάρο δεν θα καταστρέψει ολόκληρο το σχέδιό σας, αλλά για τους ανθρώπους που αγωνίζονται με τον εθισμό στην κοκαΐνη, ένα παραστράτημα μπορεί να αναιρέσει μήνες σκληρής δουλειάς.

Η κατανάλωση κοκαΐνης αυξάνεται, ενώ 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ αναφέρουν πρόσφατη χρήση κοκαΐνης το 2017. Το 2014, η Εθνική Έρευνα για τη Χρήση και την Υγεία των Ναρκωτικών εκτιμά ότι σχεδόν 1 εκατομμύριο Αμερικανοί είναι εθισμένοι στην κοκαΐνη. Η επίδραση της κοκαΐνης στον εγκέφαλο και στο σώμα είναι τόσο ισχυρή που, ακόμα και μετά από υπερσύγχρονες θεραπείες, πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να σταματήσουν την υποτροπή της κοκαΐνης εντός ενός έτους.

Τι θα συμβεί αν η κοκαΐνη μπορεί να γίνει λιγότερο ευφορική, έτσι ώστε μια μόνο χρήση από έναν απεξαρτώμενο να μην έχει ως αποτέλεσμα πλήρη υποτροπή; Οι επιστήμονες της Mayo Clinic δημοσίευσαν πρόσφατα την πρόοδο προς την υλοποίηση αυτής της ιδέας - μια γονιδιακή θεραπεία που θα θεραπεύει τον εθισμό στην κοκαΐνη, καθιστώντας την κοκαΐνη λιγότερο ευχάριστη. 

Ξεκινώντας από περισσότερα από 20 χρόνια, οι επιστήμονες εργάστηκαν για να σχεδιάσουν μια νέα έκδοση μιας ανθρώπινης πρωτεΐνης που θα μπορούσε να διασπάσει την κοκαΐνη τόσο γρήγορα ώστε να μην προάγει υπερβολικό εθιστικό δυναμικό. Όλοι έχουμε την κανονική ανθρώπινη πρωτεΐνη BChE που βοηθά στη ρύθμιση των νευροδιαβιβαστών και η οποία μπορεί αργά να καταστρέψει την κοκαΐνη. Οι στοχευμένες μεταλλάξεις στο BChE μπορούν να την μετατρέψουν σε μια Super-CocH - μια πρωτεΐνη που μπορεί να διασπάσει γρήγορα την κοκαΐνη. Όταν αυτή εγχυθεί στην κυκλοφορία του αίματος, καταστρέφει την κοκαΐνη πολύ γρήγορα - πριν ο χρήστης μπορεί να βιώσει τα ευχάριστα αποτελέσματα - έτσι μια δόση κοκαΐνης είναι λιγότερο ευχάριστη.

Προηγούμενες έρευνες έδειξαν ότι οι ενέσεις της πρωτεΐνης Super-CocH μειώνουν δραστικά την εθιστική συμπεριφορά σε αρουραίους εθισμένους στην κοκαΐνη. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι οι καθημερινές

Στη δημοσιότητα ήρθε αδημοσίευτη ερευνητική εργασία σχετικά με τα βρέφη που είχαν υποστεί γονιδιακή επεξεργασία στην Κίνα.

Αδημοσίευτη ερευνητική εργασία σχετικά με τα βρέφη

που είχαν υποστεί γονιδιακή επεξεργασία

 

Το MIT Technology Review δημοσίευσε αποσπάσματα της αδημοσίευτης έρευνας από το χειρόγραφο του Dr. He Jiankui κατά τη διεξαγωγή της οποίας αγνοήθηκαν τα πρότυπα της δεοντολογίας και της επιστημονικής κοινότητας, προκειμένου να δημιουργηθούν τα πρώτα δίδυμα μωρά στον κόσμο μετά από γονιδιακή επεξεργασία.

Η εργασία με τίτλο «Γέννηση Διδύμων μετά από Γονιδιακή Επεξεργασία για Ανθεκτικότητα ενάντια στον HIV» περιέχει μια πληθώρα ελαττωμάτων, παραλείψεων, εξαπατήσεων και εγωκεντρικών ισχυρισμών, σύμφωνα με το MIT. Αναφέρεται, επίσης, ότι τα επιστημονικά περιοδικά Nature και JAMA απέρριψαν τη δημοσίευση της ερευνητικής εργασίας, για ηθικούς λόγους σε μεγάλο βαθμό.

