Πόλεμος και Χριστιανική Ηθική

Πόλεμος και Χριστιανική Ηθική

Γεώργιος Ι. Μαντζαρίδης, Ομότιμος καθηγητής Θεολογικής σχολής ΑΠΘ 

 Ο πόλεμος, ως ένοπλη και αιματηρή σύγκρουση οργανωμένων ομάδων, αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα και αγωνιωδέστερα προβλήματα του ανθρώπου, ιδιαίτερα στην εποχή μας. Η εμπειρία των δύο παγκόσμιων πολέμων, η ατελείωτη σειρά των πολεμικών εμπλοκών που τους διαδέχονται, αλλά και η ύπαρξη των τρομακτικών μέσων καταστροφής, που μπορούν να εξαφανίσουν εκατοντάδες φορές όχι μόνο το ανθρώπινο γένος, αλλά και κάθε ίχνος πολιτισμού από το πρόσωπο της γης, είναι αρκετά, για να φανερώσουν το μέγεθος του προβλήματος.

Ο Ηράκλειτος υποστήριζε ότι ο πόλεμος είναι «πατήρ πάντων». Η άποψη αυτή παραμένει με μικρές παραλλαγές ισχυρή ως σήμερα. Πολλοί μάλιστα παρατηρούν ότι και η ειρήνη αποτελεί μία μορφή πολέμου, που ασκείται με την πολιτική ή την οικονομία. Αντίθετα για την Εκκλησία «Πατήρ πάντων» δεν είναι ο πόλεμος, αλλά ο Θεός της ειρήνης (Β’ Κορ. 13:11). Και η έλευση του Θεού στον κόσμο είναι ευαγγελισμός ειρήνης (Λουκ. 2:14).

Ο πόλεμος έρχεται ως συνέπεια της αλλοτριώσεως του ανθρώπου από τον Θεό, τον εαυτό του και τον πλησίον. Κι επειδή η αλλοτρίωση αυτή με την τριπλή της μορφή είναι γενική, γι’ αυτό και ο πόλεμος αποτελεί γενικό φαινόμενο.

Ο πόλεμος αποτελεί τραγική περιπέτεια ή δοκιμασία του ανθρώπου, που δημιουργήθηκε για να ζήσει με αγάπη, ειρήνη και αξιοπρέπεια. Η αλλοτρίωση από τον Θεό είναι αλλοτρίωση από την αγάπη και την ειρήνη. Είναι ακόμα αλλοτρίωση από το θεμέλιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Όταν ο άνθρωπος αποξενώνεται από τον Θεό της αγάπης και της ειρήνης, που αποτελεί το αρχέτυπο της υπάρξεώς του, ευτελίζεται και βυθίζεται αναπόφευκτα στην ταραχή και την καταστροφή. Στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός απευθυνόμενος στον εκλεκτό λαό του λέει: «Εάν θέλητε και εισακούσητέ μου, τα αγαθά της γης φάγεσθε· εάν δε μη θέλητε, μηδέ εισακούσητέ μου, μάχαιρα υμάς κατέδεται» (Ησ. 1:19-20). Αλλά και ο ίδιος ο Χριστός καταδίκασε, όπως γνωρίζουμε, την βία, και είπε μάλιστα ότι «πάντες οι λαβόντες μάχαιραν εν μαχαίρα αποθανούνται» (Ματθ. 26:52).

Βέβαια η Εκκλησία δεν παραθεωρεί την δύναμη του κακού μέσα στον κόσμο ούτε αμφισβητεί το δικαίωμα του κράτους να ασκεί την εξουσία του για την περιστολή του κακού και την διατήρηση της τάξεως (Ρωμ. 13:4). Η άσκηση όμως της εξουσίας συνεπάγεται και την χρήση της βίας, που δεν συμβιβάζεται με το

Το καλό και το κακό κατά την Χριστιανική αντίληψη

Το καλό και το κακό κατά την Χριστιανική αντίληψη

Ιγνατίου Ε.Γ.

Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε την Πατερική Θέση περί του κακού και του Αγαθού. Το θέμα είναι μεγάλο και δεν μπορεί να αναλυθεί σε ένα άρθρο. Σκοπός μας εδώ είναι να δώσουμε μια σφαιρική αντίληψη και επιλεκτική ανάλυση του κακού σε σχέση με το αγαθό αλλά και να τονίσουμε την απόλυτη ελευθερία του ανθρώπου να επιλέξει όποιο από τα δύο θέλει να πράξει...

Το Αγαθό δεν είναι κάτι απρόσωπο όπως είναι το κακό αλλά είναι ο ίδιος ο Θεός και κατά συνέπεια η αρετή του ανθρώπου και η πράξη του αγαθού προκύπτει από τον Θεό. Υπάρχει πάντοτε το αγαθό σε σχέση με το Θεό επειδή αυτός είναι το πλήρωμα των αγαθών ενώ ο άνθρωπος που είναι κατ’ εικόνα Θεού είναι μέτοχος του πληρώματος αυτού[1]. Ο Θεός ως μόνος αγαθός[2] ή ως «το πρώτον και κυρίως αγαθόν» που έχει ως φύση την αγαθότητα[3] δεν βρίσκεται μόνο έξω από τον κόσμο αλλά και μέσα σε αυτόν. Προσφέρεται εξίσου το αγαθό σε όλους τους ανθρώπους γιατί όλοι είναι δημιουργήματα «κατ’ εικόνα» και «καθ’oμοίωσιν[4]» Θεού και η οικείωση του γίνεται αιτία για την ολοκλήρωση τους όπως επίσης και για τη σύνδεση μεταξύ τους...
Ο άνθρωπος ως δημιούργημα του Θεού φέρει τη σφραγίδα της θείας αγαθότητας και έχοντας αρχή υπόκειται σε τροπή γιατί η ίδια η αρχή είναι η πρώτη τροπή[5α]. Αυτός «η των όλων αιτία (ο Θεός)» είναι και παραμένει κατά φύσιν ο μόνος άτρεπτος και αναλλοίωτος[5β] γιατί είναι αδημιούργητος ενώ ο άνθρωπος που είναι κτιστός και «φύσει τρεπτός[5γ]» μπορεί να μεταβάλλεται.
Ο Θεός ως ο μόνος αγαθός και πηγή κάθε αγαθού βρίσκεται πάνω από τη διάκριση αγαθού και κακού. Η φύση του Θεού είναι αγαθή[5δ]. Δεν υπάρχει τίποτε «εναντίον» στη φύση του Θεού όπως δεν υπάρχει τίποτε εναντίον στην αγαθότητά του.
Έτσι το αγαθό δεν είναι ιδέα αλλά πραγματικότητα.
Η απόδοση του όρου αγαθός στο Θεό έχει αποφατική έννοια και έτσι τοποθετείται πάνω από κάθε ανθρώπινη έννοια ή αγαθότητα του Θεού.

Το κακό κατά τον Ωριγένη[6] και κατά τους Πατέρες γενικότερα δεν είναι παράγωγο του αγαθού Θεού αλλά και δεν προέρχεται από κάποιον άλλο Θεό πονηρό επειδή η διαρχία δεν υφίσταται. Δεν έχουμε δύο Θεούς έναν αγαθό και έναν πονηρό αλλά έναν Θεό αγαθό. Αλλά και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός γράφει «Την δε κακίαν, ουκ ουσίαν αλλά συμβεβηκός φησιν, έννοιάν τινα και λόγον και πράξιν παρά τον νόμον του Θεού εν τω εννοείσθαι και λέγεσθαι και πράττεσθαι την ύπαρξιν έχουσαν και άμα τω παύσασθαι αφανιζομένην[7]».

