Η αναζήτηση των πανανθρώπινων αξιών - Ποιες είναι οι βασικές αρχές που μπορούν να γίνουν αποδεκτές ακόμη και από εκπροσώπους διαφορετικών θρησκειών

Η αναζήτηση των πανανθρώπινων αξιών

Του Αρχιεπισκόπου ΑΛBΑΝΙΑΣ κ. Αναστασίου*

 Καθημερινή της Κυριακής 10-10-2004

1. Κατ' αρχήν δεν νομίζω ότι υπάρχει μία άποψη. Σήμερα εξακολουθούν να επιβιώνουν 19 θρησκείες, οι οποίες υποδιαιρούνται σε 240 κλάδους¹. Συγχρόνως, στους κόλπους τους υπάρχουν αντιθέσεις μεταξύ των προσκολλημένων κατά γράμμα στην παράδοση και των αναζητούντων νέα ανοίγματα στον σύγχρονο κόσμο.

Οι διάφορες θρησκείες, όπου επικράτησαν, έχουν εν πολλοίς επηρεάσει συνολικά τον ανθρώπινο βίο. Και είναι επόμενο να σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα, με όλες τις πλευρές των διαφόρων αξιών, των λογικών, των αισθητικών, των ηθικών, και βεβαίως των μεταφυσικών². Διότι τα θρησκεύματα δεν κινούνται ως ανεξάρτητες οντότητες. Bρίσκονται σε αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση με πολλούς άλλους παράγοντες: εθνικούς, πολιτικούς, πολιτιστικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς. Επηρεάζουν και επηρεάζονται.

Κάθε ανεπτυγμένο θρήσκευμα έχει α) έναν υπερβατικό προσανατολισμό, που κατευθύνει προς μια απόλυτη αλήθεια, προς έναν υπέρτατο σκοπό, και β) ένα σύστημα δογματικών, αξιωματικών θέσεων ερμηνείας του κόσμου. Αυτά προσδιορίζουν τις λογικές και μεταφυσικές αξίες, τις οποίες το θρήσκευμα υποστηρίζει.

Όπως είναι προφανές, η σύγκλιση απόψεων, στις περιοχές της απόλυτης αλήθειας και του υπερβατικού προσανατολισμού που καθορίζουν, είναι πολύ δύσκολη. Οι θρησκείες μάλιστα που επηρεάζουν συνολικά πάνω από το ήμισυ του πληθυσμού της γης (Χριστιανισμός και Ισλάμ), καθώς και ο προγενέστερός τους Ιουδαϊσμός, είναι θρησκείες που στηρίζονται σε θεία αποκάλυψη. Οι θεμελιώδεις αξίες περί του αληθούς, του αγαθού, του αγίου που τις διέπουν, θεωρούνται δεδομένες «άνωθεν». Οι φιλοσοφικές αναλύσεις και οι νομοθετικές ρυθμίσεις ακολουθούν.

Το άλλο θρησκευτικό ρεύμα, που πηγάζει από την ινδική και την κινεζική αναζήτηση του υπερβατικού, εκ πρώτης όψεως δεν είναι εξαρτημένο από μια άπαξ διά παντός άνωθεν αποκάλυψη. Αναπτύχθηκαν εν τούτοις διάφορες σχολές, με συγκεκριμένες θεωρίες για την απόλυτη αλήθεια. [...]

Στη σύγχρονη αναζήτηση για την επίτευξη κάποιας συγκλίσεως των θρησκειών στο θέμα των πανανθρωπίνων αξιών, η έμφαση δίνεται κυρίως στις «ηθικές αξίες». Δεν πρέπει όμως να παραθεωρείται ότι οι λογικές, οι αισθητικές, οι ηθικές, οι μεταφυσικές αξίες συμπλέκονται και αλληλοεπηρεάζονται, όπως τα διάφορα συστήματα του οργανισμού: νευρικό, μυϊκό, κυκλοφορικό.

