Γενετική Συμβουλευτική: Ηθική, Θεολογική και Νομική Προσέγγιση

Γενετική Συμβουλευτική

Ηθική, Θεολογική και Νομική Προσέγγιση

Γεώργιος Κατσιμίγκας, Νοσηλευτής ΠΕ, Θεολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νοσοκομείο Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, Δρακοπούλειο Κέντρο Αιμοδοσίας, Αθήνα

Ευριδίκη Καμπά, Επίκουρος Καθηγήτρια, Τμήμα Νοσηλευτικής Α ́, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας, Αθήνα

Εισαγωγή: 

Η γενετική συμβουλευτική θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διαδι-κασίεςτων γενετικών υπηρεσιών, εξαιτίας του γεγονότος ότι τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις γενετικές διαταραχές δεν αφορούν μόνο στον πάσχοντα και το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον, αλλά και στο κοινωνικό σύνολο. Σκοπός:Η διερεύνηση των ηθικών και των θεολογικών ζητημάτων που απορρέουν από την εφαρμογή της γενετικής συμβουλευτικής στον άνθρωπο. Υλικό και Μέθοδος: Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε περιελάμβανε αναζήτηση μελετών στις βάσεις δεδομένων Medline, Scopus και ΙΑΤΡΟΤΕΚ (1978−2010), με λέξεις-κλειδιά «γενε-τική συμβουλευτική», «Βιοηθική», «γενετικές πληροφορίες», «ορθόδοξη ηθική», «νομοθεσία». Αποτελέσματα: Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας φάνηκε ότι οι σπουδαιότερες ηθικές αρχές που διέπουν τη συμβουλευτική διαδικασία είναι η αρχή της μη κατευθυνόμενης γενετικής συμβουλής, η αρχή της ελεύθερης πρόσβασης, η αρχή της εχεμύθειας και η αρχή της πληροφόρησης. Η ορθόδοξη θεολογία μέσω της διδασκαλίας της για τον άνθρωπο, τοποθετείται απαγορευτικά για την απόρριψη του εμβρύου, την οποία θεωρεί φόνο σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης κι αν βρίσκεται αυτό. Το ίδιο υποστηρίζεται και στο πλαίσιο της καθολικής εκκλησίας. Η νομική θεώρηση ανέδειξε δύο βασικά ζητήματα: (α) Το δικαίωμα του ατόμου να γνωρίζει ή να μη γνωρίζει γενετικές πληροφορίες που αφορούν στο ίδιο και (β) αν υφίσταται το δικαίωμα στην ισότιμη πρόσβαση στις γενετικές υπηρεσίες. Συμπεράσματα: Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, όσα άτομα καταφεύγουν στο γενετικό έλεγχο, πρέπει πρώτα να έχει προηγηθεί συμβουλευτική διαδικασία και να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε αυτή και μετά το γενετικό έλεγχο.

Λέξεις ευρετηρίου: Βιοηθική,γενετικές πληροφορίες, γενετική συμβουλευτική, νομοθεσία, ορθόδοξη ηθική

Εισαγωγή

Ο όρος γενετική συμβουλευτική αναφέρεται στην παροχή συμβουλών και πληροφοριών για θέματα που σχετίζονται με γενετικά νοσήματα.1Η γενετική συμβουλευτική εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1910, ενώ το 1946 ιδρύθηκε στη Μ. Βρετανία η πρώτη κλινική συμβουλευτικής γενετικής. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν ιδρυθεί πολλά παρόμοια κέντρα σε παγκόσμια κλίμακα.2

Τη γενετική συμβουλευτική αναζητούν συνήθως γονείς, οι οποίοι έχουν παιδιά με γενετικά νοσήματα, ζευγάρια που γνωρίζουν ότι είναι φορείς κάποιας γενετικής νόσου ή είναι εκτεθειμένα σε κάποιο περιβαλλοντικό κίνδυνο (π.χ. ακτινοβολία) και, τέλος, όταν η ηλικία της γυναίκας είναι > 35 ετών ή είχε στο παρελθόν αυτόματες αποβολές.3

Οι συμβουλές που παρέχονται από τους συμβούλους γενετικής, καθώς και οι αποφάσεις που πρόκειται να ληφθούν από τους ενδιαφερόμενους αφορούν συνήθως σε παιδιά που αναμένεται να γεννηθούν.4,5

Η γενετική συμβουλευτική θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διαδικασίεςτων γενετικών υπηρεσιών και γενικότερα της γενετικής μηχανικής, εξαιτίας του γεγονότος ότι τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις γενετικές διαταραχές αφορούν όχι μόνο στην οικογέ-νεια και στον ίδιο τον πάσχοντα, αλλά έχουν και έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.

 Σκοπός

Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν (α) η προσέγγιση των ηθικών και των θεολογικών ζητημάτων που απορ-ρέουν από την εφαρμογή της γενετικής συμβουλευτικής στον άνθρωπο και (β) η διερεύνηση του φιλοσοφικού υπόβαθρου που διέπει την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία αναφορικά με τη γενετική συμβουλευτική.

Υλικό και Μέθοδος 

Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος αναζήτησης στις ηλεκτρο-νικές βάσεις δεδομένων Medline, Scopus και ΙΑΤΡΟΤΕΚ, για μελέτες που διεξήχθησαν κατά το χρονικό διάστημα 1978−2010. Οι λέξεις-κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν “genetic advisory”, “bioethics”, “genetic information”, “Orthodox ethics” και “legislation”. Συγκεκριμένα, αναγνώ-στηκαν οι περιλήψεις των εργασιών και απορρίφθηκαν όσες δεν ήταν σχετικές με το θέμα. Από την αναζήτηση της βιβλιογραφίας βρέθηκαν 80 μελέτες, από τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν οι 28 για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου.

Αποτελέσματα 

Ηθική θεώρηση

 Η ηθική προσέγγιση της γενετικής συμβουλευτικής γίνεται σύμφωνα με τις σπουδαιότερες αρχές που τη διέπουν και συχνά αναφέρονται σε αυτή, όπως η αρχή της μη κατευθυνόμενης γενετικής συμβουλής, η αρχή της ελεύθερης πρόσβασης, η αρχή της εχεμύθειας και η αρχή της πληροφόρησης. Θα πρέπει βέβαια να τονιστεί ότι πολλές φορές υπάρχει διάσταση μεταξύ των ηθικών αρχών που αφορούν στη γενετική συμβουλευτική και γενικότερα των αρχών της Βιοηθικής με την πραγματι-κότητα της κλινικής πράξης και εμπειρίας.6 

Μη κατευθυνόμενη γενετική συμβουλή (αυτονομία)

Σχεδόν σε κάθε βιβλιογραφική αναφορά που σχετίζεται με τη γενετική συμβουλευτική υπογραμμίζεται η ανάγκη για τη μη κατευθυνόμενη και μη καθοδηγητική συμβουλή σε θέματα γενετικής.7

Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται για να δηλώσει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η γενετική

Η χριστιανική θέση για την Καύση των Νεκρών

Η χριστιανική θέση για την Καύση των Νεκρών

 Γεώργιος Ι. Μαντζαρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η καύση των νεκρών από την άποψη της χριστιανικής ανθρωπολογίας και ηθικής.

Η ταφή των νεκρών, δεν αποτελεί δογματικό θέμα με την έννοια κάποιου δογματικού όρου. Η ανάσταση των νεκρών, στην οποία πιστεύει η Εκκλησία, δεν θα εξαρτηθεί από την ταφή ή την καύση τους. Αλλά και από την άλλη πλευ­ρά, η ταφή των νεκρών δεν είναι άσχετη με τη δογματική πίστη της Εκκλησίας. Η προτίμη­ση της ταφής και η απόρριψη της καύσεως των νεκρών συνδέονται στενά με την πίστη της Εκκλησίας για τον άνθρωπο και το σκο­πό της υπάρξεώς του.

