 |
|
Ερωτηματολόγιο
για την ανάπτυξη της ηθικής σκέψης.
Διδακτική
αξιοποίηση
|
του
Εμμανουήλ Καραμαλάκη – Εκπαιδευτικού
MSc
στην Παιδαγωγική – MSc στη Βιοηθική
5.1. Εισαγωγικά
Ο
ρόλος του εκπαιδευτικού ως προς την υποστήριξη της ηθικής αγωγής των παιδιών
είναι πολύ λεπτός. Όταν ο δάσκαλος επιθυμεί σκόπιμα να ανακινήσει θέματα ηθικής
και αξιών, μπορεί να το κάνει συζητώντας διάφορα ηθικά προβλήματα, τύπου Kohlberg. Ένα μεγάλο μέρος
της εργασίας στην τάξη πρέπει να αφιερώνεται στην ικανότητα αναγνώρισης της
οπτικής γωνίας του άλλου, έτσι ώστε να υπάρχει συμπάθεια και συναισθηματική
συμμετοχή προς τους συνανθρώπους μας.
Μέσα
στη σχολική ζωή, οι δάσκαλοι και οι δασκάλες έχουν άπειρες ευκαιρίες να
εφαρμόσουν και να διδάξουν ή να παραβιάσουν και να παραμελήσουν τους κανόνες
του ηθικού μας βίου. Πάνω απ’ όλα και με δεδομένο ότι ο μαθητής είναι ένα
ενεργό υποκείμενο, το σχολείο πρέπει να σέβεται την ετερότητα του κάθε μαθητή.
Συνεπώς η εκπαίδευση δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τα παιδιά σαν να είναι
παραλλαγές ενός και μόνο ατόμου.
Στον τόπο μας είναι πολύ
συνηθισμένο να συζητούμε για τα θέματα της θρησκευτικής και ηθικής αγωγής με
έναν άκρως θεωρητικό τρόπο. Πολλές φορές μάλιστα υπάρχει και μια μικρή ή μεγάλη
δόση καχυποψίας, όταν προσπαθούμε να προσεγγίζουμε αυτά τα θέματα όχι μόνο
θεωρητικά, αλλά και πρακτικά (Περσελής, 1998, σσ. 76-77).
Σύμφωνα με τις αρχές της
σύγχρονης διδακτικής, μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει
να αρχίζουν το μάθημά τους από το διδακτικό εγχειρίδιο, αλλά από το σημείο στο
οποίο βρίσκονται οι μαθητές τους (Tomlinson, 2004, σσ. 7-10). Η διδασκαλία πρέπει
να πραγματοποιείται έχοντας ως βάση τις προϋπάρχουσες ιδέες του μαθητή, οι
οποίες μπορεί ενδεχομένως να είναι και εσφαλμένες. Ο εκπαιδευτικός όμως οφείλει
να τις γνωρίζει και να ξεκινά από αυτές, ώστε να μπορέσει στη συνέχεια με τον
κατάλληλο διδακτικό τρόπο να τις αναδομήσει (Κοκκότας, 2002, Κοκκότας, 2001,
σσ. 294-304). «Ο πιο σπουδαίος απλός παράγοντας που επηρεάζει τη μάθηση είναι
αυτό που ο μαθητής ήδη γνωρίζει. Εξακρίβωσέ το και δίδαξέ τον σύμφωνα με αυτό»
(Ausubel, 1968, σ.
297).
Δεν είναι θεμιτό να αντιμετωπίζουμε
τους μαθητές μας σαν να είναι παραλλαγές ενός και μόνου ατόμου. Κάθε μαθητής
σκέπτεται και δρα με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, τα
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, αλλά και το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό
περιβάλλον από το οποίο προέρχεται. Η ηθική σκέψη είναι ένα δυναμικό γεγονός
και κάθε μαθητής σκέπτεται διαφορετικά ανάλογα με τις προϋποθέσεις που έχει. Ως
εκ τούτου, για να είναι αποτελεσματική η διδασκαλία των ηθικών αξιών μέσα στην
τάξη, πρέπει ο δάσκαλος να γνωρίζει το επίπεδο της ηθικής σκέψης των μαθητών
του, έτσι ώστε να προσαρμόζει κάθε φορά τη διδασκαλία του στο επίπεδο της ηθικής
σκέψης του κάθε μαθητή του.
Είναι λοιπόν, ιδιαίτερα σημαντικό,
για μια πιο αποδοτική διδασκαλία των ηθικών αρχών και αξιών να είμαστε ικανοί
να ανιχνεύουμε σε
ποιο επίπεδο ηθικής σκέψης βρίσκεται ο κάθε μαθητής μας, δηλαδή να κατανοήσουμε
με ποιον τρόπο ο νέος άνθρωπος αναπτύσσει
την ηθικότητά του και πώς αντιλαμβάνεται και εσωτερικοποιεί τις ηθικές αρχές
και αξίες του.