2. Από τα τέλη του 19ου αιώνος έγιναν προσπάθειες για μια καλύτερη αλληλογνωριμία και προσέγγιση ανθρώπων διαφόρων θρησκευμάτων, με διεθνή διαθρησκειακά συνέδρια και οργανισμούς. Προσπάθειες

Το Ισλάμ ως θρησκεία

Το Ισλάμ ως θρησκεία

Γρηγόριος Δ. Ζιάκας
Ομότιμος καθηγητής της Θρησκειολογίας
της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Εισήγηση στην Συνοδική Επιτροπή Παρακολουθήσεως Ευρωπαϊκών Θεμάτων

Ισλάμ: ορισμένα επίκαιρα ερωτήματα Η εκκλησία ως σώμα Χριστού και θεανθρώπινη κοινωνία (Εφ. 1,23, Κολ. 1,24) δεν έπαυσε ποτέ να εμπνέεται από την αγάπη του Θεού προς τον κόσμο, από το μυστήριο της θείας Οικονομίας που συντελείται στον θεανθρώπινο οργανισμό της, και να εργάζεται για το καλό και την συμφιλίωση των ανθρώπων της οικουμένης. Η ειρήνη του σύμπαντος κόσμου είναι το βασικό αίτημα της χριστιανικής λατρείας. Η παρουσία σας σήμερα στην παρούσα εκδήλωση, Μακαριώτατε, και η εμπεριστατωμένη εισήγησή σας, πιστοποιεί ακριβώς αυτό το ενδιαφέρον της εκκλησίας προς τον άνθρωπο. Σεις πρώτος, με το ειδικό χάρισμα της Αρχιεροσύνης σας προσεύχεσθε προς τον φιλάνθρωπο Θεό υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, υπέρ της ατομικής και κοινωνικής ευημερίας, και ακολουθούμε εμείς. Και εδώ βρίσκεται το μεγαλείο της Ορθοδόξου πίστεως, η οποία βλέπει στο πρόσωπο του κάθε ανθρώπου χαραγμένην την ωραιότητα που πλάστηκε κατ’ εικόνα Θεού. Επομένως η επιστημονική μελέτη και υπεύθυνη ενημέρωση του πληρώματος της Εκκλησίας για τις βασικές αντιλήψεις των άλλων θρησκειών, απορρέει από την βασική αρχή της χριστιανικής διδασκαλίας και της πατερικής ερμηνείας, ότι η πτώση αποξένωσε βέβαια την ανθρώπινη φύση από την άμεση κοινωνία της με τον Θεό, αλλά το κατ’ εικόνα, αν και αμαυρώθηκε, δεν κατεστράφη. Συνεπώς ο Θεός δεν εγκατέλειψε τον άνθρωπο και ο άνθρωπος δεν έχασε τελείως την ικανότητά του να ακούει τον Θεό και να τον δοξολογεί. Η αναζήτηση του Θεού και της έσχατης αλήθειας του κόσμου αποτελεί την βαθύτατη υπαρξιακή ανάγκη του παγκόσμιου θρησκευτικού ανθρώπου.

Αυτό σημαίνει ότι στους ανθρώπους των άλλων θρησκειών οι πατέρες της εκκλησίας βλέπουν ακόμη υπαρκτό ένα τραγικό μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης και μια δίψα του ανθρώπου για το είναι, μια ορμή του λογικού πλάσματος προς τον Δημιουργό του. Ο στεναγμός του ανθρώπου προς το άπειρο και αιώνιο εκφράστηκε σε όλες τις εποχές από μεγάλες θρησκευτικές φυσιογνωμίες και από βαθυστόχαστα πνεύματα της ανθρωπότητας. Με το μυστήριο της εν Χριστώ θείας Οικονομίας αποκατεστάθησαν οι σχέσεις του ανθρώπου με τον Θεό. Συνεπώς η εκκλησία ως σώμα Χριστού και ως χώρος, μέσα στον οποίο συντελείται το μυστήριο της θείας Οικονομίας, έχει οικουμενικές διαστάσεις. Περιλαμβάνει τον κόσμο ολόκληρο και δεν μπορεί να αποκλείσει τίποτα από τα όντα και τα κτίσματα του σύμπαντος κόσμου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο διάλογος και η επικοινωνία της εκκλησίας με τους ανθρώπους όλου του κόσμου αποτελεί αναγκαίο μέρος της ζωής της.