Η ερευνητική εργασία έκανε εκτεταμένους ισχυρισμούς για μια «ιατρική επανάσταση» που μπορεί να ελέγξει την επιδημία του HIV. Ειδικοί σε διάφορους τομείς αμφισβήτησαν αυτόν τον ισχυρισμό.

Η τεχνική CRISPR/Cas9 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επεξεργασία συγκεκριμένων τμημάτων του γενετικού κώδικα. Έχει το δυναμικό να διορθώσει μεταλλάξεις σε ακριβείς θέσεις εντός του ανθρώπινου γονιδιώματος, με στόχο τη θεραπεία των γενετικών αιτιών της εκάστοτε νόσου. Η ομάδα του Dr. He Jiankui προσπάθησε να αναπαράξει μια γνωστή μετάλλαξη σε ένα γονίδιο που ονομάζεται CCR5, με στόχο τη δημιουργία ανθρώπων ανθεκτικών ενάντια στον ιό HIV.

Οι επιστήμονες δήλωσαν πως οι γονιδιακές επεξεργασίες που συντελέστηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας δεν ήταν οι ίδιες με τις μεταλλάξεις που προσδίδουν φυσική ανθεκτικότητα ενάντια στον HIV και θα μπορούσαν να έχουν δημιουργήσει μεταλλάξεις σε έκτοπες θέσεις που ίσως οδηγήσουν σε προβλήματα υγείας.

Οι ερευνητές υπό τον He Jiankui επίσης αγνόησαν τις ενδείξεις σχετικά με το ότι οι γονιδιακές επεξεργασίες δεν ήταν ομοιόμορφες. Τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα, σε ένα απόσπασμα που περιέχει χρωματογραφήματα αλληλουχιών DNA, ότι τα έμβρυα ήταν μωσαϊκά. Αυτό σημαίνει ότι διαφορετικά κύτταρα των εμβρύων φάνηκε πως διέθεταν διαφορετικές τροποποιήσεις. Ορισμένα εξ αυτών θα μπορούσαν να έχουν υποστεί πλήρη επεξεργασία, άλλα μερική επεξεργασία και κάποια άλλα καμία επεξεργασία. Επομένως, ορισμένα τμήματα των σωμάτων των δίδυμων μπορεί να είναι ακόμη πλήρως ευάλωτα στον ιό HIV.

Ένα άλλο ελάττωμα είναι ότι οι ερευνητές δεν εξέτασαν το αν η ανοσία στον ιό HIV ήταν λειτουργική, πριν

Γονιδιακή θεραπεία και Βιοηθική

Γονιδιακή θεραπεία και Βιοηθική

Συγγραφή: Βασίλης Στάμος, Κωνσταντίνος Φαρσαλινός φοιτ. ΠΜΣ Δημόσια Υγεία, Τμ. Ιατρικής, Παν/μιο Πατρών

Επιμέλεια: Απ. Βανταράκης, Αναπλ. Καθηγητής, Τμ. Ιατρικής, Παν/μιο Πατρών

Γονιδιακή θεραπεία είναι η μεταφορά ενός γονιδίου στα κύτταρα ενός ασθενή με σκοπό την πρόληψη ή τη θεραπεία μιας ασθένειας. Το χορηγούμενο γονίδιο παίζει τον ρόλο φαρμάκου ενάντια σε ασθένειες κυρίως κληρονομικές, προσδίδοντας στα ανθρώπινα κύτταρα νέες ιδιότητες.

Τα επιτεύγματα στη γενετική και τη βιοτεχνολογία τις δεκαετίες του 1970 και 1980, οδήγησαν στις πρώτες απόπειρες γονιδιακής θεραπείας στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Παρά τις επιτυχίες που σημειώθηκαν στην πάροδο των χρόνων, υπάρχουν ακόμα τεχνολογικές και ηθικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Η γονιδιακή θεραπεία αποτελεί ένα είδος γενετικής τροποποίησης. Με αυτήν επιχειρείται είτε η αντικατάσταση ενός ελλατωματικού γονιδίου, είτε η απενεργοποίησή του, είτε η μεταφορά, ενός νέου, "σωστού" γονιδίου στα κύτταρα του ασθενούς. Για τη μεταφορά συχνά χρησιμοποιούνται ιοί που στερούνται πια της παθογόνου δράσης τους.