Προς την κατεύθυνση αυτή, θα παρουσιάσουμε αμέσως
παρακάτω δύο ηθικά προβλήματα, τα οποία αποτελούν μέρος από ένα ερωτηματολόγιο για
την ανάπτυξη της ηθικής σκέψης (το οποίο βασίζεται στη θεωρία του L., Kohlberg). Τα ηθικά προβλήματα που εμπεριέχονται σε αυτό το ερωτηματολόγιο μπορούν
να μας βοηθήσουν έτσι ώστε, πρώτον να ανιχνεύσουμε με ποιον τρόπο οι μαθητές
μας (και όχι μόνο) προσεγγίζουν τα ηθικά προβλήματα και δεύτερον να διακρίνουμε
το επίπεδο της ηθικής τους σκέψης.
5.2. Ερωτηματολόγιο για την ανάπτυξη της ηθικής σκέψης
ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
1ο ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ (Αφού διαβάσεις
προσεκτικά την παρακάτω ιστορία να επιλέξεις μία μόνο απάντηση)
 |
| Ηθικά προβλήματα – διλήμματα |
Ο πατέρας του Γιώργου, του είχε υποσχεθεί ότι αν
μάζευε ο ίδιος από το χαρτζιλίκι του τα 50 ευρώ, που χρειαζόταν για το
εισιτήριό του, θα τον άφηνε να πάει εκδρομή με τους συμμαθητές του. Αργότερα
όμως ο πατέρας του χρειάστηκε τα χρήματα και τα ζήτησε από το παιδί. Ο Γιώργος
του είπε ψέματα, ότι είχε μόνο 20 ευρώ, ενώ είχε μαζέψει 60 ευρώ. Έδωσε στον
πατέρα του τα 20 ευρώ και τα άλλα τα κράτησε για τον εαυτό του. Μια μέρα ο
Γιώργος το είπε στον μικρότερο αδελφό του τον Γιάννη. Πιστεύετε ότι ο Γιάννης
θα πρέπει να αποκαλύψει στον πατέρα του αυτό που έκανε ο αδελφός του;
- Πρέπει να αποκαλύψει το ψέμα του αδελφού του, γιατί
αν μάθει ο πατέρας του ότι το ήξερε θα τον τιμωρήσει.
- Δεν πρέπει να
το αποκαλύψει, γιατί ο μεγαλύτερος αδερφός του θα τον τιμωρήσει.
- Δεν πρέπει να το αποκαλύψει, γιατί έτσι θα του χρωστά
χάρη ο μεγάλος του αδελφός και όταν κάνει
και εκείνος κάτι το οποίο δεν είναι σωστό και το μάθει ο αδελφός του, τότε δε
θα το πει στον πατέρα τους.
- Δεν πρέπει να το αποκαλύψει, γιατί αν το πει θα
χαρακτηριστεί ως «καρφί» και θα τον απορρίψουν οι φίλοι του.
- Πρέπει να το πει γιατί πρέπει να κάνει αυτό που του
λένε οι γονείς του.
- Πρέπει να το
πει, αν και έχουν άδικο τόσο ο πατέρας όσο και ο αδερφός του, αυτό δε
δικαιολογεί τον Γιώργο να λέει ψέματα.
- Δεν πρέπει να το αποκαλύψει, γιατί δεν είναι τίμιο
να προδώσει την εμπιστοσύνη που του έχει ο αδελφός του.
- Πρέπει να το πει διότι είναι πιο σημαντικό να λέει
κάνεις την αλήθεια, παρά να κάνει αυτό που αρέσει στους άλλους
2Ο ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ (Αφού διαβάσεις προσεκτικά την
παρακάτω ιστορία να επιλέξεις μία μόνο απάντηση)
 |
| Ηθικά προβλήματα – διλήμματα -Kohlberg |
Α. Σε μια πόλη της Ελλάδας μια
γυναίκα είναι ετοιμοθάνατη από καρκίνο. Υπάρχει ένα φάρμακο που μπορεί να τη
σώσει, άλλα είναι πολύ ακριβό. Ο φαρμακοποιός που έχει ανακαλύψει το φάρμακο,
ζει στη διπλανή πόλη, αλλά το πουλάει πολύ ακριβά. Ενώ του κοστίζει μόλις 2.000
ευρώ το πουλάει 30.000 ευρώ. Πιστεύει ότι είναι μια πολύ καλή ευκαιρία ώστε να
γίνει πλούσιος. Ο σύζυγος της άρρωστης γυναίκας, ο Δημήτρης, παρακάλεσε όλους
τους γνωστούς του και προσπάθησε να πάρει δάνειο από την τράπεζα αλλά δεν τα
κατάφερε. Τελικά κατόρθωσε να μαζέψει μόνο 15.000 ευρώ. Πήγε στο φαρμακοποιό, του
είπε ότι η γυναίκα του είναι ετοιμοθάνατη και τον παρακάλεσε να του δώσει το
φάρμακο σε φθηνότερη τιμή ή να δεχθεί να του το πληρώσει αργότερα. Ο
φαρμακοποιός του απάντησε «όχι, εγώ ανακάλυψα το φάρμακο και θέλω