Το Ισλάμ ως θρησκεία

Ό,τι λοιπόν κατά την διδασκαλία της χριστιανικής πίστεως ομορφαίνει και δικαιώνει την ανθρώπινη ύπαρξη, προάγει την κοινωνία και φέρει ειρήνη στις καρδιές των ανθρώπων, είναι η αγάπη. Αγάπη του Θεού προς τον κόσμο και του κόσμου προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Σε άλλους θρησκευτικούς πολιτισμούς, όπως ο Ινδοϊσμός και ο Βουδισμός, τονίζεται κυρίως η πνευματική διάσταση του κόσμου και ο στεναγμός του ανθρώπου προς το άπειρο και αιώνιο. Αλλά ποια είναι η θέση του Ισλάμ, για το οποίο πολύς λόγος γίνεται σήμερα, προς τα πράγματα του κόσμου, την ειρήνη και την δικαιοσύνη του ανθρώπου και την ευημερία του;

Το Ισλάμ είναι η νεώτερη από όλες τις μεγάλες και ζωντανές σήμερα θρησκείες του κόσμου. Εμφανίστηκε

Ησυχασμός και Σουφισμός

Ησυχασμός και Σουφισμός

του Λαμπρού Καμπερίδη 

Ησυχασμός και παλαμισμός είναι παράγωγοι όροι που επινοήθηκαν από λογίους της Δύσης ως αντίστοιχοι του quietisme, το κίνημα του 17ου αιώνα. Στην Ορθοδοξία δεν χρησιμοποιούνται αυτά τα παράγωγα, αφού δεν πρόκειται περί ησυχαστικού κινήματος, άλλα περί ιερώς ησυχαζόντων. Παρόμοια διαπίστωση ισχύει και για το σουφισμό, αφού και εδώ δεν παρατηρείται οργανωμένο κίνημα σουφίδων στη Μικρά Ασία, άλλα επικράτηση δύο μυστικών ταγμάτων, των Μεβλεβίδων και Μπεκτασίδων, με εντελώς διαφορετική συγκρότηση μεν, άλλα με κοινό σκοπό τον προσηλυτισμό και την διάδοση του Ισλάμ μεταξύ των αυτοχθόνων πληθυσμών της Μικράς Ασίας.

Ο ιδρυτής των Μπεκτασί Χατζη-Μπεκτάς έρχεται στη Μικρά Ασία γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα από το Χορασάν ακολουθώντας τις μετακινήσεις τουρκομανικών νομαδικών φύλων, που εισβάλλουν στη Μικρά Ασία. Πριν όμως την οργάνωση των Μπεκτασίδων σε τάγμα, που δεν μαρτυρείται μέχρι τον 15ο αιώνα, με την τελική μορφή συγκρότησής του σε οργανωμένη αδελφότητα να ολοκληρώνεται τον 16ο αιώνα από τον Μπαλίμ Σουλτάν, γεννημένο από Χριστιανή μητέρα και Μπεκτασί πατέρα στο Διδυμότειχο, η Μικρά Ασία γίνεται ο χώρος όπου φανερώνεται καθαρά ο τρόπος λειτουργίας των ταγμάτων και ο ρόλος που διαδραματίζουν στην κατάκτηση των ανατολικών επαρχιών του Βυζαντίου.