Δεν είναι λίγες οι ασθένειες που αντιμετωπίστηκαν με τη γονιδιακή θεραπεία, εξ' ολοκλήρου ή σε κάποιο βαθμό. Μία από αυτές είναι η κυστική ίνωση ήδη από το 1993, διάφορες αιμοσφαιρινοπάθειες, εγκεφαλοπάθειες, είδη καρκίνων, παθήσεις του αμφιβληστροειδούς, ενώ στα επόμενα χρόνια φαίνεται πως θα ξεκινήσουν οι πρώτες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους για την αντιμετώπιση της νόσου Alzheimer's μέσω της γονιδιακής θεραπείας.

Κι αν η επέκταση των πρακτικών μοιάζει πολλά υποσχόμενη, υπάρχουν κίνδυνοι που παρουσιάστηκαν στο παρελθόν και απείλησαν ή τερμάτισαν τη ζωή των ασθενών. Το 1999, ο δεκαοκτάχρονος JesseGelsinger απεβίωσε σε μελέτη φάσης 1 του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια λόγω ισχυρούς απόκρισης του ανοσοποιητικού του συστήματος ενάντια στον ιό - μεταφορέα που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Για να διασφαλιστεί η ασφάλεια του ασθενούς η μόλυνση με το επιθυμητό γονίδιο πρέπει να γίνεται από τον κατάλληλο φορέα στα σωστά κύτταρα στόχους γιατί υπάρχει ο κίνδυνος η νέα κατάσταση να αποδειχθεί πιο επιβλαβής από αυτή που θέλουμε να διορθώσουμε. Το όφελος της θεραπείας πρέπει να ζυγίζεται με την επικινδυνότητα καθώς και να ερευνώνται εναλλακτικές οδοί θεραπείας. Οι ερευνητές σε κάθε περίπτωση οφείλουν να προστατέψουν το δικαιώμα του ασθενούς στο ωφελείν.

Η συζήτηση γύρω από τη γονιδιακή θεραπεία ανοίγει τεράστια ηθικά και βιοηθικά ερωτήματα. Ο σεβασμός της επιλογής του ασθενούς και του θεραπευτή στη θεραπεία του έχει ιδιαίτερο βάρος με

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ)

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ)

Το  βίντεο της παρούσας ανάρτησης παρουσιάζει το Ελληνικό Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ),  το οποίο ιδρύθηκε το 1983 και αποτελεί τμήμα του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα στην Ελλάδα. Η έρευνα στο ΙΜΒΒ είναι ποικίλη και εμπίπτει στις ακόλουθες περιοχές:

• Γονιδιακή Ρύθμιση,
• Εξελικτική Γενετική,
• Νευροεπιστήμες,
• Αλληλεπιδράσεις μεταξύ παθογόνων και ξενιστών και Ανοσία,
• Δομή και Λειτουργία Πρωτεϊνών.

Η διεπιστημονική του έρευνα υποστηρίζεται από υπερσύγχρονες πειραματικές υποδομές και ενισχύεται από εκτεταμένες συνεργασίες και αλληλεπιδράσεις με τα άλλα συστεγαζόμενα Ινστιτούτα του ΙΤΕ

Τί είναι το CRISPR και πώς δουλεύει;

Τί είναι το CRISPR και πώς δουλεύει;

Από την πρώτη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος και μετά, το CRISPR αποτελεί την πιο εντυπωσιακή τομή στην ιστορία της γενετικής και παρ’ όλη τη σημαντικότητά του δεν έχει γίνει ευρύτερα γνωστό.

Στη βάση του το CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeat) είναι μία επαναστατική τεχνική ακριβούς κατάτμησης και τροποποίησης του DNA, είτε αυτό ανήκει σε άνθρωπο ή ζώο, είτε σε βακτήριο, που ανακαλύφθηκε όταν ερευνητές μελετούσαν το ανοσοποιητικό σύστημα κάποιων βακτηρίων. Το όνομα αυτό αναφέρεται στη μοναδική οργάνωση μικρών και επαναλαμβανόμενων αλληλουχιών του DNA που βρίσκονται μέσα στο γενετικό σύστημα των βακτηρίων και αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού τους συστήματος.