Η Εκκλησία δεν αποστρέφεται το σώμα, αλλά το τιμά. Ο άνθρωπος εικονίζει τον Θεό όχι μόνο ως ψυχή, αλλά και ως σώμα. Εικόνα Θεού είναι το συναμφότερον, ψυχή και σώμα. Και ο σκοπός του ανθρώπου ως προσώπου που εικονίζει τον Θεό είναι να χωρέσει μέσα του τον εικονιζόμενο, δηλαδή τον ίδιο τον Θεό. Όλα τα άλλα υποτάσσονται και εντάσσονται στον σκοπό αυτό. Αν και η καύση του σώματος συνέβαινε να υπηρετεί τον σκοπό αυτό, μπορούσε να γίνει όχι μόνο αποδεκτή, αλλά και επιθυμητή.

Οι χριστιανοί που καταδικάζονταν στον διά πυράς θάνατο δεν τον απέφευγαν, αλλά τον υπέμεναν προσβλέποντας στην τελι­κή ένωσή τους με τον Χριστό. Χαρακτηριστι­κή είναι η ευχή που διατυπώνει ο άγιος Ιγνά­τιος ο Θεοφόρος για τον εαυτό του: «Πυρ και σταυρός, θηρίων τε συστάσεις, ανατομαί, διαιρέσεις, σκορπισμοί οστέων, συγκοπή μελών, αλεσμοί όλου του σώματος… επ’ εμέ ερχέσθωσαν, μόνον ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω». Ο πόθος αυτός για πλήρη αφανισμό δεν οφείλεται σε εχθρότητα προς το σώμα ή την ύλη, αλλά στην αγάπη τους προς τον Χριστό. Είναι ο πόθος για τη φανέρωση της οντολογικής αλήθειας της εικόνας.

Εχθρότητα προς το σώμα παρατη­ρείται στις ανατολικές θρησκείες και την ειδωλολατρία. Η Εκκλησία δεν βλέπει το σώμα εχθρικά ούτε το θεωρεί ως «σήμα», δη­λαδή ως τάφο, όπως το θεωρούσε ο Πλάτων, για να θέλει να το αφανίσει. Το ανθρώπινο σώμα είναι ναός του Αγίου Πνεύματος. Είναι η ζωντανή Εκκλησία, μέσα στην οποία κα­λείται να λατρεύσει ο άνθρωπος τον Θεό. Και όποιοι λατρεύουν αληθινά τον Θεό, θεμελιώ­νουν με τα λείψανά τους τις κτιστές Εκκλησί­ες, που στεγάζουν τους ζωντανούς. Γι’ αυτό η Εκκλησία τιμά τα λείψανα των αγίων και τα διατηρεί ως πολύτιμους θησαυρούς.

Για την Εκκλησία η ανθρώπινη φύση είναι τόσο ιερή και συγγενής προς τον Θεό, ώστε να μπορέσει να ενωθεί με αυτόν σε μια αδιαίρετη υπόσταση. Έτσι στην υπόσταση του Χριστού το ανθρώπινο σώμα

Βλαστοκύτταρα και μεταμοσχεύσεις υπό το φως της Βιοηθικής

Βλαστοκύτταρα και μεταμοσχεύσεις

υπό το φως της Βιοηθικής

Μαρία Ιωσηφίδου, Νοσηλεύτρια – Μάστερ Θεολογίας 

Εισαγωγή

Σύμφωνα με την εκτίμηση ειδικών βιοηθικολόγων η έρευνα της φύσης και των δυνατοτήτων βλαστοκυττάρων απετέλεσε πρόσφατα και για αρκετό χρονικό διάστημα το υπ’ αριθμ. 1 θέμα ενδιαφέροντος του βιοηθικού διαλόγου^[1]. Οι ιδιότητες της ολοδυναμίας και της πολυδυναμίας των κυττάρων αυτών προσέλκυσαν το βλέμμα των ερευνητών με σκοπό την λύση του γρίφου της διαφοροποίησης των αρχέγονων κυττάρων.

Υπήρξε ευρεία πεποίθηση ότι εάν θα μπορούσαν τα κύτταρα αυτά να προγραμματιστούν ώστε να εξελιχθούν σε συγκεκριμένες μορφές ιστών και οργάνων, θα μπορούσαν να λυθούν πολλά προβλήματα στο πεδίο των μεταμοσχεύσεων. Το βασικό πρόβλημα στις μεταμοσχεύσεις είναι το γνωστό ζήτημα της αντιγονικής ασυμβατότητας.  Αφ’ ενός η ασυμβατότητα αυτή περιορίζει τον αριθμό των πιθανών δοτών για έναν λήπτη και αφ’ ετέρου ακόμη και με συμβατό μόσχευμα το λήπτης πάντοτε λαμβάνει ανοσοκατασταλτικά φάρμακα τα οποία, παρά την ευεργετική τους δράση, δημιουργούν και αρκετές παρενέργειες. H δυνατότητα εργαστηριακής παραγωγής ιστών και οργάνων για μεταμόσχευση από βλαστοκύτταρα με τον γονότυπο του λήπτη ουσιαστικά θα έλυνε αυτό το ζήτημα. Ένα άλλο ζήτημα περισσότερο οφθαλμοφανές στις μεταμοσχεύσεις, το οποίο σχετίζεται άμεσα με το προαναφερθέν είναι η ανεπάρκεια μοσχευμάτων καθ’ εαυτήν. Τα μοσχεύματα λαμβάνονται ως γνωστό είτε από ζώντες δότες οι οποίοι εθελοντικά προσφέρουν κάποιο διπλό όργανο, π.χ. νεφρό, ή από πτωματικούς δότες στην κατάσταση του εγκεφαλικού θανάτου^[2]. Τα ζητήματα ιατρικής και βιοηθικής φύσεως που αναφύονται στην κλασική διαδικασία των μεταμοσχεύσεων είναι πολλά και έχουν διεξοδικά ερευνηθεί τόσο από πλευράς της βιοηθικής επιστήμης όσο και από πλευράς θεολογίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι το πρώτο ζήτημα για το οποίο εξέδωσε επίσημο γνωμοδοτικό κείμενο η ειδική επιτροπή βιοηθικής της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος^[3]. Και εντός του ακαδημαϊκού χώρου του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου έχουν εκπονηθεί πολύ σοβαρές μεταπτυχιακές εργασίες οι οποίες διεξοδικά κάλυψαν τα ηθικά ζητήματα των μεταμοσχεύσεων^[4]. Για τον λόγο αυτό στην παρούσα εργασία δεν θα υπεισέλθουμε

Νανοτεχνολογία και βιομιμητική. Τι σχέση έχουν με την πίστη;

Νανοτεχνολογία και βιομιμητική.

Τι σχέση έχουν με την πίστη;

Ο Ευάγγελος Γογγολίδης, Χημικός Μηχανικός ΜΙΤ, Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», στην ομιλία του με θέμα «Μικροτεχνολογία, νανοεπιστήμη και νανο(βιο)τεχνολογία στην ζωή μας: Σπουδή του μικρού και μίμηση της φύσης» κατά την εκδήλωση «Ο διάλογος πίστης και επιστήμης με επίκεντρο τον άνθρωπο» που διοργάνωσε το Ίδρυμα Νεότητας και Οικογένειας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, με αφορμή την εορτή των Τριών Ιεραρχών, στις 28 Ιανουαρίου 2017, στο Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής.

Το φυσικό και το τεχνητό στον αθλητισμό. Ηθική θεώρηση της φαρμακοδιέγερσης (doping)

 Το φυσικό και το τεχνητό στον αθλητισμό.

Ηθική θεώρηση της φαρμακοδιέγερσης (doping)

Μιλτιάδης Βάντσος ,  Αναπληρωτής Καθηγητής Χριστιανικής Ηθικής και Βιοηθικής ΑΠΘ 

Περίληψη

Η φαρμακοδιέγερση στον αθλητισμό είναι μια μη αποδεκτή κοινωνικά πρακτική, καθώς αποτελεί παραβίαση των αθλητικών κανόνων, προσβολή του αθλητικού ιδεώδους, εξαπάτηση των συναθλητών και του κοινού, ενώ επισείει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία ή ακόμα και για την ίδια τη ζωή των ντοπαρισμένων αθλητών. Αν και το ζήτημα του ντόπινγκ δεν είναι καινούργιο, με την αυξανόμενη εφαρμογή των διαφόρων βελτιωτικών τεχνολογιών τίθεται σήμερα προβληματισμός σχετικά με την αποδοχή της φαρμακευτικής ενίσχυσης των σωματικών επιδόσεων με παράλληλη άρση της απαγόρευσης του ντόπινγκ. Στη συνάφεια αυτή παρουσιάζεται η προβαλλόμενη επιχειρηματολογία υπέρ της ηθικής δικαίωσης και νομιμοποίησης του ντόπινγκ και εξετάζεται ο αντίλογος σε αυτή. Από την αντιπαράθεση των επιχειρημάτων αναδεικνύεται η σημασία του νοήματος που αποδίδεται στον αθλητισμό και της διασφάλισης των προϋποθέσεων υγιούς ανταγωνισμού. Στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα για τους λόγους που ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης κοινωνίας φαίνεται να θεωρεί ελ-κυστική τη μεγιστοποίηση της αθλητικής επίδοσης και τη βελτίωση του θεάμα-τος. Η εισήγηση ολοκληρώνεται με την εξέταση του θέματος από την άποψη της χριστιανικής ηθικής, με βάση την οποία διατυπώνεται ένα ακόμη επιχείρημα στο σχετικό προβληματισμό.