Η επιθυμία του αγαθού είναι έμφυτη στον άνθρωπο[8]. Αυτό αποδεικνύεται από την αποστροφή που

Η χριστιανική ελευθερία

Η χριστιανική ελευθερία

Γεώργιος Ι. Μαντζαρίδης, Ομότιμος καθηγητής Θεολογικής σχολής ΑΠΘ 

Η χριστιανική ελευθερία θεμελιώνεται στην νέα οντολογία, που φανερώθηκε με τον Χριστό και παρέχεται με την χάρη του Αγίου Πνεύματος μέσα στο σώμα του, την Εκκλησία. Αυτή είναι ο τόπος αναπτύξεως της αληθινής ελευθερίας. Έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει πραγματική ελευθερία, όπως δεν υπάρχει και πραγματική σωτηρία. Η Εκκλησία ως θεανθρώπινη κοινωνία υπάρχει για ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι και η ελευθερία που προσφέρει είναι για όλους τους ανθρώπους και ολόκληρη την κτίση (πρβλ. Ρωμ. 8:21). Η ελευθερία αυτή βρίσκεται στην ένωση του κτιστού ανθρώπινου θελήματος με το άκτιστο θείο θέλημα.

Η ανθρώπινη ελευθερία σταματά εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία των άλλων. Η ελευθερία όμως του Χριστού δεν σταματά πουθενά. Δεν αντιπαρατίθεται προς τους άλλους, αλλά «συγχωρεί» τους άλλους και ανήκει ταυτόχρονα σε όλους και στον καθένα. Οι άλλοι δεν εμποδίζουν, αλλά βεβαιώνουν την ελευθερία του καθενός. Οι άλλοι είναι η ελευθερία του καθενός. Και η ελευθερία του καθενός συνυπάρχει και συναναπτύσσεται με την αγάπη του προς τους άλλους.

Η βίωση της αγάπης είναι βίωση ελευθερίας. Και η τελείωση της ελευθερίας βρίσκεται στην τελείωση της αγάπης. Όποιος αγαπά αληθινά είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει. Αυτός ζει για τους άλλους και βρίσκει στους άλλους τον αληθινό εαυτό του. Αισθανόμενος την καθολική ενότητα «πλατύνεται» απεριόριστα, γίνεται παγκόσμιος και ζει στην πληρότητα της αγάπης και της ελευθερίας. Έτσι η ελευθερία δεν μετατρέπεται ποτέ σε αυθαιρεσία, αλλά υπάρχει πάντοτε ως αγάπη και ζωή. Υπάρχει ως απεριόριστη κοινωνία αγάπης του ανθρώπου με τον Θεό και τον πλησίον· ως κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Όταν το Πνεύμα του Θεού σκηνώνει στον άνθρωπο και τον φωτίζει με την άκτιστη χάρη του, ο άνθρωπος γίνεται κοινωνός «θείας φύσεως» (Β’ Πέτρ. 1:4) και μέτοχος της αληθινής ελευθερίας· της ελευθερίας που ενοποιεί και καινοποιεί τον σύμπαντα κόσμο.

Ενώ όμως η ελευθερία αυτή είναι για όλον τον κόσμο, δεν γίνεται συνήθως δεκτή από τον κόσμο, αλλά ούτε ολοκληρώνεται μέσα σε αυτόν. Ακόμα η ελευθερία αυτή, ενώ προσφέρεται από την Εκκλησία, δεν

Το αυτεξούσιο του ανθρώπου και η χάρη του Θεού στο πλαίσιο της σωτηρίας

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι. ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ

Είναι σε όλους γνωστό, ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του δημιουργού του[1] ως λογική και αυτεξούσια φύση[2]. Κατ' εικόνα και αυτεξούσιο είναι άρρηκτα ενωμένα. Άλλωστε, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, το κατ' ει­κόνα φανερώνει το νοερό και το αυτεξούσιο, (το «κατ' εικόνα το νοερόν δηλοί και το αυτεξούσιον»)[3]. Γι' αυτόν τον λόγο και ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας ταυτίζει το αυτεξούσιο του ανθρώπου με τον ίδιο τον άνθρωπο. Είναι το ίδιο να λέγει κά­ποιος, ότι έχασε την ελευθερία του και έχασε τον άνθρωπο[4], παρατηρεί χαρακτηριστικά. Ο νους και η λογική, επειδή συνδέονται πολύ στενά με την ελευθερία του ανθρώπου, του δίνουν την δυνατότητα να τρέπεται εκουσίως τόσο στο καλό όσο και στο κακό[5]. Χωρίς ελεύθερη γνώμη δεν είναι νοητή καμιά ευθύνη ούτε για επιβράβευση ούτε για τιμωρία[6]. Μό­νον, όταν ο άνθρωπος έχει την γνώμη του απαλλαγμένη από κάθε είδους ανάγκη, παρατηρεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλα­μάς, μπορεί να διατηρείται στην κατά φύση ζωή και να προ­σεγγίζει τον Θεό ή να εκτρέπεται από την κοινωνία μαζί του και να κατευθύνεται προς τον θάνατο[7]. Δημιουργώντας ο Θε­ός αυτεξούσια την λογική φύση του ανθρώπου στέρησε την δυνατότητα στον διάβολο να ασκεί βία πάνω στον άνθρωπο. Έτσι, μόνο με την πειθώ ή τον δόλο μπορεί να επηρεάσει ο πονηρός την θέληση του ανθρώπου και να τον κάνει κοινωνό της αποστασίας του[8].

Από την δημιουργία του ακόμη ο άν­θρωπος έλαβε την δύναμη της ελευθερίας (του αυτεξουσίου), με την οποία μπορεί να αντιστέκεται στον πονηρό και να συμβάλει αποφασιστικά στην πραγματοποίηση του καθ'

Η έννοια του προσώπου

Η έννοια του προσώπου

Μιχαλάκη Ι. Μαραθεύτη, Προσωπισμός και Παιδεία,
Μελέτες και Δοκίμια, έκδ. Ομίλου Πνευματικής Ανανεώσεως,
Λευκωσία 2011, σελ. 112-122

Ο άνθρωπος αποτελεί ένα ξεχωριστό και μοναδικό είδος της δημιουργίας. Από οργανισμός και φυσική ύπαρξη έγινε άτομο και ύπαρξη· πνευματική. Ο άνθρωπος γεννιέται ως άτομο, αλλά με έμφυτη τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε πρόσωπο. Το άτομο ξεπέρασε τη φυσική·, ζωική κατάσταση του οργανισμού και απέκτησε μια νέα επιπρόσθετη διάσταση, τη μεταφυσική. Η μεταφυσική αυτή διάσταση αποτελεί εκείνο που συνήθως αποκαλούμε «πνεύμα» και εκδηλώνεται με το αυτεξούσιο, τον λόγο και τη μεταφυσική πίστη. Το άτομο μετέχει της φυσικής ζωής των οργανισμών, αλλά μετέχει συγχρόνως και των ξεχωριστών γνωρισμάτων του πνεύματος, εξ αιτίας των οποίων σημειώθηκε μια αλλοίωση όσον αφορά τη λειτουργία των ενστίκτων. Στον άνθρωπο τα ένστικτα έπαυσαν να είναι ο απόλυτος ρυθμιστής της συμπεριφοράς του. όπως συμβαίνει στα ζώα.

Τα γνωρίσματα του πνεύματος δίνουν στο άτομο τη δυνατότητα να εξελίσσεται και να αναπτύσσει δημιουργική δράση πέρα από τις φυσικές υποκινήσεις των ενστίκτων. Του δίνουν τη δυνατότητα και το υποκινούν έσωθεν να πλάσει τον εαυτό του. Είναι η μοίρα του ανθρώπου να χρειάζεται η προσωπική του συμβολή για να επιτευχθεί η ολοκλήρωση του. Σε τούτο διαφέρει ο άνθρωπος από τα άλλα ζώα της δημιουργίας που γεννιούνται «τελειωμένα». Επιτυγχάνουν δηλαδή την ολοκλήρωση τους με μόνες τις ενστικτώδεις δυνάμεις που φέρνουν μέσα τους. Σε αντιδιαστολή με τα ζώα. Ο άνθρωπος για να ολοκληρωθεί πρέπει να καταβάλει ο ίδιος ιδιαίτερη προσπάθεια, χρησιμοποιώντας προς τούτο το αυτεξούσιο και τις άλλες πνευματικές δυνάμεις με τις οποίες είναι προικισμένος. 