Όταν ένας ιός προσβάλει το βακτηριακό κύτταρο, το ανοσοποιητικό CRISPR σύστημα του βακτηρίου αιχμαλωτίζει ένα τμήμα του DNA του ιού και το ενσωματώνει μέσα στο δικό του DNA. Με τον τρόπο αυτό το ανοσοποιητικό σύστημα του βακτηρίου αναγνωρίζει τον ιό από τον οποίο προήλθε και εξουδετερώνει την επίθεση καταστρέφοντας το γονιδίωμα του ιού που είναι απαραίτητο για την αναπαραγωγή του.

Αυτό γίνεται σε 3 βασικά βήματα:

1. Προσαρμογή: Το DNA του επιτιθέμενου ιού τμηματοποιηείται σε μικρά κομμάτια τα οποία ενσωματώνονται στην αλληλουχία CRISPR του βακτηριακού DNA.
2. Παραγωγή του CRISPR RNA: Γίνεται μετάφραση (μετατροπή του DNA – διπλή έλικα – σε RNA – μονή έλικα) των αλληλουχιών CRISPR του βακτηριακού DNA. Το παραγόμενο RNA κόβεται σε μικρά τμήματα που ονομάζονται CRISPR RNAs.
3. Στοχοποίηση: Τα μικρά αυτά κομμάτια RNA (CRISPR RNA) καθοδηγούν το ανοσοποιητικό σύστημα του βακτηρίου ώστε να καταστρέψει το γονιδίωμα του ιού εξαιρετικά καλά διότι προέρχονται από το ίδιο το γονιδίωμα του ιού.

Σήμερα, οι επιστήμονες μπορούν να αντιγράψουν τον τρόπο που δουλεύει το CRISPR και να κόψουν,

Η γονιδιακή θεραπεία διευκολύνει την νόσο Parkinson με την «επανασύνδεση» του εγκεφάλου

Η γονιδιακή θεραπεία διευκολύνει την νόσο Parkinson

Η γονιδιακή θεραπεία ανακουφίζει από τα συμπτώματα της νόσου Parkinson μέσω της επανασύνδεσης των «κυκλωμάτων» του εγκεφάλου, που έχουν σχέση με την κίνηση.

Το 2011, για πρώτη φορά δόθηκαν σε ασθενείς με Parkinson ενέσεις ενός γονιδίου που κωδικοποιεί το ένζυμο αποκαρβοξυλάση γλουταμικού οξέος (GAD) στους υποθαλμικούς πυρήνες (STN) των εγκεφάλων τους.

α αποτελέσματα ήταν θετικά καθώς οι ασθενείς που έλαβαν τη θεραπεία, είδαν βελτίωση στη κίνησή τους, η οποία διατηρήθηκε και ένα χρόνο μετά τη θεραπεία. Παρ’ όλα αυτά επιστήμονες του Ινστιτούτου Ιατρικών ερευνών στο Manhasset στη Νέα Υόρκη, θεωρούν πώς η βελτίωση στη κίνηση των ασθενών οφείλεται στο σχηματισμό νέων εγκεφαλικών κυκλωμάτων.

Σύμφωνα με τις σαρώσεις PET που ελήφθησαν από 15 ασθενείς οι οποίοι έλαβαν τη γονιδιακή θεραπεία και 20 ψευδοφάρμακα αποδείχθηκε πώς το νέο κύκλωμα του εγκεφάλου που δημιουργήθηκε, δε βρέθηκε σε υγιή άτομα.

Επιπλέον, φαίνεται πώς ενώ η θεραπεία είναι εν μέρη αποτελεσματική, ο καθηγητής Hideki Mochizuki στο Πανεπιστήμιο της Οσάκα, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα υποστήριξε πώς « το κλινικό αποτέλεσμα της θεραπείας πρέπει να συγκριθεί με τη βαθιά εγκεφαλική διέγερση στα πλαίσια της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας προ της εφαρμογής ευρείας εμβέλειας».

Τέλος, σύμφωνα με την AlzForum, μια βρετανική εταιρεία γονιδιακής θεραπείας έχει αγοράσει τώρα τα

Η ευγονική σήμερα

του Τάσου Κουράκη

Ο σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε στην υποσαχάρια Αφρική σε μια κοινότητα περίπου 10.000 ατόμων και από εκεί ξεκίνησε ο εποικισμός της γης. Σήμερα η επιστήμη δέχεται ότι υπήρξε ένας τόπος καταγωγής, μία φυλή, μία γλώσσα. Η γενετική ομοιότητα ανάμεσα στους ανθρώπους βρίσκεται στο 99.9% ανεξάρτητα από τόπο γέννησης. Με άλλα λόγια αν κάνουμε μια εξέταση DNA εμείς και ο γείτονάς μας, μπορούμε να βρούμε ότι έχουμε περισσότερες γενετικές διαφορές από ότι με έναν Αφρικανό με τον οποίο ενδεχομένως έχουμε πολύ πιο κοντινή γενετική συγγένεια.