1. Εισαγωγή

Η πιο παλαιά, γνωστή και εφαρμοσμένη μορφή ιατρικής βελτίωσης είναι η φαρμακευτική ενίσχυση της σωματικής επίδοσης στον αθλητισμό. Ως φαρμακοδιέγερση ή ντόπινγκ περιγράφεται η χρησιμοποίηση από τον αθλητή μη επιτρεπτών μέσων με σκοπό την τεχνητή αύξηση της σωματικής ικανότητας κατά τον αθλητικό συναγωνισμό. Τέτοια μέσα μπορεί να είναι α) η χορήγηση ουσιών, όπως είναι τα αναβολικά στεροειδή, τα διεγερτικά, τα ναρκωτικά και οι πεπτιδικές ορμόνες και β) η χρησιμοποίηση μη φυσικών μεθόδων, όπως είναι οι με-ταγγίσεις αίματος, οι ενέσεις ερυθροποιητίνης ή η εισαγωγή γονιδίων (γενετικό ντόπινγκ), με σκοπό την ενίσχυση του ανθρώπινου οργανισμού και συνεπώς τη βελτίωση της αθλητικής επίδοσης είτε αυτή αφορά στον επαγγελματικό αθλητισμό είτε στον ερασιτεχνικό1. Το ζήτημα του ντόπινγκ δεν είναι καινούργιο, αφού είναι γνωστό από την αρχαιότητα2, είναι όμως επίκαιρο, καθώς ο αθλητικός συναγωνισμός σε διάφορα επίπεδα και σπορ ενδιαφέρει ιδιαίτερα τη σύγχρονη κοινωνία. Όταν μάλιστα έρχεται στη δημοσιότητα κάποια περίπτωση διάσημου αθλητή, ο οποίος αποδεικνύεται ότι αγωνιζόταν ντοπαρισμένος, το θέμα απασχολεί έντονα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την κοινή γνώμη.

Παγκοσμίως το ντόπινγκ δεν γίνεται αποδεκτό ή ανεκτό. Η απόρριψή του δεν περιορίζεται απλώς στο επίπεδο της ηθικής του αθλητισμού και δεν προέρχεται μόνο από τις διάφορες διεθνείς και τοπικές αθλητικές ομοσπονδίες, αλλά και από την έννομη τάξη, η οποία επιβάλλει αυστηρές ποινές στους παραβάτες3. Οι βασικοί λόγοι απόρριψης και ποινικοποίησης του ντόπινγκ μπορούν να συνοψιστούν στους εξής: α) στη βλάβη της υγείας και στον κίνδυνο για τη ζωή του αθλητή, β) στην εξαπάτηση των συναθλητών, των διαιτητών και των θεατών, καθώς η επίδοση δεν αποτελεί αποτέλεσμα μόνο των φυσικών ικανοτήτων και της προπόνησης του αθλητή, αλλά και αθέμιτης ιατρικής ενίσχυσης, και γ) στην παραβίαση του «ευ αγωνίζεσθαι» και του αθλητικού ιδεώδους4. Ο αθλητισμός χαίρει διαχρονικά ιδιαίτερης εκτίμησης, όχι απλώς γιατί συμβάλλει στη διατή-ρηση της σωματικής υγείας και αποτελεί μια μορφή υγιούς ψυχαγωγίας, αλλά και γιατί κοινωνικοποιεί τον άνθρωπο, διδάσκει την ευγενή άμιλλα, το σεβασμό του συναθλητή, του διαιτητή και του αντιπάλου, προωθεί τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και το ομαδικό πνεύμα, και καλλιεργεί τον αυτοέλεγχο και την υπευθυνότητα. Αυτές οι ευεργετικές για τον άνθρωπο συνέπειες της άθλησης αναιρούνται από το ντόπινγκ, που αποτελεί ουσιαστικά εφαρμογή της ωφελιμιστικής αρχής «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», γι’ αυτό και ευλόγως η κοινωνία αντιτίθεται σθεναρά και με κάθε μέσο σε αυτό.

Ωστόσο, παρά την καθολική αυτή απαγόρευση σε θεσμικό επίπεδο, παρατηρείται στη σύγχρονη βιβλιογραφία που αφορά στη ηθική θεώρηση της ιατρικής βελτίωσης του ανθρώπου (human enhancement) μια αυξανόμενη τάση, η οποία υποστηρίζει την ηθική αποδοχή και νομιμοποίηση του ντόπινγκ, συμπεριλαμβάνοντας έτσι τη φαρμακευτική βελτίωση των σωματικών επιδόσεων στον αθλητισμό στην πληθώρα άλλων ιατρικών επεμβάσεων που δεν έχουν θεραπευτικό ή ανακουφιστικό χαρακτήρα, αλλά αποσκοπούν στη βελτίωση των ικανοτήτων και της συμπεριφοράς. Εφόσον η πρόοδος της σύγχρονης επιστήμης διευρύνει με τεχνητές παρεμβάσεις ολοένα και περισσότερο τα όρια της ανθρώπινης φύσης, ακόμα και στις πλέον μύχιες στιγμές της ζωής, γιατί να περιορίζεται κάποιος στις φυσικές αθλητικές επιδόσεις, όταν με φαρμακευτικά σκευάσματα μπορεί να τις αυξήσει εντυπωσιακά, σε μια εποχή μάλιστα που ο αθλητισμός εμπορευματοποιείται περισσότερο παρά ποτέ; Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε την προβαλλόμενη επιχειρηματολογία υπέρ της νομιμοποίησης του ντόπινγκ και θα εξετάσουμε τον αντίλογο σε αυτή διερευνώντας τις έννοιες του φυσικού και του τεχνητού στον αθλητισμό. Στη συνάφεια αυτή διατυπώνουμε τις απόψεις μας για το νόημα του αθλητισμού και την ελκυστικότητα που φαίνεται να έχουν στη σύγχρονη κοινωνία η μεγιστοποίηση της επίδοσης και η βελτίωση του θεάματος. Η προσέγγισή μας ολοκληρώνεται με την εξέταση του θέματος από την άποψη της χριστιανικής ηθικής, με βάση την οποία διατυπώνουμε ένα ακόμη επιχείρημα στο σχετικό προβληματισμό.

2. Η επιχειρηματολογία υπέρ της αποδοχής του ντόπινγκ

Οι υποστηρικτές της αποδοχής και νομιμοποίησης του ντόπινγκ επισημαίνουν ότι τα όρια ανάμεσα στη φυσική επίδοση και στην τεχνητή βελτίωση είναι ασαφή και δυσδιάκριτα. Οι ειδικές και εξατομικευμένες

Η Αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στο Σύγχρονο κόσμο και τα βιοηθικά ζητήματα

Ορθοδοξία και Βιοηθική

Στυλιανή Π. Στυλιανίδου, Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος MD, MSc Ιατρικής Α.Π.Θ. – Επιμελήτρια Α’, Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ. – Θεολόγος Α.Π.Θ., MSc Θεολογίας Α.Π.Θ.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία ασχολείται με επίκαιρα και ζωτικά θέματα, τα οποία απασχολούν τον άνθρωπο και τον κόσμο γενικότερα σήμερα. Καθώς εμπνέεται διαρκώς από την προσδοκία και την πρόγευση της Βασιλείας του Θεού, η Εκκλησία δεν αδιαφορεί για τα προβλήματα του ανθρώπου κάθε εποχής, αλλά, αντιθέτως, συμμετέχει στην αγωνία και στα υπαρξιακά προβλήματά του, απαλύνοντας, όπως εξάλλου και ο ίδιος ο Κύριος, την οδύνη και τις πληγές, τις οποίες προκαλεί το κακό στον κόσμο και χύνοντας, όπως ο καλός Σαμαρείτης «έλαιον και οίνον εις τα τραύματα αυτού (Λουκ.,ι΄,34) διά του λόγου «της υπομονής και παρακλήσεως» (Ρωμ. ιε΄, 4, Εβρ. ιγ΄, 22) και διά της εμπράκτου αγάπης. Ο λόγος της προς τον κόσμο αποβλέπει πρωτίστως όχι στο να κρίνει και να καταδικάσει τον κόσμο (πρβλ. Ιωάν. γ΄, 17 και ιβ΄47), αλλά στο να του προσφέρει σαν οδηγό το Ευ
αγγέλιο της Βασιλείας του Θεού, την ελπίδα και βεβαιότητα ότι οποιαδήποτε μορφή του κακού δεν έχει τον τελευταίο λόγο στον κόσμο και δεν θα καταφέρει να επιβληθεί.