Σουφισμός

Σε αντίθεση με την αστραπιαία διάδοση του Ισλάμ στη Μέση Ανατολή, στη μικρή ανατολή η κατάκτηση ολοκληρώνεται σε πέντε αιώνες. Πρόκειται για μία αργή διείσδυση τουρκομάνικων φύλων στην Μικρά Ασία, που έχει αρχίσει πριν από τη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071, στις αρχές του 11ου αιώνα αν όχι νωρίτερα, και που θα ολοκληρωθεί με την άλωση της Τραπεζούντας το 1461. Στη μακρά διάρκεια αυτής της επίμονης διείσδυσης και σταδιαίας κατάκτησης κύριο ρόλο στην εξάπλωσή της παίζουν οι θρησκευτικοί ηγέτες, με πρώτους τους γκαζήδες, ένα είδος πνευματικών πολεμαρχών, που δίνουν σταδιακά τη θέση τους στους μπαμπάδες, στους πνευματικούς ηγέτες σουφίδικων ταγμάτων.

Οι μπαμπάδες ανήκουν κυρίως στα ντερβίσικα τάγματα των Καλεντερί, των Χαινταρί και των Ριφαΐ, με πρωταρχικό στοιχείο τους Καλεντερί, όπου άνηκε και ο δάσκαλος τού Χατζη-Μπεκτάς. Όταν κάνομε λόγο για κινήματα μέσα στην παράδοση του σουφισμού, αναφερόμαστε, σε τάγματα ντερβίσηδων που έχουν δώσει πολιτική χροιά στη συγκρότησή τους και εξυπηρετούν δευτερεύοντες σκοπούς από αυτούς που είχαν εμπνεύσει τη δημιουργία της μυστικής παράδοσης του σουφισμού.

Μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση επικεντρώνεται σε ορισμένες ομοιότητες που εκδηλώνονται με την

Τι είναι ο ισλαμισμός και σε τι πιστεύουν οι μουσουλμάνοι;

Ισλάμ

Η ισλαμική θρησκεία εμφανίζεται στις αρχές του 7ου αιώνα και κύρηκάς της είναι ένας άνθρωπος, ο Μωάμεθ. Εκείνος επέμενε πως τον επισκέφτηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, συναντήσεις που συνεχίστηκαν επί 23 χρόνια ως το θάνατό του και μέσα από αυτές του αποκαλύφτηκαν Θεϊκά λόγια. Οι μουσουλμάνοι αποκαλούν το Θεό Αλλάχ (αραβικά). Αυτές οι υπαγορεύσεις αποτελούν το Κοράνι, το ιερό βιβλίο του ισλαμισμού, που θεωρείται η τελευταία αποκάλυψη του Αλλάχ και προσδίδει στη διδασκαλία ύπατο κύρος.
Οι μουσουλμάνοι, δηλαδή οι οπαδοί του ισλαμισμού, πιστέυουν πως το Κοράνι είναι ο τέλειος λόγος του Αλλάχ που έχει υπάρξει και πριν. Πολλοί από τους μουσουλμάνους δεν δέχονται τις μεταφράσεις του ιερού βιβλίου και αναγνωρίζουν μόνο την αραβική του εκδοχή. Η δεύτερη ισχύουσα γραφή είναι το βιβλίο Σουνάτα που είναι γραμμένη από τους μαθητές του Μωάμεθ και συμπεριλαμβάνει τα λόγια, τις πράξεις του και τις προδιαγραφές του.
Οι βασικές πεποιθήσεις του ισλαμισμού είναι πως ο Αλλάχ

Ισλάμ

είναι ο μοναδικός Θεός και πως ο Μωάμεθ ήταν ο προφήτης του. Ένας άνθρωπος δέχεται τον ισλαμισμό μόνο αν επαναλάβει αυτήν την φράση. Η λέξη μουσουλμάνος σημαίνει «αυτός που υποτάσσεται στον Αλλάχ». Ο ισλαμισμός ισχυρίζεται πως είναι η μοναδική αληθινή θρησκεία από την οποία προκύπτουν όλες οι υπόλοιπες (συμπεριλαμβανομένου του ιουδαϊσμού και του χριστιανισμού).
Οι μουσουλμάνοι βασίζουν τη ζωή τους σε 5 στύλους:
1. Η μαρτυρία της πίστης: «δεν υπάρχει άλλος θεός πέρα