Αυτή η δυνατότητα δίνει στο άτομο το μεγάλο προνόμιο να συμβάλει και το ίδιο στη συνέχεια της δημιουργίας. Του δίνει τη δυνατότητα να επιδιώξει και με τις δικές του πνευματικές δυνάμεις την αυτοτελείωση και την αυτοπραγμάτωση του. Αυτό όμως το προνόμιο αποτελεί και τη μεγάλη του αδυναμία, επειδή η δημιουργική του δράση μπορεί να εκδηλωθεί είτε προς το καλό είτε προς το κακό. Είναι γι' αυτό που ο άνθρωπος μπορεί να εξελιχθεί σε ένα άγιο ή να μεταβληθεί στο αγριότερο θηρίο. 

Ο σκοπός και το τέρμα της αυτοπραγμάτωσης δεν είναι το ίδιο για όλους τους ανθρώπους. Εξαρτάται από τις φιλοσοφικές και τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Είναι γι' αυτό που μέσα στην πορεία του χρόνου χρησιμοποιήθηκαν για να δηλώσουν την έννοια της αυτοπραγμάτωσης διαφορετικοί όροι και δόθηκαν διαφορετικές ερμηνείες όσον αφορά το περιεχόμενο της. Το «γένοιο οίος εσσί. μαθών» του Πινδάρου, το «γνώθι σεαυτόν» του Σωκράτη, η «μέθεξη με τον κόσμο των Ιδεών» του Πλάτωνα, η επίτευξη της «εντελέχειας» του Αριστοτέλη, η πορεία από το «κατ' εκόνα στο καθ' ομοίωσιν» του Χριστιανισμού, ο «εξανθρωπισμός του ανθρώπου» της σύγχρονης επιστήμης κλπ. αποτελούν διαφορετικούς όρους και υπονοούν διαφορετικές διαδικασίες για την αυτοπραγμάτωση του προσώπου. 

Σ' αυτά τα πλαίσια της αυτοπραγμάτωσης του ανθρώπου εν τάσσεται και η έννοια του προσώπου. Το πρόσωπο διαμορφώνεται ως αποτέλεσμα των προσπαθειών που καταβάλλει το άτομο για να επιτύχει

Οι θεολόγοι ως "φουσκωτοί" του Θεού

Οι θεολόγοι ως "φουσκωτοί" του Θεού

Ανδρέας Αργυρόπουλος

Ορισμένοι θεολόγοι, ευτυχώς λίγοι, δεν έχουν ακόμα καταλάβει ότι ο Θεός μας είναι Θεός της Αγάπης και της Ελευθερίας. Μας θέλει απόλυτα ελεύθερους, τόσο πολύ ,που μας επιτρέπει να τον αρνηθούμε. Δεν έχει ανάγκη από "φουσκωτούς" που θα τον "υπερασπιστούν". Μας θέλει ελεύθερα πρόσωπα που θα τον αγαπήσουμε και Αυτόν και όλους γύρω μας και πιο πολύ τους "αρνητές" του, ειδικά όταν αυτοί είναι νέα παιδιά, μαθητές Λυκείου....Έτσι συνεχίζουν να τον "υπερασπίζονται" σκοτώνοντας τις ψυχές

Αλεξάντερ Σμορέλ, ο Γερμανός Ορθόδοξος Αντι-ναζιστής νεομάρτυρας

Αλεξάντερ Σμορέλ,

ο Γερμανός Ορθόδοξος Αντιναζιστής νεομάρτυρας

Νεομάρτυς Αλέξανδρος εκ Μονάχου: Η μνήμη του τιμάται στις 13 Ιουλίου, επέτειο της θανάτωσής του με αποκεφαλισμό. «Λαιμητόμω τελειούται» θα μπορούσε να είναι η διατύπωση, αφού ο νεομάρτυρας αποκεφαλίσθηκε, καταδικασμένος σε θάνατο για «εσχάτη προδοσία» από το ναζιστικό καθεστώς, σε ηλικία 25 ετών.

Πρόκειται για τον Αλεξάντερ Σμορέλ, συνιδρυτή μαζί με το φίλο του Χανς Σολ, της αντιναζιστικής οργάνωσης «Λευκό Ρόδο», η οποία με προκηρύξεις που απέστελλε ταχυδρομικά προσπαθούσε να εξεγείρει τη συνείδηση των Γερμανών κατά του καθεστώτος.

Την αγιοκατάταξη πληροφορούμαστε από την επίσημη ιστοσελίδα του Πατριαρχείου Μόσχας (6.2.2012 στα ρωσικά). Ο άγιος εικονίζεται με τη λευκή ιατρική μπλούζα και να κρατά ένα σταυρό μαζί μ’ ένα άσπρο τριαντάφυλλο, σύμβολο του Λευκού Ρόδου και ταυτόχρονα πασχάλιο σύμβολο, σύμβολο της νίκης της ζωής πάνω στο θάνατο.

Το «Λευκό Ρόδο»

Η ονομασία προτάθηκε από το νεομάρτυρα, εμπνευσμένη από ένα απόσπασμα των «Αδελφών Καραμαζώφ» του Ντοστογέφσκυ, του αγαπημένου του συγγραφέα: Είναι η στιγμή που περιγράφεται η επιστροφή του Χριστού στη γη, για να αναστήσει εκ νεκρών ένα κοριτσάκι. «Το κοριτσάκι ανασηκώνεται στο φέρετρο και κοιτάζει τριγύρω, χαμογελώντας με ορθάνοιχτα απορημένα μάτια, κρατώντας ένα μάτσο από άσπρα τριαντάφυλλα που είχαν βάλει στα χέρια της…». Τότε, ο Μέγας Ιεροεξεταστής αναγνώρισε και συνέλαβε το Χριστό και ακολούθησε ο περίφημος μονόλογός του…

Ο πυρήνας της κίνησης απαρτιζόταν από φοιτητές της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου του Μονάχου, οι οποίοι σπούδαζαν, όντας παράλληλα ενταγμένοι στο στράτευμα. Μετά τη μάχη του Στάλινγκραντ κλιμάκωσαν τη δραστηριότητά τους, μοιράζοντας προκηρύξεις χέρι με χέρι και αναγράφοντας αντιχιτλερικά συνθήματα στους τοίχους.

Για το λόγο αυτό, η όργάνωση, που επί μήνες ήταν στο στόχαστρο της Γκεστάπο, μπόρεσε να

Οι 8 προκλήσεις της πανδημίας

Οι 8 προκλήσεις της πανδημίας

Ηλίας Μόσιαλος* 

Στα αρχικά στάδια της πανδημίας βρεθήκαμε αντιμέτωποι με εφησυχαστικές απόψεις και ανακοινώσεις σε σχέση με το πραγματικό μέγεθος της πανδημίας, όπως πλέον το γνωρίζουμε. Τον εφησυχασμό όχι του πανικού, αλλά της σοβαρότητας τον είδαμε και στους τρόπους διαχείρισης της κρίσης πολλών κυβερνήσεων.

Η συνειδητοποίηση όμως πως τα αυξανόμενα νούμερα αντιστοιχούν σε ανθρώπους επιβεβαίωσαν την ορθολογική προσέγγιση που βασίζεται στην ερμηνεία της ροής των επιστημονικών δεδομένων.