Στις 18 Ιουνίου 2016 ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος συγκάλεσε στην Κρήτη την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, η οποία διακήρυξε την ενότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, συζήτησε πλείστα θέματα πανορθοδόξου ενδιαφέροντος και κατέληξε σε σημαντικές αποφάσεις. Μεταξύ των θεμάτων που απασχόλησαν τη Σύνοδο ήταν και η βιοηθική, η οποία αξιολογήθηκε ως πολύ σημαντική, καθώς επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε σοβαρά ηθικά και υπαρξιακά προβλήματα που αφορούν στο νόημα της ζωής και του κόσμου. Η συμμετοχή της ορθόδοξης ηθικής στο σύγχρονο διεπιστημονικό διάλογο για τη βιοηθική κρίνεται από τη Σύνοδο ως απαραίτητη, αφού, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται, «η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν είναι δυνατόν να παραμείνη εις το περιθώριον της συζητήσεως τόσον σπουδαίων ανθρωπολογικών, ηθικών και υπαρξιακών ζητημάτων».

Βέβαια, δεν ήταν η πρώτη φορά που επιχειρούνταν η εξέταση βιοηθικών ζητημάτων από τη σκοπιά της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το ίδιο έγινε και κατά την Ιερά Σύναξη των Ορθοδόξων Προκαθημένων, η οποία έλαβε χώρα στο Φανάρι στις 9-12 Οκτωβρίου 2008 και αποφάσισε τη σύσταση Διορθόδοξης Επιτροπής, η οποία θα μελετούσε τα θέματα της βιοηθικής. Τα θέματα αυτά έχουν απασχολήσει, επίσης, και πολλές τοπικές Εκκλησίες. Για παράδειγμα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο πριν από μια δεκαετία περίπου σχεδίαζε τη σύσταση Διορθόδοξης Επιτροπής Βιοηθικής, η οποία όμως τελικά ποτέ δεν λειτούργησε. Ακόμη, η Εκκλησία της Ελλάδος έχει συστήσει ήδη από το 1998 μια επιτροπή βιοηθικής, η οποία έχει στο μεταξύ δημοσιεύσει τις θέσεις της σε πολλά θέματα, ενώ το Πατριαρχείο Μόσχας εξέδωσε το 2000 μια εκτενή εγκύκλιο επί κοινωνικών θεμάτων, στην οποία τοποθετείται στα σημαντικότερα θέματα της βιοηθικής. Ωστόσο, για πρώτη φορά, μια Σύνοδος, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι από τις περισσότερες κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες, διατύπωσε επισήμως τις θέσεις της για τη βιοηθική, γεγονός που αναμφίβολα καταδεικνύει τη σημασία των θέσεων αυτών. Σε αντίστοιχες ενέργειες έχουν προβεί και τα Πατριαρχεία Σερβίας και Ρουμανίας.

Οι θέσεις της Συνόδου για τη βιοηθική καταγράφονται κυρίως στα εξής τρία κείμενα: α) στην Εγκύκλιο, β) στο Μήνυμα και γ) στο κείμενο που φέρει τον τίτλο «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τον σύγχρονον κόσμον». Όμως, πέρα από τα κείμενα αυτά, αναφορές στη βιοηθική απαντούν και σε άλλες ενότητες, ιδιαίτερα σε αυτές που αφορούν στην αξία του ανθρωπίνου προσώπου και στην ελευθερία και ευθύνη του ανθρώπου.

Ως προς το περιεχόμενο, παρατηρούμε ότι παρουσιάζεται το αντικείμενο του σύγχρονου βιοηθικού προβληματισμού για τις εξελίξεις στο χώρο των θετικών επιστημών και της βιοτεχνολογίας, επισημαίνεται η σημασία του για τον άνθρωπο, αναδεικνύεται η ανάγκη θεώρησής του από την άποψη της ορθόδοξης ηθικής και περιγράφονται τα κριτήρια διαμόρφωσης μιας θεολογικής προσέγγισης με βάση την πνευματική εμπειρία της ορθόδοξης παράδοσης. Η Σύνοδος μίλησε γενικά για τη βιοηθική και δεν διατύπωσε θέσεις για συγκεκριμένα βιοηθικά θέματα, όπως είναι π.χ. η έκτρωση, η ευθανασία, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και η μεταμόσχευση οργάνων. Αυτή η παράλειψη μπορεί να οφείλεται στο ότι το εύρος των βιοηθικών θεμάτων είναι μεγάλο και ίσως δεν ήταν δυνατόν να καταγραφούν οι απόψεις για όλα αυτά μόνο σε μία Σύνοδο. Ακόμη, ενδέχεται να μην έχει αναπτυχθεί ευρύς προβληματισμός για όλα αυτά τα θέματα.

Εκτιμούμε ότι, πέρα από την εύλογη αυτή πρακτική διάσταση, με τον περιορισμό στην ορθή κατανόηση του βιοηθικού προβληματισμού και κυρίως με τη διατύπωση των κριτηρίων μιας ορθόδοξης προσέγγισης υποδηλώνεται η σημασία τους, η οποία είναι μεγαλύτερη από επιμέρους θέσεις της Εκκλησίας σε συγκεκριμένα θέματα. Αυτό άλλωστε που διακυβεύεται δεν είναι τόσο η ορθότητα ορισμένων ιατρικών επεμβάσεων ή επιλογών, όσο η ίδια η αξία της ζωής του ανθρώπου και η θεώρησή του ως προσώπου. Εξάλλου, νεότερες επιστημονικές εξελίξεις διαφοροποιούν συχνά τα δεδομένα σε πολλά θέματα βιοηθικής, ενώ διαρκώς προστίθενται καινούρια τέτοια θέματα και έτσι η μελέτη τους και η επεξεργασία τους απαιτεί χρόνο. Ένα από τα θέματα αυτά είναι και αυτό της παρηγορητικής φροντίδας, στο οποίο όμως δεν γίνεται μνεία σε δράσεις όπως τις παραπάνω. Ωστόσο και αυτό κατά τη γνώμη μας θα έπρεπε να συζητείται, ώστε να εντοπιστούν τυχόν εσφαλμένοι χειρισμοί, να βελτιωθούν οι στρατηγικές της διαδικασίας και να προκύψουν καλύτερα αποτελέσματα.

Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι η Σύνοδος προέταξε και ανέδειξε την πνευματική διάσταση του προβληματισμού και τα θεμέλια μιας ορθόδοξης ηθικής προσέγγισης για σημαντικά θέματα που αφορούν την ανθρώπινη προσωπικότητα και το σεβασμό που δικαιούται. (Βάντσος, 2017).

