 |
| Η νηστεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία |
Της Ελένης
Χριστοδουλοπούλου
H νηστεία
πάντα ήταν από τα πλέον σημαντικά στοιχεία των Oρθοδόξων. Θεωρείται ο πιο
αρχαίος θεσμός της Εκκλησίας. Ο ίδιος ο Χριστός νήστεψε 40 ημέρες όταν μετά τη
βάφτισή Του έμεινε στην έρημο. Το ίδιο και ο Μωυσής πριν ανέβει στο όρος Σινά
για να πάρει τον Νόμο. Το ίδιο και ο προφήτης Ηλίας, όταν απέκλεισε τον ουρανό
και δεν έβρεξε τρία έτη και έξι μήνες, αλλά και όλοι οι άγιοι.
Η νηστεία
από μόνη της -παρά τα όσα κατά καιρούς ακούγονται- δεν είναι αρετή, αλλά μέσον
για την απόκτησή της. Η βασική αρχή της είναι ότι ο άνθρωπος που νηστεύει
δυναμώνει τη θέλησή του, επιβάλλεται στον εαυτό του και υποτάσσει το σώμα του
στο πνεύμα.
Η έννοια της
νηστείας, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στην ποιότητα, αλλά και στην ποσότητα.
Δεν είναι δηλαδή μόνο τι θα φάει κανείς, αλλά και πόσο θα φάει. Η λίγη και
μετρημένη τροφή είναι κι αυτό νηστεία. Διαφορετικά, η λαιμαργία απλούστατα
αλλάζει υλικά για τον κορεσμό της.
Τέλος, να
αναφέρουμε ότι νηστεία δεν είναι μόνο το να απέχουμε από κάποιες τροφές, αλλά
και να φυλαγόμαστε από παρεκτροπές. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μάς προτρέπει:
«Νηστεύσωμεν, αδελφοί, σωματικώς, νηστεύσωμεν και πνευματικώς». Αξία έχει όχι
μόνο η νηστεία των τροφών, αλλά και των παθών.
Ο Άγιος
Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «Δείξε μου την νηστεία σου διά των έργων σου. Αν
δεις πτωχό, ελέησέ τον. Αν δεις κάποιο εχθρό σου, συμφιλιώσου. Αν δεις φίλο σου
να προοδεύει, μην τον φθονήσεις. Διατήρησε τα χέρια σου, τα πόδια σου, τα μάτια
σου, τα αυτιά σου καθαρά από αμαρτίες. Διότι ποιο το όφελος όταν δεν τρώμε
κρέας, όμως κατατρώμε τους αδελφούς μας; Εκείνος που κατηγορεί τον άλλο είναι
σαν να δάγκωσε τη σάρκα του “πλησίον”».
Η λέξη
νηστεία είναι σύνθετη και προέρχεται από το αρνητικό μόριο νη και το ρήμα
εσθίω, που είναι άλλος τρόπος του έσθω και του έδω και σημαίνει τρώγω. Νήστις
–η πρώτη λέξη που δημιουργήθηκε– σημαίνει αυτός που δεν εσθίει, που δεν τρώγει.
Από τη λέξη αυτή στη συνέχεια προήλθε το ρήμα νηστεύω και το αφηρημένο
ουσιαστικό νηστεία, που αρχικά σήμαινε την πλήρη αποχή από τροφές και ποτά, δηλαδή
την ασιτία και ατροφία.
Αργότερα, με
την αύξηση της χρονικής διάρκειας και την προοδευτική διαμόρφωση του θεσμού της
νηστείας, νηστεία δεν σήμαινε μόνο πλήρης αποχή από στερεές και υγρές τροφές,
αλλά και μερική, δηλαδή από ορισμένες τροφές, καθώς και λήψη άλλων,
συγκεκριμένων τροφών. Έτσι έχουμε τη διάκριση σε νηστίσιμες και αρτυμένες ή
αρτύσιμες τροφές.
Νηστεία δεν
είναι μόνο το να απέχουμε από κάποιες τροφές, αλλά και να φυλαγόμαστε από
παρεκτροπές. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μάς προτρέπει: «Νηστεύσωμεν, αδελφοί,
σωματικώς, νηστεύσωμεν και πνευματικώς»
Κατά τη
διάκριση αυτή, νηστίσιμες τροφές θεωρούνται το ψωμί, τα λαχανικά, οι καρποί και
μάλιστα οι ξηροί, οι ελιές και άλλα. Αντίθετα, αρτύσιμα θεωρούνται τα διάφορα
φαγητά που μαγειρεύουμε με τη χρήση ελαίου ή βουτύρου και διαφόρων
καρυκευμάτων, όπως και το κρασί (όταν δεν τρώμε λάδι, δεν πίνουμε και κρασί).
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
ΝΗΣΤΕΙΩΝ
Νηστεία των
Χριστουγέννων: Η νηστεία
των Χριστουγέννων ξεκινά από τις 15 Νοεμβρίου και διαρκεί έως τις 24
Δεκεμβρίου. Σε όλη τη διάρκειά της απαγορεύεται η κατανάλωση κρέατος και
παραγόντων του. Ψάρι επιτρέπεται να τρώμε κάθε μέρα, εκτός Τετάρτης και
Παρασκευής, οπότε ούτως ή άλλως