Πέρα από τα κατεξοχήν άμεσα μέτωπα της διαχείρισης και αντιμετώπισης της απειλής, η πανδημία αναδεικνύει υγειονομικά, πολιτικά, οικονομικά, ηθικά και κοινωνικά διλήμματα. Καλούμαστε όμως να υπερβούμε την αντιπαράθεση και να μετατρέψουμε τα διλήμματα σε προκλήσεις. Πού απαντώνται αυτά τα διλήμματα;

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: Σωστά υπήρξε συστημική κινητοποίηση και αυστηρά μέτρα για την ανάσχεση της νόσου, η οποία όμως συνέβαλε στην οικονομική ύφεση στον πλανήτη. Ταυτόχρονα ενέκυψαν εύλογα ερωτήματα για το αν η οικονομική ύφεση θα έχει επιπτώσεις στην υγεία. Χρειάζεται λοιπόν να δρομολογηθεί σχολαστικά αλλά και να βρεθεί ισορροπία μεταξύ των μέτρων για τη δημόσια υγεία και την επιστροφή στην πρώην κανονική πραγματικότητα· για αυτό πρέπει να υπάρχει συντονισμένη και ελεγχόμενη αποκλιμάκωση των μέτρων.

ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ - άμεση διαχείριση με υπερεθνικές προσεγγίσεις: Η έμφαση έχει δοθεί στην εθνική πολιτική, αλλά μη μπορώντας οι εθνικές λύσεις να δώσουν απαντήσεις σε παγκόσμια προβλήματα, διαπιστώνεται και η απουσία μεγάλων πολιτικών διακυβευμάτων. Οι εθνικές πολιτικές επικράτησαν, οι αλληλέγγυες εισαγωγές πολύτιμου ιατρικού υλικού σταμάτησαν και απογυμνώθηκαν σύμβολα καταδεικνύοντας την εικόνα της Ε.Ε. ως ουραγού. Οι κατακριτέα υποτονικές επαφές και σχέσεις των ηγετών σε επίπεδο G7 ή G20 ή και σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα ευθύνονται σε μεγάλο ποσοστό για τις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης. Αλλά δυστυχώς με αυτή την πανδημία συνειδητοποιούμε επίσης πως σε ευρωπαϊκό επίπεδο λείπουν ηγέτες τύπου Mitterrand και Kohl.

ΚΟΡΟΝΟΪΟΣ - άλλα κοινωνικά και υγειονομικά προβλήματα: Η συμπτωματολογία του νέου κορονοϊού απαιτεί ιδιαιτερότητα στη διαχείριση και στοχευμένη προσοχή στις ευπαθείς ομάδες. Έως τη

Οι Πατέρες της Εκκλησίας για τον πόλεμο και την ειρήνη

Οι Πατέρες της Εκκλησίας για τον πόλεμο και την ειρήνη

Ιωάννου Κωστώφ,

Οι Πατέρες της Εκκλησίας για τον πόλεμο και την ειρήνη,
εκδ. Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1984, σελ. 21-38 

Οι Πατέρες δεν παραλείπουν να τονίσουν την αναγκαιότητα της εσωτερικής ειρήνης και της ψυχικής γαλήνης: Η ειρήνη του κόσμου συνάπτεται μερικές φορές και για κακό σκοπό. Η ειρήνη όμως του Χριστού δεν μας παρακινεί να ειρηνεύουμε μόνο προς τους άλλους, αλλά και προς τους εαυτούς μας (Αμμώνιος Αλεξανδρηνός, PG 85, 1492D).

Η ειρήνη αποτελεί την κορυφή της πυραμίδας των ευλογιών· χαρακτηρίζεται από ηρεμία και αταραξία του λογικού. Έτσι ο άνθρωπος που εχει ειρήνη είναι φανερός από' τον ήπιο χαρακτήρα του. Αυτός όμως που πολεμάται από τα πάθη του, δεν απόλαυσε ακόμα την ειρήνη που προέρχεται από το Θεό, την οποία ο Κύριος χάρισε στους Μαθητές Του (Ιω. ιδ΄ 27) και η οποία, «όντας πάνω από τις δυνατότητες οποιοσδήποτε νου» (Φιλιπ. δ' 7) θα φρουρεί τις ψυχές αυτών που αξίζουν. Αυτή την ειρήνη εύχεται και ο Απόστολος στις Εκκλησίες, όταν λέγει: «Ας πλεονάσει σε σας η χάρη και η ειρήνη» (Α' Πέτρ. α΄ 2) (Μ. Βασίλειος, ΒΕΠ 52, 54, 1). 

«Ζήτησε την ειρήνη και επιδίωξε την» (Ψαλμ. λγ' 15). Αυτήν εννοούσε ο Κύριος, όταν έλεγε: «Σας αφήνω ειρήνη. Τη δική μου αληθινή ειρήνη σας δίνω, Δεν σας παρέχω εγώ ειρήνη σαν αυτή που δίνει ο κόσμος». (Ιω· ιδ' 27). Αναζητησε λοιπόν την ειρήνη του Κυρίου και προσπάθησε να την απολαύσεις. Κι αυτό δε θα το κατορθώσεις, παρά «προχωρώντας προς το σκοπό σου, δηλαδή το βραβείο που υπόσχεται η πρόσκληση στον ουρανό» (Φιλιπ. γ' 14)]. Διότι εκεί βρίσκεται η αληθινή ειρήνη. Όσο καιρό είμαστε δεμένοι με τις σαρκικές επιθυμίες, βρισκόμαστε στον ίδιο ζυγό μ' αυτά που μας ταράζουν. Ζήτησε λοιπόν την ειρήνη, την εξαφάνιση των θορύβων της κοσμικής ζωής. Απόκτησε γαληνεμένο νου και ήσυχη κι ατάραχη κατάσταση της ψυχής, έτσι που ούτε από τα πάθη να ταρακουνιέται, ούτε να κινδυνεύει να παρασυρθεί σε παραδοχή λάθος αντιλήψεων που οφείλονται στην ελκυστικότητά τους. Έτσι θα έχεις φρουρό στην καρδιά σου την ειρήνη του Θεού, την οποία «δεν μπορεί να κατανοήσει κανένας νους» (Φιλιπ. δ΄ 7). Εκείνος που ζητά την ειρήνη, το Χριστό ζητά, διότι Αυτός «είναι η ειρήνη» (Εφεσ. β' 14). «Αυτός δημιούργησε από τους Ιουδαίους και τους εθνικούς ένα νέο άνθρωπο και έφερε έτσι ειρήνη» (Εφεσ. β' 15)]. «Αυτός ειρηνοποίησε με το αίμα της σταυρικής Του θυσίας είτε τους αγγέλους με όλους μας, είτε τους ανθρώπους μεταξύ τους και με το Θεό» (Κολ. α΄ 20) (Μ. Βασίλειος, ΒΕΠ 52, 87, 3). 

Ο Απ. Παύλος επιθυμεί να καταπαύσουν οι πόλεμοι και οι μάχες και οι ταραχές, και γι' αυτό προτρέπει τους κληρικούς να προσεύχονται για τους ηγεμόνες και τους άρχοντες (πρβλ. Α΄ Τιμ. β' 2). Αυτό βέβαια

Η ηθική της χρήσης δεδομένων τηλεφώνου για την παρακολούθηση του Covid-19

Η ηθική της χρήσης δεδομένων τηλεφώνου
για την παρακολούθηση του Covid-19

Η Google και το Facebook σκέφτονται να αναλύσουν τις συλλογικές κινήσεις εκατομμυρίων χρηστών, για να καθορίσουν το τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται ο νέος κοροναϊός στις Η.Π.Α. και να μετρήσουν την αποτελεσματικότητα της έκκλησης για κοινωνική αποστασιοποίηση.

Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να μοιραστούν σε κυβερνητικές υπηρεσίες, οι οποίες επεξεργάζονται το τι θα μπορούσε να γίνει, σε μια περίπτωση κατάστασης έκτακτης ανάγκης, για την υγεία κατά τις επόμενες εβδομάδες. Όσοι είναι ενήμεροι για τα σχέδια λένε ότι καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την προστασία της ιδιωτικής ζωής των χρηστών με την ανωνυμοποίηση των δεδομένων. Ισχυρίζονται πως μια γενική εικόνα για το πώς οι άνθρωποι συναθροίζονται και μετακινούνται, μπορεί να αποδειχθεί ζωτικής σημασίας, για την καταπολέμηση του ιού, ο οποίος απειλεί να συντρίψει το αμερικάνικο σύστημα υγείας, εάν ο τρέχων ρυθμός μετάδοσης δεν αλλάξει.

Τα δεδομένα που θα συλλέγονται, θα επιδεικνύουν μοτίβα των κινήσεων των χρηστών. "Ως ερευνητής, θα ήθελα να αναλύσω συγκεντρωτικά και ανώνυμα δεδομένα θέσης που σχετίζονται με την ανθρώπινη συμπεριφορά κατά τη διάρκεια των πανδημικών κρίσεων Covid-19", λέει ο Marguerite Madden, διευθυντής του Κέντρου Γεωεπιστημονικών Ερευνών στο Πανεπιστήμιο της Γεωργίας. «Ως ιδιωτικός πολίτης, δεν θα αισθανόμουν άνετα, αν οι ιδιωτικές εταιρείες μετέτρεπαν τα στοιχεία της τοποθεσίας μου σε κυβερνητικούς οργανισμούς, εκτός αν γνώριζα πλήρως την επεξεργασία που γίνεται στα προσωπικά μου δεδομένα και πίστευα ότι η χρήση των δεδομένων θα γινόταν με βάση τη συμφωνία». Ο Buckee λέει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι τα δεδομένα που συλλέγονται, δεν μπορούν να αντιστραφούν με μηχανική επεξεργασία, για να εντοπίσουν τους ανθρώπους. «Οι άνθρωποι ανησυχούν και σωστά», λέει ο Buckee.

Το Facebook παρέχει ήδη δεδομένα για τον σκοπό της μοντελοποίησης της νόσου μέσω ενός έργου που

Τι άλλο φοβάσαι… Active Member

Τι άλλο φοβάσαι… 

Active Member

Κάποτε σ’ είδα στο πέρασμα του αιώνιου κόμβου,
στον καιρό του τρόμου και τ’ αλλόκοτου φόβου,
να διπλώνεσαι, ν’ ανησυχείς και να τρομάζεις
και πριν καλάρουν οι μέρες το σκασμό να βγάζεις.

Nα μι’ άπ’ τα ίδια, ίδιοι δρόμοι ίδιοι κύκλοι
γαβγίζουν οι άνθρωποι σκιάζονται οι σκύλοι
θρηνούν μανάδες και που να ξαποστάσεις
όταν στη μνήμη σου μακραίνουν οι αποστάσεις.
Έτσι σκηνοθετούν το σήμερα άκριτοι κοσμοκράτορες
βαρέθηκα τα έγκυρα είναι όλοι προβοκάτορες
που πιάνονται απ’ τον φόβο σου και φτιάχνουν ιστορίες
κι ενάντια στους άπιστους στήνουν σταυροφορίες
από χορτασμένους με το ίδιο ήθος και παράστημα
που θα εξοντώνουν, όσα τους μοιάζουν άσχημα
έτσι κι εγώ αφού σκιάζεσαι ξανά σε φτύνω
ψάχνω, λοιπόν, ότι φοβάσαι για να γίνω.

Γίνομαι τάφος αντάρτη στο Ιράκ
και μοιρολόι στην Παλαιστίνη
τυφλός στη Βοσνία Ερζεγοβίνη

Η ηθική του πολέμου. Υπάρχουν δίκαιοι πόλεμοι;

Η ηθική του πολέμου

του  Νίκου  Κτιστάκη

Πριν χρόνια παρακολούθησα ένα μιλίταρι ντοκιμαντέρ, το οποίο παρουσίαζε ένα στιγμιότυπο από τον Β΄ Παγκόσμιο, όπου ένας Άγγλος στρατιώτης καρφώνει με την ξιφολόγχη έναν Γερμανό. Η εικόνα παγώνει και το πρόσωπό του κυκλώνεται με κόκκινο χρώμα. Η επόμενη σκηνή σε ένα αστικό λονδρέζικο σπίτι, όπου εξηγείται στους θεατές πως εκείνος ο στρατιώτης είναι ένας παππούς που τον ανακάλυψαν και δίνει συνέντευξη. Τον ρωτούν πόσους σκότωσε με ξιφολόγχη και απαντά οχτώ στρατιώτες. Μάλιστα εξηγεί πως είχε βρει και πατέντα, γιατί όταν χώνονταν το μαχαίρι σφήνωνε στα κόκαλα και δυσκολευόταν να το αφαιρέσει, οπότε τους πυροβολούσε για να τους τινάξει μακριά. Ο παππούς χαιρόταν τη δόξα του και φωτογραφιζόταν με τα παράσημά του. Μπορεί να ήταν φονιάς, αλλά ένιωθε περήφανος και ηθικός γιατί βρισκόταν στη σωστή μεριά της ιστορίας.

Δεν υπήρξε ούτε μία στιγμή στην ανθρωπότητα που να μη διεξαγόταν πόλεμος. Από τις ορδές των Νεάτερνταλ, μέχρι τις ηλεκτρονικές κονσόλες χειρισμού των βαλλιστικών πυραύλων, η ιστορία είναι μία απαρίθμηση των πολέμων και των αποτελεσμάτων τους. «Ο άνθρωπος είναι κατ’ ουσίαν θηριώδες όν» θα διακηρύξει ο Κορνήλιος Καστοριάδης. «Homo homini lupus est» διατύπωσε ο Τόμας Χομπς. Ο Κυριάκος Σιμόπουλος στο ρεαλιστικό και πολυσέλιδο βιβλίο του «Βασανιστήρια και εξουσία» απέδειξε πως ο σύγχρονος άνθρωπος, παρά τους δύο παγκόσμιους πολέμους στον εικοστό αιώνα, είναι ο λιγότερο βίαιος άνθρωπος σε όλες τις προηγούμενες εποχές. Ο Αλέξανδρος Δουμάς μιλά για τους τρεις άνδρες που με τους πολέμους τους υπήρξαν όργανα της θείας πρόνοιας: «Ο Καίσαρας –ειδωλολάτρης– προετοίμαζε το χριστιανισμό, ο Καρλομάγνος –βάρβαρος– προετοίμαζε τον πολιτισμό, ο Ναπολέων –δεσποτικός ηγεμόνας– προετοίμαζε την ελευθερία».