Εγκύκλιος της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας. (Απόσπασμα)

Παρακάτω θα παραθέσουμε δυο παραγράφους από την Εγκύκλιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της

Τα ηθικά όρια των αποφάσεων. Ο προβληματισμός γύρω από τη μεταχείριση του εμβρύου

Ο προβληματισμός γύρω από

τη μεταχείριση του εμβρύου

Ελευθερία Πουλαδάκη, Θεολόγος 

Η υπόσταση, το status του εμβρύου, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του, αποτελεί ουσιώδες ζήτημα της αναπαραγωγικής ηθικής και προκαλεί διθυραμβικές συζητήσεις μεταξύ των επιστημών της Βιολογίας, Φιλοσοφίας, Θεολογίας και του κλάδου της Βιοηθικής. Αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα γιατί σχετίζεται άμεσα όχι μόνο με τις αμβλώσεις, αλλά και με πολλές άλλες πειραματικές διεργασίες και ιατρικές μεθόδους, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, ο πειραματισμός επί των εμβρύων, η κλωνοποίηση, η εκτρωτική αντισύλληψη και τέλος, μέθοδοι και διεργασίες που συνεπάγονται με αριθμό μεγάλης κλίμακας την καταστροφή των εμβρύων.

Από φιλοσοφική σκοπιά, η συζήτηση για την ηθική υπόσταση των εμβρύων και την μεταχείρισή τους, θέτει το θέμα εννοιολογικά και ηθικοπρακτικά διευκρινίζοντας ορισμένες ηθικές έννοιες. Τι είναι η αυτονομία στην ηθική και ποια είναι η αρχή του προσώπου. Η αυτονομία είναι εκείνη που δεν επικαλείται κάποια εξωτερική αυθεντία έξω από τον άνθρωπο (όπως πχ κάποια θρησκευτική αρχή ), αλλά στηρίζεται σε αυτόν και επιχειρεί να τον βοηθήσει στον αυτοπροσδιορισμό του. Ο ηθικός νόμος εδώ αναζητείται στον ίδιο τον άνθρωπο, και ταυτίζεται με την ατομική επιθυμία. Έτσι η ηθική συνδέεται με την ελευθερία του ανθρώπου και αποβλέπει στη τελείωσή του ως ελεύθερου προσώπου.

Η προβολή της ελευθερίας με την έννοια της αυτονομίας κορυφώθηκε κατά τους νεώτερους χρόνους. Η νεώτερη φιλοσοφία είδε τον άνθρωπο ως ελεύθερο και υπεύθυνο άτομο, ενώ παράλληλα παραμέρισε την πίστη του στο Θεό, για να βάλει στη θέση του τον ανθρώπινο λόγο. Ο κυριότερος εκπρόσωπος της αυτονομίας ήταν ο φιλόσοφος Ι. Κant. Η ηθική του αποθεώνει τον άνθρωπο και την ανθρώπινη βούληση. Ο φιλόσοφος δεν αναφέρεται για έναν αυτόνομο εαυτό ή για αυτόνομα πρόσωπα/άτομα, αλλά μιλάει για την αυτονομία του λόγου, την αυτονομία της ηθικής, την αυτονομία των αρχών και του βούλεσθαι.

Η καντιανή θεώρηση δεν εστιάζει σε κάποιο είδος επιλογής δια της οποίας ο καθένας θα επέλεγε

Βιοηθική και βιοθεολογία Ανάγκη για νοηματοδότηση τού ανθρώπινου βίου

Tου Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου

Θα ήθελα να ευχαριστήσω όχι μόνον για την πρόσκληση να συμμετάσχω σε αυτό το σημαντικό Συνέδριο για την Βιοηθική, αλλά κυρίως για την επιμονή σας να έλθω, ιδιαίτερα τού Σεβ. Μητροπολίτου Ηλείας κ. Γερμανού, που σημαίνει ότι ενδιαφέρεσθε να ακούσετε την άποψη τής Εκκλησίας πάνω στα θέματα αυτά. Παρά το βεβαρημένο πρόγραμμά μου, ανταποκρίθηκα ευχαρίστως στην επιθυμία σας αυτή με την βεβαιότητα ότι στο Συνέδριο αυτό υπάρχουν εκλεκτοί εισηγητές, οι οποίοι θα καλύψουν όλες τις πλευρές τού θέματος αυτού.

Το θέμα που επέλεξα να σάς παρουσιάσω με έναν συνοπτικό τρόπο είναι «Βιοηθική και βιοθεολογία», που είναι η σχέση μεταξύ αυτών τών δύο στην σύγχρονη πραγματικότητα.

1. Μοριακή βιολογία και γενετική μηχανική

Επειδή κλήθηκα να ομιλήσω και να αναπτύξω σε διάφορα Συνέδρια θέματα σχετικά με την βιοηθική από ορθοδόξου προοπτικής, όπως και δίδαξα το μάθημα τής Βιοηθικής στην Μπελεμέντειο Θεολογική Σχολή «άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός», τού Λιβάνου, γι’ αυτό εξαναγκάσθηκα να αποκτήσω μερικές γνώσεις βιολογίας και, κυρίως, τής λεγομένης μοριακής βιολογίας.

Ο όρος βιολογία δηλώνει την επιστήμη εκείνη «που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς ως προς την δομή, την λειτουργία, την προέλευση, την εξέλιξη, την κατανομή, την ταξινόμηση και τις σχέσεις αλληλεξάρτησης» (Γ. Μπαμπινιώτης).

Ειδικότερα, ο όρος μοριακή βιολογία σημαίνει «το σύνολο τών τεχνικών και τών ανακαλύψεων που συνέβαλαν στη μοριακή ανάλυση τών απόκρυφων μηχανισμών τών εμβίων όντων, δηλαδή τών μηχανισμών εκείνων που είναι υπεύθυνοι για τη διαιώνιση και την αναπαραγωγή τους» (Μισέλ Μοράνζ).

Η ανάπτυξη αυτής τής επιστήμης, δηλαδή τής μοριακής βιολογίας, είναι αποτέλεσμα δύο άλλων επιστημών που αναπτύχθηκαν στις αρχές τού 20ού αιώνος, δηλαδή τής γενετικής και τής βιοχημείας. Η επιστήμη τής γενετικής ασχολείται με τα γονίδια, ενώ τμήμα τής επιστήμης τής βιοχημείας ασχολείται με την λειτουργική έκφραση τών γονιδίων που είναι οι πρωτεΐνες και τα ένζυμα. Η μοριακή βιολογία γεννήθηκε, όταν αναγνωρίσθηκε το γονίδιο ως κομμάτι τού DNA, όταν καθορίσθηκε η δομή του και προσδιορίσθηκε «ο ρόλος του στην διαδικασία τής πρωτεϊνικής σύνθεσης».

Η γενετική μηχανική δηλώνει την επιστήμη εκείνη που περιγράφει «το σύνολο τών τεχνικών διαδικασιών που επιτρέπουν την επέμβαση στα γονίδια, την απομόνωσή τους, τον προσδιορισμό τους, την τροποποίησή τους, τη μεταφορά τους από έναν οργανισμό σε έναν άλλο, την έκφρασή τους».

Οι δύο αυτές επιστήμες, δηλαδή η μοριακή βιολογία και η γενετική μηχανική, δεν μπορούν να χωρισθούν μεταξύ τους, είναι δε στενά συνδεδεμένες, αφού η ιστορία τής γενετικής μηχανικής κατανοείται, όταν εξετάζεται η ιστορία τής μοριακής βιολογίας.

Έτσι, ενώ η μοριακή βιολογία κάνει λόγο για τα κύτταρα και τον πυρήνα τους, τα γονίδια, το DNA, η γενετική μηχανική περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η μοριακή βιολογία μπορεί να επέμβη σε αυτόν τον εσωτερικό χώρο τού πυρήνος.

Παρατηρεί κανείς μερικά βασικά στάδια εξέλιξης τής σύγχρονης βιολογίας. Πρόκειται για ιστορικές επαναστάσεις στην σύγχρονη βιολογία.

Η πρώτη «επανάσταση» στην σύγχρονη βιολογία ξεκίνησε από την δεκαετία τού 1950. Πρόκειται για την διαλεύκανση τού DNA, που αποτελείται από άνθρακα, οξυγόνο, υδρογόνο, άζωτο και φώσφορο. Σημαντικό ρόλο σε αυτήν την διαλεύκανση έπαιξαν δύο επιστήμονες, ο J. Watson και ο F. Crick. Σε αυτήν την επανάσταση κατατάσσεται ο τρόπος μεταφράσεως τής γενετικής πληροφορίας και η μεταφορά τής γενετικής πληροφορίας από το DNA στο RNA και από το RNA στις πρωτεΐνες.