1.Εισαγωγή- ιστορικό

Η ευγονική, δηλαδή η προσπάθεια να αποκτήσουν τα έμβια όντα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά, υπήρξε από καταβολής του ανθρώπου. Χρησιμο­ποιήθηκε για την βελτίωση των φυτών και των ζώων  με σκοπό τη μέγιστη απόδοση. Στον άνθρωπο όμως η ευγονική, ευδοκίμησε για δυο κυρίους λόγους:
Πρώτον εξαιτίας της επιστημονικής άγνοιας που υπήρχε μέχρι περίπου 50 ή 100 χρόνια για το πώς μεταβιβάζονται ορισμένα χαρακτηριστικά, καθώς πολλοί θεωρούσαν ότι η κάθε είδους διαφορετικότητα  και απόκλιση από το μέσο όρο κληρονομείται όπως η ομοφυλοφιλία, η επιληψία, η εγκληματικότητα, ο αλκοολισμός κ.α .
Δεύτερον η αντίληψη ότι δεν πρέπει η κοινωνία να επιβαρύνεται από τα αποκλίνοντα άτομα με το να τα συντηρεί και επιπλέον αυτά τα άτομα να έχουν το «θράσος» να συμμετέχουν στην αναπαραγωγή της ανθρωπότητας, η οποία με αυτό τον τρόπο να υφίσταται μείωση της βιολογικής της ποιότητας. Η θέση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η κοινωνία όχι μόνον δεν έχει καμία υποχρέωση να συντηρεί τα αποκλίνοντα άτομα αλλά οφείλει να τα εμποδίζει να συμμετέχουν στην διαδικασία της αναπαραγωγής.
Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι η ιστορία της ευγονικής κακώς συνδέεται μόνο  με τις ναζιστικές θηριωδίες. Η ευγονική, με την έννοια της βελτίωσης και την καθαρότητα της φυλής, υπήρξε και πριν και μετά από το ναζισμό. Ηδη από το 1757 στη Σουηδία έχουμε νόμους για την απαγόρευση γάμων ανάμεσα σε επιληπτικούς. Ο Galton ήταν εκείνος που χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο ευγονική ως «την επιστήμη που μελετά τους κοινωνικά ελέγξιμους  παράγοντες που μπορούν να βελτιώσουν ή να μειώσουν τα φυλετικά προσόντα των μελλοντικών  γενεών τόσο σωματικά όσο και νοητικά».
Μετά το 1905 ιδρύθηκαν εταιρείες ευγονικής  στη Γερμανία, στις σκανδιναβικές χώρες, στις HΠΑ, στην Τσεχοσλοβακία, στην Ρουμανία, στην ΕΣΣΔ. Το πρώτο  διεθνές συνέδριο  ευγονικής έγινε στο Λονδίνο το 1912. Στις HΠΑ από το 1907 έως το 1940, δηλαδή για πάνω από 30 χρόνια, 33 πολιτείες θέσπισαν νόμους  για τη στείρωση. Μετά τον πρώτο νόμο για τη στείρωση που έγινε στην Ινδιάνα, από το 1907 έως το 1948, 50.000 περίπου άτομα στειρώθηκαν νόμιμα. Ήταν όλοι τους σεξουαλικοί παραβάτες, εγκληματίες, διανοητικά καθυστερημένοι, επιληπτικοί και άλλοι.
Κρατικές πολιτικές στείρωσης εφαρμόστηκαν στον Καναδά και στην Ελβετία, ενώ πολιτικές ευγονικής στην Κίνα, την Σιγκαπούρη, την Ιαπωνία. Στην Γαλλία 40.000  έγκλειστοι έμελλε να πεθάνουν από πείνα στα ψυχιατρεία  στην εποχή του καθεστώτος του Βισί, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες από το 1935 έως το 1949 περισσότερα από 20.000 άτομα στειρώθηκαν, κατά κύριο λόγο γυναίκες. Βέβαια τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με την ιστορία της ευγονικής στη Γερμανία που είχε ανάγει ως στόχο την εξάλειψη των