Μπορεί να υπάρξει δίκαιος πόλεμος ή αυτό είναι μία λογική αντίφαση; Είναι ηθική η «άμυνα» η «ανθρωπιστική παρέμβαση», και ο πόλεμος «κατά της τρομοκρατίας»; Ο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου («Πόλεμος και Δικαιοσύνη») εξετάζει τον πόλεμο ως νόμιμη άμυνα,σε όλες τις μορφές που μπορεί να πάρει (αποτρεπτικός,

Σύσταση Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής: Η βιοηθική διάσταση της ατομικής ευθύνης στην αντιμετώπιση του COVID19 (κορωνοιός)

Σύσταση Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής: Η βιοηθική διάσταση της ατομικής ευθύνης στην αντιμετώπιση του  COVID19 (κορωνοιός)

1.    Εισαγωγή

Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής, μετά τη λήψη μέτρων από την πλευρά της Πολιτείας, εξέτασε ειδικότερα το ζήτημα της ατομικής ευθύνης των πολιτών και όσων διαμένουν στη χώρα μας, για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID19 («κορωνοιός» ή SARS-CoV-2). Το ζήτημα καθίσταται κρίσιμο, ιδιαίτερα στη σημερινή φάση της έξαρσης της πανδημίας, με δεδομένη τη διεθνή εμπειρία από την πρώτη εμφάνιση της νόσου, τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους. Η εμπειρία αυτή αποδεικνύει ότι η λήψη μέτρων από την πλευρά της Πολιτείας δεν αρκεί από μόνη για τη θωράκιση της κοινωνίας από την πανδημία. Είτε αποτελούν τα μέτρα αυτά συστάσεις προς το ευρύ κοινό είτε δημόσιες υποχρεώσεις η παραβίαση των οποίων επιφέρει κυρώσεις, η ενεργοποίηση της ατομικής υπευθυνότητας τους καθενός συνιστά κρίσιμο όρο για να υπάρξουν τα αποτελέσματα που έχει λάβει η Πολιτεία προς εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος της υγείας. Από νομική άποψη, καθένας μας νοείται και ως μέλος ενός κοινωνικού συνόλου, το οποίο λειτουργεί με βάση αρχές και κανόνες που προστατεύουν όχι μόνο τα μεμονωμένα πρόσωπα αλλά και το ίδιο. Στο Σύνταγμά μας, η παραδοχή αυτή κατοχυρώνεται ρητά με το άρθρο 25, που προστατεύει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου, υπό τη διπλή εκδοχή του ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου. Από την άποψη αυτή, επομένως, η λήψη περιοριστικών μέτρων ανάλογων με την σοβαρότητα και την εξέλιξη της απειλής για τη δημόσια υγεία, έχει στέρεα θεμελίωση. Πολύ περισσότερο, μάλιστα, όταν τα μέτρα υποστηρίζονται από μια παιδαγωγική επικοινωνιακή πολιτική, που εξηγεί τους λόγους οι οποίοι επέβαλαν την λήψη τους. 

2.    Ζητήματα αρχών 

Σε μια ανοιχτή, δημοκρατική κοινωνία, κάθε πρόσωπο επιλέγει ελεύθερα τον τρόπο ζωής του, ορίζοντας το ίδιο τη συμπεριφορά του στον κύκλο των ιδιωτικών του σχέσεων και στην ευρύτερη κοινωνική του ζωή. Η αξία της προσωπικής αυτονομίας είναι θεμελιώδης κατάκτηση του πολιτισμού και δεν πρέπει να αμφισβητείται υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και τις δυσκολότερες.

Ο σεβασμός στην αυτονομία του προσώπου αποτελεί, εξ άλλου, θεμελιώδη αρχή της Βιοηθικής. Η απόλαυση όμως της αυτονομίας του καθενός δεν μπορεί να στρέφεται εναντίον των άλλων, αφού ο πολίτης αποτελεί μέρος του κοινωνικού συνόλου. Ειδικότερα, ο τρόπος που ασκούμε την αυτονομία μας, στις διάφορες εκδηλώσεις της, υπόκειται σε ηθική αξιολόγηση: δεν είναι απαραιτήτως θεμιτή κάθε συμπεριφορά μας, σε συγκεκριμένες συνθήκες, ακόμη και αν η συμπεριφορά αυτή αποτελεί νόμιμη εκδήλωση της αυτονομίας μας, άσκηση δηλαδή κάποιου νομικά κατοχυρωμένου δικαιώματός μας. Στο πλαίσιο αυτό, η βιοηθική διάσταση της περίθαλψης όσων έχουν προσβληθεί από τον ιό και των μέτρων προφύλαξης για να αναχαιτιστεί η περαιτέρω μετάδοσή του, αναδεικνύεται μέσα από την ανάληψη ατομικής ευθύνης σύμφωνα και με την αρχή της κοινωνικής αλληλεγγύης ιδίως προς τα άτομα που είναι ευάλωτα. Σε παλαιότερες καταστάσεις, η Επιτροπή έχει δείξει (βλ. Γνώμη «Μεταδοτικά Λοιμώδη Νοσήματα: Δημόσιο Συμφέρον και Αυτονομία»18-03-2011 και Σύσταση «Η Αντιμετώπιση του Έμπολα: Ζητήματα Βιοηθικής» 27-01-2015) ότι η άσκηση της αυτονομίας ενδέχεται να συγκρούεται με την προστασία της δημόσιας υγείας, υπό ειδικές περιστάσεις. Αυτό σημαίνει ότι, όταν κάποιος ασκεί ένα δικαίωμά του σε τέτοιες συνθήκες, ελέγχεται πρωτίστως ηθικά, αν με τη συμπεριφορά του θέσει σε κίνδυνο την υγεία των άλλων. Και τούτο, ανεξάρτητα από το αν ισχύει ή όχι ειδική νομοθεσία για την αποτροπή αυτής της συμπεριφοράς: ο αυτοπεριορισμός μας για χάρη των άλλων, είναι κυρίως ζήτημα ατομικής συνείδησης, όχι φόβου για τον κίνδυνο κυρώσεων ή τυφλής υποταγής σε κρατικές αποφάσεις. Με τον αυτοπεριορισμό δεν χάνουμε την αυτονομία μας, εγκαταλείποντας δήθεν την ελεύθερη άσκηση των δικαιωμάτων μας: αντίθετα, ενισχύουμε την αναγκαία συνθήκη για να έχει πραγματικό νόημα η αυτονομία, δηλαδή την ομαλή κοινωνική συμβίωση. 

3.    Περιπτωσιολογία 

Στο παραπάνω πλαίσιο αρχών, η Επιτροπή κρίνει ότι καθένας που διαμένει σήμερα στη χώρα μας

Η αγάπη του Θεού και η ελευθερία του ανθρώπου

Η αγάπη του Θεού και η ελευθερία του ανθρώπου

Ιερομ. Φιλόθεου Γρηγοριάτη

Ο Θεός αγάπη εστί μας λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και όντως αυτός είναι ο καλύτερος χαρακτηρισμός του Θεού. Για να καταλάβουμε εμείς οι άνθρωποι, τι είναι ο Θεός.

Κατά τον Ιερό Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη βέβαια, και σύμφωνα με την αποφατική θεολογία της Εκκλησίας, ο Θεός υπερβαίνει κάθε έννοια ανθρώπινη. Δεν είναι ούτε ψυχή, ούτε λόγος, ούτε δύναμη, ούτε φως, ούτε ζωή, ούτε ουσία, ούτε χρόνος, ούτε επιστήμη, ούτε αλήθεια, ούτε βασιλεία, ούτε σοφία, ούτε αγαθότης…

Ωστόσο, ας μου επιτραπεί να πω, θα μπορούσε να γίνει κάποια εξαίρεση για το όνομα “αγάπη”. Ο Θεός δεν είναι τίποτε άλλο παρά Αγάπη.

Και πράγματι ο Θεός, ο Θεός των Πατέρων μας, ο μόνος αληθινός Θεός, δεν είναι ένας τιμωρός Θεός, ή έστω ένας “δίκαιος”, κατά τα ανθρώπινα μέτρα και σταθμά. Όχι, ένας δίκαιος αστυνόμος που οφείλει να επιβάλλει την τάξη καταγράφοντας με λεπτομέρεια τις παραβάσεις μας. ΄Η όπως κάποιος δίκαιος δικαστής που έργο του είναι να κρίνει αμερόληπτα, για να φανερώσει και τιμωρήσει τον ένοχο και παραδειγματίζοντας τον να επιφέρει δικαιοσύνη και ικανοποίηση στην έννομο τάξη.

Αλλά ο Θεός μας δεν είναι έτσι “δίκαιος”. Αλλοίμονο μας αν ήταν! Ο Θεός μας είναι ο Πατέρας μας. Ο Θεός μας “αγάπη εστί”.