Η δεύτερη «επανάσταση» σημειώθηκε την δεκαετία τού 1970 και συνδέεται με τον ανασυνδυασμό τού

Νόσος και θεραπεία στην Ορθόδοξη Θεολογία

Νόσος και θεραπεία στην Ορθόδοξη Θεολογία

Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας

Πώς εννοεί η Ορθόδοξη Θεολογία, και πώς πρέπει να αντιλαμβάνεται η Εκκλησία, τη νόσο και τη θεραπεία, αν και όχι με σχήματα και έννοιες ιδεοκρατικές, φυσιοκρατικές ή ψυχολογικό – χρηστικές; Στην προσπάθεια να δώσουμε κάποια απάντηση στο ερώτημα αυτό, ας δανεισθούμε από την πατερική θεολογία τις ακόλουθες θεμελιώδεις αρχές:

1. Η νόσος, η κάθε μορφής νόσος, αποτελεί συνέπεια της πτώσεως του ανθρώπου. Αυτό σημαίνει ότι η αρρώστια συνδέεται με την αμαρτία, και όχι με την ανθρώπινη φύση. Δεν είναι «φυσικό», συνεπώς, να αρρωσταίνει ο άνθρωπος, αλλά αφύσικο, «παρά φύσιν». Αυτό, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να μας οδηγεί στη θέση που ονομάσαμε φυσιοκρατική ή ιδεοκρατική: θεραπεία και ίαση στην περίπτωση αυτή φαίνεται να σημαίνουν συμμόρφωση προς τη φύση. Εν τούτοις, ορισμένες διευκρινίσεις μάς φέρουν μακριά από κάθε φυσιοκρατική αντίληψη. Η φύση του ανθρώπου καθαυτή, επειδή προέρχεται από το μηδέν, είναι τρεπτή, δηλαδή ρέπει προς τη φθορά και το θάνατο, και συνεπώς προς την αρρώστια. Αλλά η ίδια φύση μπορεί επίσης να υπερβεί τη ροπή αυτή, όχι με δυνάμεις εγγενείς σ’ αυτήν, αλλά αν ενωθεί με τον άφθαρτο και αιώνιο Θεό. Η υπέρβαση αυτή της εγγενούς στην ανθρώπινη φύση τρεπτότητας και φθοράς έχει δοθεί στον άνθρωπο ως «λόγος», ως τελικός προορισμός, του οποίου η πραγμάτωση ανατέθηκε στην ελευθερία του ανθρώπου ως προσώπου: ο πρώτος άνθρωπος ως ελεύθερο πρόσωπο κλήθηκε να κατευθύνει τη φύση είτε προς τον ίδιο τον εαυτό της, είτε προς το πέραν του εαυτού της, το Θεό. Η ελεύθερη επιλογή του πρώτου ανθρώπου, του Αδάμ, υπήρξε η πρώτη από αυτές τις δύο (τροπή της φύσεως προς τον εαυτό της), και έτσι η νόσος από δυνατότητα φυσική, έγινε πραγματικότητα φυσική. Δεν είναι πλέον δυνατόν να μη νοσεί η ανθρώπινη φύση· η νόσος έγινε φαινόμενο «φυσικό», όχι όμως γιατί αυτό ήταν αναπόφευκτο, αλλά γιατί εκεί οδήγησε τα πράγματα η ανθρώπινη ελευθερία. Οι συνέπειες αυτής της θέσεως για τη θεραπεία θα φανούν ελπίζουμε πιο κάτω.

2. Όπως η αμαρτία έτσι και η νόσος έχουν πια καταστεί γενική και παγκόσμια πραγματικότητα, την οποία

Οι θέσεις της Εκκλησίας για την Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή – Βίντεο

 Στο βίντεο της παρούσας ανάρτησης, ο επίκουρος καθηγητής της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης Νίκος Κόϊος, αναφέρεται στις θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος στα ηθικά ζητήματα της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Επίσης,  επίκουρη καθηγήτρια Γενετικής και Εμβρυλογίας της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. κ. Κατερίνα Χατζημελετίου αναφέρεται στη συμμετοχή Ελλήνων επιστημόνων στην έρευνα, καθώς και σε ζητήματα δεοντολογίας και ηθικής όσον αφορά τα έμβρυα. Το βίντεο είναι από το πέμπτο μέρος της εκπομπής Γενετική και Ηθική της Πεμπτουσίας. 

Μια Ορθόδοξη προσέγγιση σε θέματα Βιοηθικής

Μια Ορθόδοξη προσέγγιση σε θέματα Βιοηθικής

Του Μητροπολίτη Πάφου Γεωργίου

  Οι Βιοεπιστήμες, δηλαδή οι κλάδοι της Επιστήμης που έχουν ως αντικείμενο έρευνας το φαινόμενο της ζωής, από το κύτταρο και τους μικροοργανισμούς, μέχρι τα ζώα και τον ίδιο τον άνθρωπο, καθώς και η αντίστοιχη Βιοτεχνολογία έχουν σημειώσει τεράστια ανάπτυξη κατά την τελευταία πεντηκονταετία. Πολλά από τα επιτεύγματά τους (π.χ. μεταμοσχεύσεις οργάνων, τεχνολογίες αναπαραγωγής κ.ά) εφαρμόζονται ήδη και στον τόπο μας. Άλλων, όπως είναι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, κάνουμε χρήση˙ και όλων, γενικά, έχουμε, λίγο ή πολύ, γνώση.

     Πολλά από τα επιτεύγματα αυτά κρίνονται ως ευεργετικά για τον άνθρωπο. Έτσι, με τις μεταμοσχεύσεις οργάνων παρέχεται η δυνατότητα επιβίωσης, ή, και βελτίωσης της ποιότητας ζωής, σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα με ζωτικά όργανά τους˙ με τις τεχνολογίες αναπαραγωγής μπορούν πολλά ζευγάρια, που χωρίς τη βοήθειά τους θα έμεναν άτεκνα, να αποκτήσουν απογόνους˙ η γενετική μηχανική επαγγέλλεται την πρόβλεψη και θεραπεία ασθενειών κ.ο.κ.

   Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις στις οποίες δεν κρίνεται από όλους επωφελής, ή τουλάχιστον, δεν στερείται διλημμάτων η εφαρμογή των νέων εφευρέσεων, όπως συμβαίνει π.χ. στη λήψη οργάνων από πτωματικούς δότες, στην ετερόλογη γονιμοποίηση, στην επέμβαση στα γονίδια ζώων ή φυτών κλπ.

    Οι απορίες και τα διλήμματα των ανθρώπων, όσον αφορά στις ως άνω νέες επιστημονικές ανακαλύψεις και τις εφαρμογές τους, οδήγησαν στην εμφάνιση του κλάδου της Βιοηθικής. Η Βιοηθική καλείται να θέσει όρια ανάμεσα στις θετικές και αρνητικές συνέπειες των Βιοεπιστημών και της Βιοτεχνολογίας στη ζωή μας, να προβάλει κριτήρια επιλογής πορείας μέσα από τους πολλούς και ποικίλους δρόμους που διανοίγονται, καθώς επίσης και να δημιουργήσει αντιστάσεις στη συνεχώς αυξανόμενη πίεση για εφαρμογή στη ζωή των ανθρώπων των οποιωνδήποτε εφευρέσεων ή ανακαλύψεων.

      Κάθε Ηθική είναι, φυσικά, αναπόσπαστα συνδεδεμένη με ένα φιλοσοφικό σύστημα ή μια θρησκεία

Μεταμοσχεύσεις... Περιμένοντας στη λίστα (Αυτοψία 2014)

Μεταμοσχεύσεις... Περιμένοντας στη λίστα

O Αντώνης Σρόιτερ και η εκπομπή «Αυτοψία» του Alpha  καταπιάνονται με ένα σημαντικό θέμα της βιοηθικής, τις μεταμοσχεύσεις. Η Ελλάδα βρίσκεται  δυστυχώς στις τελευταίες θέσεις όσον αφορά τόσο στην λίστα των δοτών, όσο και στον αριθμό μεταμοσχεύσεων. Στη χώρα μας υπάρχουν ανά έτος, μόνο έξι δότες ανά ένα εκατομμύριο πληθυσμού. Την ίδια ώρα, όπως τονίζουν οι ειδικοί, λόγω των ελλείψεων που υπάρχουν στις Μονάδες Εντατικής Λειτουργίας, χάνονται αρκετά μοσχεύματα, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν δώρο ζωής στους συνανθρώπους μας που περιμένουν μέχρι και 52 μήνες για να πάρουν ένα μόσχευμα.

