 |
Ανάπτυξη ηθικής σκέψης
|
του
Εμμανουήλ Καραμαλάκη – Εκπαιδευτικού
MSc
στην Παιδαγωγική – MSc στη Βιοηθική
1. Εισαγωγή
Η ανθρώπινη ηθική σε όλες τις εκφάνσεις της, (σκέψη,
συναίσθημα, εμπειρία και συμπεριφορά), απασχόλησε και απασχολεί τον φιλοσοφικό
στοχασμό και την επιστημονική έρευνα (Παπανούτσος,1995, τ.1-2). Σήμερα η ηθική
ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους κυριότερους κλάδους στον χώρο της Ψυχολογίας.
«Η μεγάλη ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για τα θέματα της ηθικής ψυχολογίας και
αγωγής υποδηλώνει κυρίως την ιδιαίτερη σημασία που αποδίδεται στην
αναδιοργάνωση και εξυγίανση της σύγχρονης κοινωνίας με βάση τις πανανθρώπινες
και διαχρονικές ηθικές αξίες και αρχές» (Κακαβούλης, 2003, σ. 9).
Όπως διαπιστώνει ο
καθηγητής Γ. Μαντζαρίδης (1995) «η ηθική που εκδιώχθηκε από την πόρτα της
σύγχρονης κοινωνίας εισβάλλει σήμερα από τα παράθυρά της. Ήδη η έννοια της
ηθικής βρίσκεται στην καθημερινή επικαιρότητα. O τρόπος όμως με τον οποίο προσεγγίζεται, είναι τόσο πρόχειρος και
επιφανειακός, ώστε να μη δημιουργεί πολλές ελπίδες για τη σωστή αποκατάστασή
της. Γι’ αυτό η πληρέστερη θεώρηση και διερεύνησή της γίνεται πιο επιτακτική» (σ
17).
Η ηθική ως επιστήμη
αλλά και ως λέξη σχετίζεται με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ετυμολογικά ο όρος
ηθική παράγεται από τη λέξη ήθος, που αποτελεί εκτενέστερο τύπο της λέξεως έθος
(Μπαμπινιώτης, 1998, σσ. 559 και 725-727). Η σχέση της ηθικής με τη συνήθεια,
φανερώνει τη δυναμική της σχέση με τον χρόνο. Η συνήθεια, που καλλιεργείται στο
πέρασμα του χρόνου, διαμορφώνει την ηθική συμπεριφορά του κάθε ανθρώπου. Αυτό
συντελείται κυρίως κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Με τη συνήθεια
δημιουργούνται διάφορες έξεις, που με τη σειρά τους παγιώνουν αντίστοιχους
τρόπους ζωής. Η συνήθεια αρκετές φορές εμπεριέχει και την αρετή, η αρετή όμως σε
καμία περίπτωση δεν ταυτίζεται πάντα με τη συνήθεια. Όλοι μας έχουμε και καλές
και κακές συνήθειες. Σημαντικό κριτήριο για να διακρίνουμε αν μια πράξη είναι
ηθική ή όχι, είναι η κοινή επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία από το κοινωνικό μας
περιβάλλον. Η ηθική όμως δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιορίζεται εκεί. «Πέρα
από το ήθος που καλλιεργείται με τη συνήθεια, υπάρχει και το ήθος που
διαμορφώνεται με τον πόθο και την προαίρεση του προσώπου. Πρόκειται για μια νέα
ποιότητα ήθους που υπερβάλλει τη σχετικότητα της συνήθειας και έχει χαρισματικό
χαρακτήρα» (Μαντζαρίδης, 1995 σ. 18).
 |
Ορισμός των ηθικών αρχών και
αξιών
|
Είναι πράγματι δύσκολο, να ορίσει κάποιος τι σημαίνει ο
ορός ηθική και τι είναι οι ηθικές αρχές και αξίες(Δραγώνα – Μονάχου, 1991 σσ. 2253). Από φιλοσοφική
άποψη διακρίνουμε δύο βασικές χρήσεις του όρου ηθική, μια κοινή και μία
φιλοσοφική. Στην κοινή χρήση σημαίνει: «τις καθιερωμένες σε μια κοινωνία γνώμες
για το τι απαγορεύεται, τι επιτρέπεται ή τι επιβάλλεται» (Δεσποτόπουλου, 1978
σ. 19).
Στη φιλοσοφική του χρήση ο όρος «σημαίνει τον κλάδο της
φιλοσοφίας, ο οποίος ασχολείται με τη φιλοσοφική σκέψη του ανθρώπου για τη
θεωρητική θεμελίωση των πράξεών του, τόσο προς τον εαυτό του, όσο και προς τους
άλλους» (Θεοδωρακοπούλου, 1975 σ. 19). Στα ελληνικά επίσης με τον περιεκτικό
όρο ηθική αποδίδεται τόσο η ρύθμιση της συμπεριφοράς του ανθρώπου, με κανόνες
οι οποίοι αναστέλλουν τις εγωιστικές τάσεις και