Υποβάλλεται όμως από πολλούς η ερώτηση – απορία της ανθρώπινης αδυναμίας:

Γιατί τότε να υπάρχουν τόσες θλίψεις, τόσες αδικίες και δυστυχίες στον κόσμο, αφού ο Θεός είναι αγάπη;

Σε απάντηση θα μπορούσαμε να παραθέσουμε τα λόγια του μακαριστού π.Επιφανείου Θεοδωροπούλου:

“… Χωρίς Χριστό ο κόσμος είναι θέατρο του παραλόγου. Χωρίς Χριστό δεν μπορείς να εξηγήσεις τίποτε. Γιατί οι θλίψεις, γιατί οι αδικίες, γιατί οι αποτυχίες, γιατί οι ασθένειες, γιατί; γιατί; γιατί; Χιλιάδες πελώρια “γιατί”. κατάλαβε το. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να προσεγγίσει, με την πεπερασμένη λογική του, την απάντηση όλων αυτών των “γιατί”.

Μόνο με τον Χριστό όλα εξηγούνται. Μας προετοιμάζουν για την αιωνιότητα. Ίσως εκεί μας αξιώσει να πάρουμε απάντηση σε μερικά “γιατί”…

Αγάπη λοιπόν ο Θεός και αγαπά τον άνθρωπο, το δημιούργημα Του. Έτσι επιθυμεί και την κοινωνία μαζί Του: Κοινωνία αγαπητική αγαπωμένων προσώπων. Και ο άνθρωπος, μπορεί να αγαπήσει τον

Μάρτιν Λούθερ Κινγκ – Ένα εξαιρετικό Ντοκιμαντέρ

Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Το εξαίρετο ντοκιμαντέρ της παρούσας ανάρτησης έχει ως θέμα του, τους αγώνες του βραβευόμενου με νόμπελ για την ισότητα όλων των ανθρώπων και ιδιαιτέρα για τα πολιτικά δικαιώματα του μαύρου πληθυσμού στις ΗΠΑ ιερέα Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. 

Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ο νεώτερος (Martin Luther King Jr) γεννήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1929 στην Ατλάντα της Τζόρτζια. Ο πατέρας και ο παππούς του ήταν βαπτιστές ιεροκήρυκες. Ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής του το οικογενειακό του περιβάλλον δεν κατόρθωσε να τον κρατήσει μακριά από τον ζόφο της λευκής μισαλλοδοξίας. Πολύ αργότερα θα μιλήσει εκτενώς για τις κουρτίνες που στοίχειωσαν τα παιδικά του χρόνια, εκείνες που χρησιμοποιούσαν στις τραπεζαρίες των τρένων για να χωρίσουν τους λευκούς από τους μαύρους. «Ήμουν πολύ μικρός όταν βίωσα την πρώτη μου εμπειρία πίσω από την κουρτίνα. Ένιωσα σαν να είχε πέσει μια κουρτίνα πάνω σε όλη μου τη ζωή».

Σε ηλικία 15 ετών, ο Μάρτιν Λούθερ άρχισε σπουδές στο Κολέγιο Μόρχαουζ της Ατλάντας, με βάση ειδικό πρόγραμμα για ταλαντούχους μαθητές. Στο τελευταίο έτος των σπουδών του εγκατέλειψε δια παντός το ενδιαφέρον του για την ιατρική και τη νομική και επέλεξε τη σταδιοδρομία του κληρικού, ύστερα από επιμονή του πατέρα του. Σπούδασε στο Θεολογικό Σεμινάριο του Κρόζερ στο Τσέοτερ της Πενσιλβανίας, απ’ όπου αποφοίτησε το 1951 με δίπλωμα θεολογίας.

Τεράστια επίδραση στην ήδη αφυπνισμένη σκέψη του άσκησε η φιλοσοφία της «πολιτικής ανυπακοής» και της «μη βίας» του Μαχάτμα Γκάντι, καθώς και οι θεωρίες των σύγχρονων προτεσταντών θεολόγων. Από το Κρόζερ βρέθηκε στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, όπου και γνώρισε τη μετέπειτα σύζυγό του Κορέτα Σκοτ. Εκεί εξάλλου εναγκαλίστηκε και μία στέρεη βάση για τις δικές του θεολογικές και ηθικές αρχές, πάνω στην οποία έχτισε και τη διδακτορική διατριβή του με τίτλο «Συγκριτική μελέτη των ιδεών περί Θεού στη σκέψη του Πάουλ Τίλιχ και του Χένρι Νέλσον Βίμαν». Ο Κινγκ αντιλαμβανόταν τον Θεό ως μία ενεργή, εμπρόσωπη οντότητα. Επομένως, γι’ αυτόν η σωτηρία του ανθρώπου δεν ήταν δυνατόν να βρεθεί ούτε στην επιδίωξη της κοινωνικής προόδου, ούτε στη δύναμη του λογικού, αλλά στην πίστη ότι ο άνθρωπος οδηγείται από τον Θεό.

Ήταν σχεδόν ένα χρόνο εφημέριος της εκκλησίας των Βαπτιστών της λεωφόρου Ντέξτερ στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα, όταν η ολιγομελής ομάδα οπαδών τού κινήματος για τα

Ο Χριστιανισμός και η ελευθερία

Ο Χριστιανισμός και η ελευθερία

Του Ηλία Βουλγαράκη,
Καθηγητή Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ

Το να ισχυρισθεί κανείς, ότι ο χριστιανισμός είναι υπέρμαχος της ελευθερίας, θα φανεί σε πολλούς, το λιγότερο, περίεργο.

Όλος αυτός ο κόσμος των απαγορεύσεων, των κανόνων, των επισειομένων απειλών της κολάσεως έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο χριστιανισμός είναι ένα ανελεύθερο σύστημα.
Μια προσπάθεια για αντικειμενική ερμηνεία του φαινομένου αυτού, όπου θα εξετάζονταν οι παρεξηγήσεις που κάνει ο κόσμος σε βάρος του χριστιανισμού, αλλά και οι ευθύνες των χριστιανών για τις παρεξηγήσεις αυτές, θα έπαιρνε μεγάλο μάκρος.
Πριν προχωρήσουμε στη διατύπωση ορισμένων συγκεκριμένων σκέψεων για την Ελευθερία θά ’πρεπε να γίνει ένα μικρό σχόλιο πάνω στην εντύπωση που έχει ο κόσμος για τις απαγορεύσεις του χριστιανισμού. Θα μιλήσουμε με παραδείγματα. Ένας οποιοσδήποτε αθλητής που έχει ή θέλει να έχει πραγματικές επιδόσεις στο στίβο, υπακούει σε αυστηρούς κανόνες ζωής όχι μόνο για να βγει νικητής, αλλά και για να διατηρήσει τη φόρμα του. Το ίδιο ισχύει για καθέναν που έχει ιδιαίτερες φιλοδοξίες να αναδειχθεί σε κάτι το αξιόλογο, από την τέχνη και τα γράμματα μέχρι την επιστήμη και το εμπόριο. Τις στερήσεις που επιβάλλει στον εαυτό του, διαφορετικές πάντα για κάθε είδους επιδίωξη, τις αποδέχεται, όσο κι αν είναι βαριές, με την πεποίθηση ότι του είναι χρήσιμες για να επιτύχει τον προορισμό του. Εκείνοι μάλιστα που έχουν έντονες φιλοδοξίες και που ταυτόχρονα οι προσπάθειές τους φέρνουν αποτελέσματα, τόσο συνεπαίρνονται από την επιτυχία, ώστε κάθε είδους στέρηση, όσο κι αν αυτή τους κουράζει, τους φαίνεται μικρή. Αντίθετα, όσοι από τους κοινούς θνητούς, και αυτοί είναι οι περισσότεροι, δεν συμμερίζονται τις φιλοδοξίες των κάθε είδους ρέκορντμεν της τέχνης, της επιστήμης ή της ζωής βλέπουν τις στερήσεις, στις οποίες υποβάλλονται, σαν πράξεις που δεσμεύουν την ελευθερία. Δηλαδή το όλο θέμα είναι θέμα οπτικής γωνίας.