Ο Αντώνης Σρόιτερ συναντά ανθρώπους που περιμένουν χρόνια για ένα μόσχευμα, ένα δώρο ζωής. Η κάμερα της εκπομπής καταγράφει συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπων που μετρούν αντίστροφα τον χρόνο, ανθρώπους που στάθηκαν τυχεροί και σήμερα ζουν μια φυσιολογική ζωή, αλλά και ανθρώπους που έδωσαν τα όργανά τους για να σώσουν τα μικρά παιδιά τους. Παράλληλα η εκπομπή αναδεικνύει και

Αρχονταρίκι - Βλαστοκύτταρα: Ηθικός και Θεολογικός προβληματισμός – Βίντεο

Βλαστοκύτταρα

 Ηθικός και Θεολογικός προβληματισμός

Το πρόβλημα της χρήσης των Βλαστοκυττάρων είναι ένα ιδιαιτέρα επίκαιρο αλλά και πολυσύνθετο βιοηθικό ζήτημα. Στο βίντεο μπορείτε να δείτε ένα επεισόδιο από την εκπομπή της ΕΤ-1 "Αρχονταρίκι", το οποίο έχει ως θέμα του: «Βλαστοκύτταρα: Ηθικός και Θεολογικός προβληματισμός».[1] Ο παρουσιαστής της εκπομπής Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος, αλλά και οι αξιόλογοι καλεσμένοι του οι κ. Θεοχάρης Παταργιάς και κ. Βασίλειος Φανάρας,  προσπαθούν να αναδείξουν τις ηθικές, βιοηθικές αλλά και θεολογικές προεκτάσεις της χρήσης των Βλαστοκυττάρων και να απαντήσουν στο ερώτημα αν η έρευνα γύρω από τα Βλαστοκύτταρα  υπηρετεί την ανθρώπινη ζωή.

Κ.Ε.

Ευθανασία- «Είναι δικαίωμα ο θάνατος;»

Είναι δικαίωμα ο θάνατος;

Του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεου 

Η ζωή δεν ταυτίζεται απόλυτα με τον βίο. Ο θάνατος δεν είναι το τέρμα της ζωής, αλλά το τέλος του βίου και τελείωση της ζωής 

Η ευθανασιακή προοπτική που κυριαρχεί στη σκέψη μερικών ανθρώπων της εποχής μας θέτει πολλά ερωτήματα, μεταξύ των οποίων και το ερώτημα: «Είναι δικαίωμα ο θάνατος;». Στη φράση αυτή σημαντική θέση έχουν οι λέξεις «δικαίωμα» και «θάνατος». Η απάντηση που θα δώσει κανείς στο ερώτημα αυτό εξαρτάται από τις πεποιθήσεις του και τις φιλοσοφικές, θρησκευτικές και θεολογικές απόψεις που τον διακατέχουν.

Για τον ορθόδοξο Χριστιανό η απάντηση είναι σαφής: ο άνθρωπος είναι δημιούργημα του Θεού και ο Θεός έχει την αποκλειστικότητα (copyright) πάνω στη ζωή του. Εκείνος που δίνει τη ζωή, εκείνος ρυθμίζει και την εξέλιξή της. Δεν δώσαμε εμείς τη ζωή στον εαυτό μας και επομένως δεν μπορούμε να την τερματίσουμε. Κατά τον Αγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό υπάρχουν τα «εφ' ημίν» - όσα εξαρτώνται από μας - και τα «ουκ εφ' ημίν» - όσα δεν εξαρτώνται από μας. Σίγουρα η έναρξη της βιολογικής ζωής και το τέλος της ανήκουν στα «ουκ εφ' ημίν». Επομένως δεν δεχόμαστε την ευθανασία.

Όμως το ερώτημα αν «έχουμε δικαίωμα στον θάνατο», που οδηγεί μερικούς στην ευθανασία, σχετίζεται και με άλλα υπαρξιακά ερωτήματα, όπως: «τι είναι το είναι», «τι είναι η ζωή», «τι είναι ο θάνατος», «ποια είναι η σημασία του πόνου» κτλ.

Το «είναι» του ανθρώπου δεν συνίσταται απλώς στην ευζωία, αλλά στο νόημα που δίνει κανείς στη ζωή του. Η ζωή δεν ταυτίζεται απόλυτα με τον βίο. Ο θάνατος δεν είναι το τέρμα της ζωής, αλλά το τέλος του βίου και τελείωση της ζωής, δηλαδή αρχή μιας άλλης ύπαρξης, μιας πορείας συνάντησης με άλλα πρόσωπα. Ο πόνος έχει βαθύτατο νόημα, αφού κατά τον Victor Frankl «το νόημα μπορεί να βρεθεί στη ζωή όχι μόνον μέσ' από την πράξη η τις εμπειρικές αξίες, αλλ' επίσης και μέσα από τα βάσανα». Γι' αυτό και η ελευθερία δεν συνίσταται στην απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δύσκολα και τραγικά γεγονότα, αλλά στην ελεύθερη στάση απέναντι στις δυσκολίες. Όταν δίνει κανείς νόημα στον πόνο, τότε

Αφιέρωμα στην Ορθόδοξη Βιοηθική – Βίντεο

Αφιέρωμα στην Ορθόδοξη Βιοηθική

Το βίντεο της ανάρτησης είναι ένα αφιέρωμα στην Ορθόδοξη Βιοηθική.  Η εκπομπή μεταδόθηκε από το γαλλικό κανάλι France 2 το 2015. Καλεσμένος της εκπομπής ήταν ο πατέρας Ιωάννης Μπομπόκ.  Στο βίντεο διερευνώνται κυρίως τα βιοηθικά  διλήμματα που σχετίζονται με την αρχή της ανθρώπινης ζωής,  όπως είναι το ζήτημα των αμβλώσεων, της παρένθετης μητρότητας, της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, τα παιδιά κατά παραγγελία και της ηθικής υπόστασης του εμβρύου.

 Ο πατέρας Ιωάννης, υποστηρίζει ότι οι παρατηρούμενες ακρότητες πάνω στα θέματα αυτά, προέρχονται κατά κύριο λόγο από μια εγωιστική - δαιμονική τάση που  επιδεικνύει ο σύγχρονος άνθρωπος. Ο άνθρωπος της εποχής μας  θέλει να αποδείξει, ότι μπορεί να κυριαρχήσει πάνω στη ζωή, αλλά και τον θάνατο.  Η υπερβολή αυτή έχει ως σκοπό, όχι μόνο να υπερηφανευτούμε ότι μπορούμε να ελέγξουμε τη ζωή και τον θάνατο, αλλά και να καταδείξει ότι δεν έχουμε πλέον τίποτα  κοινό με τον Δημιουργό Θεό. Ως επακόλουθο όλων των παραπάνω, είναι να έχουμε τελικά  επιστήμονες  και επιστήμη

Αυτονομία, αγαθοεργία και δικαιοσύνη κατά τη δημιουργία ζωής

Αυτονομία και Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

της Χαρίκλειας Φωτοπούλου -  Θεολόγος,  Καθηγήτρια Μ.Ε.

Διερευνώντας ηθικά τα προβλήματα και τα διλήμματα, που προκύπτουν από την εφαρμογή των τεχνικών παρεμβατικής αναπαραγωγής η βιοηθική επιχειρεί να προσδιορίσει το ηθικά σωστό, ωφέλιμο και συμφέρον για τους προσφεύγοντες σ’ αυτές με βάση το αν οι τεχνικές αυτές εξυπηρετούν τις μεταβαλλόμενες μέσα στο χρόνο σωματικές και υλικές ανάγκες αυτών που προσφεύγουν σ’ αυτού του είδους τις τεχνικές κι όχι με βάση το αν ικανοποιούνται οι ανάγκες της πνευματικής τους ζωής, οι οποίες διαφέρουν ανάλογα με τη θρησκεία, τη φιλοσοφία, τον πολιτισμό.