Και στο θέμα των απαγορεύσεων του χριστιανισμού συμβαίνει το ίδιο. Όσοι έχουν τη «φιλοδοξία» να διαπρέψουν σ’ ένα αγώνισμα, που είναι και το πιο δύσκολο, όπως το αγώνισμα να κάνει κανείς τον εαυτό του σωστό άνθρωπο, και που δέχονται σαν «τεχνική προπονήσεως» τον Χριστιανισμό, είναι φυσικό τις στερήσεις που επιβάλλει να τις καλοδέχονται. Μερικοί μάλιστα όπως οι μοναχοί, όχι

O Ντοστογιέφσκυ και η ηθική

του σεβασμιότατου Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννη 

Ντοστογιέφσκυ και η ηθική

«Δεν μπορώ να πω πως ο Ντοστογιέφσκυ ήταν καλός η ευτυχισμένος άνθρωπος... Ήταν κακός, διεφθαρμένος και γεμάτος ζήλεια. Όλη του τη ζωή ήταν θύμα του πάθους, που θα τον είχε κάνει γελοίο και δυστυχισμένο, αν ήταν λιγότερο έξυπνος και λιγότερο κακός. Στην Ελβετία, μπροστά στα μάτια μου, φέρθηκε τόσο άσχημα στον υπηρέτη του, που ο άνθρωπος επαναστάτησε και του είπε: «μα κι εγώ είμαι άνθρωπος». Θυμάμαι πόση εντύπωση μου έκαναν αυτά τα λόγια... Ειπωμένα σε κάποιον που πάντα δίδασκε το αίσθημα της ανθρωπιάς στην υπόλοιπη ανθρωπότητα».

Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Στράχοβ, έναν άνθρωπο που γνώριζε καλά τον Ντοστογιέφσκυ (βλέπε Gerarld Abraham, Dostoyevski) στηρίζονται όμως σε μια παρεξήγηση: ο Ντοστογιέφσκυ ποτέ δεν θέλησε να διδάξει στην ανθρωπότητα την καλοσύνη και την ανθρωπιά. Ο Ντοστογιέφσκυ δεν υπήρξε ποτέ ηθικολόγος, αντίθετα, θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι συνειδητά και συστηματικά σε όλο του το έργο δεν έκανε τίποτε άλλο από το να μάχεται την Ηθική σε βαθμό προκλητικό. Αλλά ας μη σπεύσουμε να συμπεράνουμε από αυτό ότι ο Ντοστογιέφσκυ ήταν κήρυκας του αμοραλισμού. Ο Ντοστογιέφσκυ είχε το πάθος της αλήθειας. Είχε τη δύναμη να διεισδύσει στην ανθρώπινη συμπεριφορά και να μας αποκαλύψει με τον πιο δραματικό και συγχρόνως πειστικό τρόπο ότι αυτό που η Ηθική μας παρουσιάζει σαν «ηθικό» δεν είναι ποτέ αμιγώς «καλό», και ότι ο άνθρωπος ποτέ δεν μπορεί να εξαλείψει το κακό με την Ηθική, αφού κανένας απολύτως δεν μπορεί να είναι αμιγώς καλός. Επιπλέον, σε όλο του το έργο δεν έπαυσε να διακηρύττει ότι στο που μετράει στην ανθρώπινη ύπαρξη και συμπεριφορά δεν είναι η ηθική, αλλά η ελευθερία, και πως μόνον ό,τι είναι ελεύθερο είναι αληθινά καλό. Αυτό που θέλει να πει στους ανθρώπους ο Ντοστογιέφσκυ είναι ότι η διάκριση των ανθρώπων σε «καλούς» και «κακούς» είναι βασισμένη σε ένα ψέμα και ότι ο μόνος τρόπος να νικηθεί το κακό είναι να το πάρει κανείς ελεύθερα επάνω του. Ο Ντοστογιέφσκυ δεν είναι αμοραλιστής, αφού δεν παύει να περιγράφει το κακό ως τραγικότητα και συμφορά για τον άνθρωπο. Είναι όμως αντιμοραλιστής, διότι πιστεύει βαθιά ότι η Ηθική δεν μπορεί να οδηγήσει ποτέ στη λύτρωση του ανθρώπου από το κακό.

Στην ομιλία αυτή θα προσπαθήσω, στον λίγο χρόνο που έχω στη διάθεσή μου, να αναλύσω τη θέση αυτή επικεντρώνοντας την προσοχή μας σε δύο κυρίως σημεία: α) στο πρόβλημα του καλού και του κακού και β) στο θέμα της ελευθερίας. Θα προσπαθήσω στο τέλος να κάνω μια θεολογική αποτίμηση της θέσεως του Ντοστογιέφσκυ έναντι του προβλήματος της ηθικής.

Το πρόβλημα του καλού και του κακού

Αδελφοί Καραμαζώφ

Η έννοια της Ηθικής στηρίζεται στη διάκριση μεταξύ καλού και κακού ήδη από την εποχή του Σωκράτη, που θεωρείται ιδρυτής της. «Όπως ορίζεται σε όλα τα σύγχρονα λεξικά, «η γενική μελέτη του καλού και η γενική μελέτη της ορθής πράξεως αποτελούν το κύριο έργο της ηθικής» (The Cambridge Dictionary of Philosophy, 1955, σ. 244). Χωρίς τη διάκριση καλού και κακού η έννοια της ηθικής καταρρέει.

Η διάκριση αυτή παίρνει συνήθως δύο μορφές. Η μία είναι ο χαρακτηρισμός των πράξεων ή τών αισθημάτων, κινήτρων, διαθέσεων κ.λπ. Ως καλών ή κακών. Εάν κάποιος αγαπά, έμπρακτα ή στις διαθέσεις ή προθέσεις του, πρόκειται για κάτι «καλό» -σύμφωνα με την κρατούσα ηθική πάντοτε- ενώ εάν μισεί πρόκειται για κάτι «κακό». Έτσι προκύπτουν οι γενικές αρχές της ηθικής, ανάλογα πάντοτε με τις πολιτισμικές, θρησκευτικές, φιλοσοφικές κ,λπ. Προϋποθέσεις κάθε εποχής και κάθε κοινωνίας.

Η άλλη μορφή, που παίρνει η διάκριση καλού και κακού, είναι ο χαρακτηρισμός των προσώπων ως καλών ή κακών. Στην αγγλοσαξονική ηθική των νεωτέρων χρόνων, η οποία επέδρασε και στη νοοτροπία και τον πολιτισμό και των δικών μας κοινωνιών, αυτή η μορφή διακρίσεως μεταξύ καλών και κακών ανθρώπων οδήγησε στην εμφάνιση της έννοιας του χαρακτήρος. Ο «χαρακτήρας» (character) είναι το υποκείμενο επάνω στο οποίο είναι «χαραγμένες» ορισμένες ηθικές ιδιότητες, καλές ή κακές, δηλαδή το υποκείμενο της ηθικής. Η έννοια του χαρακτήρος εφαρμόζεται ιδιαίτερα στην τέχνη, και μάλιστα στη λογοτεχνία, το μυθιστόρημα, το θέατρο κ.λπ. (λέμε, π. χ. , «οι χαρακτήρες» για τους ήρωες ενός λογοτεχνικού έργου).

Τόσο στο επίπεδο των γενικών αρχών της ηθικής όσο και σε εκείνο των χαρακτήρων, ο Ντοστογιέφσκυ αρνείται επίμονα τη διάκριση μεταξύ «καλού» και «κακού», δηλαδή αρνείται την ίδια τη βάση της ηθικής.

Στο επίπεδο των γενικών αρχών ο Ντοστογιέφσκυ θεωρεί την αγάπη ως την ύψιστη ηθική αξία: «Το