Στο παρόν η ηθική, νομική, κοινωνική εξέταση των διαφόρων προβλημάτων και διλημμάτων γίνεται με τη συμβολή της φιλοσοφικής αρχής, που ορίζει ότι για ν’ αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε μήπως η δυσκολία του οφείλεται σε δικές μας παραλήψεις, παρανοήσεις ή παρεξηγήσεις κι έπειτα να ορίσουμε σωστά το θέμα που μας απασχολεί. Στο μέλλον αναμένεται από τη βιοηθική να δώσει τη λύση των προβλημάτων και διλημμάτων, των συνυφασμένων με την εφαρμογή και τις επιπτώσεις στον άνθρωπο των παρεμβατικών αναπαραγωγικών τεχνικών, η ίδια η επιστημονική πρόοδος στον τομέα της αναπαραγωγής.

Έτσι, μια μελλοντική τεχνητή παρασκευή ωαρίων θα καταργήσει την ιδιοκτησία του ωαρίου και θα εξαλείψει προβλήματα και διλήμματα, όπως το δίλημμα περί της πραγματικής μητέρας στην περίπτωση της παρένθετης μητρότητας, το οποίο θα ξεπεραστεί, αφού δε θα υπάρχει η έννοια της φυσικής μητέρας ή περί του χρονικού διαστήματος φύλαξης των περισσευούμενων εμβρύων και του επιτρεπτού της θανάτωσης ή της δωρεάς αυτών σε άτεκνα ζεύγη ή την έρευνα, που θα ξεπεραστεί, αφού δεν θα υπάρχει λόγος παρασκευής πλεοναζόντων εμβρύων[1].

 Η επιχειρούμενη ηθική αξιολόγηση στοχεύει όχι στο να απορριφθούν ή να γίνουν δεκτές στο σύνολό τους ή μεμονωμένα οι εν λόγω τεχνικές, αλλά στο να εξασφαλιστεί η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

του Νικολάου Γ. Κόιου Επίκουρου καθηγητή Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης

              

Με αφορμή τα μεγάλα οικολογικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής και όντας, κατά γενική ομολογία στο κατώφλι μιας οικολογικής κρίσης, γίνεται σήμερα πολύς λόγος για τις σχέσεις του ανθρώπου με το περιβάλλον. Μας χωρίζουν κάτι λιγότερο από δεκαεπτά αιώνες από την εποχή του Μεγάλου Βασιλείου και λίγα πράγματα στο πλανήτη μας θυμίζουν πλέον το φυσικό περιβάλλον εκείνης της εποχής. Γεννιέται έτσι εύλογα το ερώτημα: τι μπορεί να μας πει κάποιος που έζησε τον 4ο αιώνα για τις σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον στο εικοστό πρώτο, ακόμη και αν πρόκειται για τον πανεπιστήμονα Πατέρα της Εκκλησίας τον Μέγα Βασίλειο;             Η θεώρηση του Μεγάλου Βασιλείου για την κτίση και την σχέση της με τον Θεό και τον άνθρωπο αποτυπώνεται κυρίως στις Ομιλίες του εις την εξαήμερο, οι οποίες αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα κοσμολογικά κείμενα της πατερικής γραμματείας. Θα προσπαθήσουμε να παραθέσουμε κάποια στοιχεία από το εν λόγω έργο του μεγάλου Ιεράρχη, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία προβληματισμού αναφορικά με τις σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον.             Ο σκοπός του Μεγάλου Βασιλείου εις την Εξαήμερο εν είναι να συγγράψει φυσική ιστορία ή κοσμολογία, αλλά να οικοδομήσει πνευματικά τον λαό του Θεού, την Εκκλησία. Ο σχολιασμός ωστόσο και η ερμηνεία των Γραφών από τον Μέγα Βασίλειο αλλά και από όλους τους Πατέρες της Εκκλησίας, δεν είναι υποκειμενικές σκέψεις και αυθαίρετα κατασκευάσματα αλλά καρπός επίπονης έρευνας και βαθιάς μελέτης, η οποία βέβαια πάντοτε σφραγίζεται από τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος. Έτσι ο Μέγας Βασίλειος επιστρατεύει την τελευταία λέξη της επιστήμης της εποχής του για να εξηγήσει τα θαυμάσια της δημιουργίας.             Χρησιμοποιεί για τον σκοπό αυτό με μεγάλη άνεση το φιλοσοφικό στοχασμό και επιστημονικά στοιχεία. Ορισμένες από τις επιστημονικές του αντιλήψεις πιθανόν να θεωρηθούν ξεπερασμένες ή ακόμα και εσφαλμένες σύμφωνα με τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα. Όμως το σημαντικότερο δεν είναι τόσο η εγκυρότητα των απόψεων καθεαυτή, όσο η βούληση για έρευνα που επιδεικνύει με την χρήση των πιο σύγχρονων επιστημονικών ανακαλύψεων του καιρού του. Ανατρέχει σε γνώσεις φυσικής, αστρονομίας, ζωολογίας και βοτανολογίας με εκπληκτική άνεση.             

Υποστηρίζει ότι τα φυσικά φαινόμενα επιδέχονται μόνον επιστημονικών εξηγήσεων και Θείας Πρόνοιας(ρολόι που το κούρντισε και το άφησε να δουλεύει), παραμερίζοντας έτσι κάθε ειδωλολατρική

Η ορθόδοξη βιοηθική απέναντι σε σύγχρονα ηθικά διλλήματα

Ορθόδοξη βιοηθική και ηθικά διλήμματα

του Ρένου Κωνσταντίνου, Θεολόγος

Στη σύγχρονη εποχή η βιοηθική διαχειρίζεται ορισμένα από τα πιο κρίσιμα, ηθικά ζητήματα και απαντά σε ορισμένα από τα πιο τραγικά διλλήματα, που προκύπτουν στο πλαίσιο της παρέμβασης του ανθρώπου στη βιολογική διαδικασία μέσω της τεχνολογικής εξέλιξης. Πραγματεύεται κεφαλαιώδη ζητήματα για τον άνθρωπο, την κοινωνία και την επιστήμη, όπως είναι η ευθανασία, οι αμβλώσεις, η δωρεά οργάνων, οι μεταμοσχεύσεις κ.α.

Προτού όμως εξετάσουμε κάποια επιμέρους ζητήματα, επιβάλλεται να ξεκαθαρίσουμε τι είναι η ετερονομία και τι η αυτονομία στην ηθική και τέλος τι είναι η χριστονομία (ή ορθόδοξη βιοηθική). Στην ετερονομία γενικά το κριτήριο σύμφωνα με το οποίο διαμορφώνεται η ηθική κρίση του ανθρώπου επιβάλλεται από κάποια εξωτερική αυθεντία με θρησκευτικό ή άλλο κύρος. Η ηθική, που πηγάζει από την ετερονομία, ονομάζεται ετερόνομη ηθική. Ο ηθικός νόμος, που ορίζει την ηθική κρίση και τη ζωή του ανθρώπου δεν προέρχεται από το ίδιο το πρόσωπο, που ενεργεί, αλλά θεσπίζεται από κάποιον «έτερον», ο οποίος μπορεί να είναι ο Θεός ή η θεία αρχή, που πιστεύει ο πιστός ή το πολιτικοκοινωνικό σύστημα, στο οποίο είναι ενταγμένος ο πολίτης[1].

Στην αυτονομία ο «νόμος» βάσει του οποίου διαμορφώνεται η ηθική κρίση του ανθρώπου αντλείται από τον εαυτό του και δεν επιβάλλεται από κάποια εξωτερική αυθεντία. Η ηθική, η οποία θεμελιώνεται στην αυτονομία, ονομάζεται αυτόνομη[2]. Ηαυτόνομη ηθική δεν επηρεάζεται από εξωτερικούς παράγοντες αλλά πηγάζει από τον ίδιο τον άνθρωπο και συμβάλλει στον αυτοπροσδιορισμό του. Ο ηθικός νόμος διαπλάθεται σύμφωνα με την ατομική επιθυμία κάθε ανθρώπου. Ο άνθρωπος αποτελεί το μέτρο όλων των πραγμάτων και κυρίως αποτελεί το μέτρο του εαυτού του[3].

Πέρα από τα δύο ανωτέρω είδη ηθικής, που αντιπαρατίθενται στο σύγχρονο κόσμο και αφήνουν το στίγμα τους στον άνθρωπο, στην κοινωνία, στον πολιτισμό και στην επιστήμη, υπάρχει και ένα τρίτο