από τον αληθινό θεό (Αλλάχ) και ο Μωάμεθ είναι απεσταλμένος του (προφήτης)»
2. Προσευχή: κάθε μέρα πρέπει να εκτελούνται 5 προσευχές
3. Προσφορά: πρέπει να δίνουμε στους φτωχούς γιατί τα πάντα έρχονται από τον Αλλάχ
4. Νηστεία: πέρα από τη σποραδική νηστεία όλοι οι μουσουλμάνοι πρέπει να νηστεύουν κατά τη διάρκεια της γιορτής Ραμαντάν (ο έννατος μήνας του ισλαμικού ημερολογίου)
5. Χατζ: τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του ο πιστός πρέπει να κάνει ένα προσκυνηματικό ταξίδι ως τη Μέκα (κατά τη διάρκεια του δωδέκατου μήνα από το ισλαμικό ημερολόγιο)

Αυτά τα 5 δόγματα είναι το πλαίσιο της συμπεριφοράς που θεωρείται υποταγή για τους μουσουλμάνους και τα αντιλαμβάνονται σοβαρά και κατά γράμμα. Η είσοδος ενός μουσουλμάνου στον παράδεισο

Το Ισλάμ και η Δύση (3ο μέρος)

Το Ισλάμ και η Δύση

Το Ισλάμ είναι μια μονοθεϊστική θρησκεία η οποία διαμορφώθηκε με το κήρυγμα και τη δράση του Προφήτη Μωάμεθ στις αρχές του 7ου αιώνα. Ο Μωάμεθ μύησε τους αραβικούς λαούς στον μονοθεϊσμό και έγινε έτσι ηγέτης εκατομμυρίων πιστών. Μέσα από δραματικές αναπαραστάσεις και συνεντεύξεις με ιστορικούς, θεολόγους και πολιτικούς στα τρία μέρη της σειράς ντοκιμαντέρ που παρουσιάζουμε διερευνώνται οι  πολύπλοκες και δυναμικές σχέσεις μεταξύ των Χριστιανών και των Μουσουλμάνων.

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος  του ντοκιμαντέρ: «Το Ισλάμ και η Δύση», οι μουσουλμάνοι εκδιώκονται ναι

Το Ισλάμ και η Δύση (1ο μέρος)

Το Ισλάμ και η Δύση

Το Ισλάμ είναι μια μονοθεϊστική θρησκεία, η οποία διαμορφώθηκε με το κήρυγμα και τη δράση του Προφήτη Μωάμεθ στις αρχές του 7ου αιώνα. Ο Μωάμεθ μύησε τους αραβικούς λαούς στον μονοθεϊσμό και έγινε έτσι ηγέτης εκατομμυρίων πιστών. Το βιβλίο που έδωσε στον κόσμο, το Κοράνιο, άλλαξε κόσμο και την Ιστορία. Κανένα άλλο θρησκευτικό κίνημα δεν εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα όσο το Ισλάμ.

Στο πρώτο μέρος, του δραματοποιημένου, βρετανικής παραγωγής ντοκιμαντέρ που παρουσιάζουμε σήμερα:

Το Ισλάμ και η Δύση (2ο μέρος)

Το Ισλάμ και η Δύση

Το Ισλάμ είναι μια μονοθεϊστική θρησκεία, η οποία διαμορφώθηκε με το κήρυγμα και τη δράση του Προφήτη Μωάμεθ στις αρχές του 7ου αιώνα. Ο Μωάμεθ μύησε τους αραβικούς λαούς στον μονοθεϊσμό και έγινε έτσι ηγέτης εκατομμυρίων πιστών.

Το δεύτερο μέρος του δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ που παρουσιάζουμε σήμερα έχει τίτλο: «Πόλεμος και σοφία». Σε αυτό οι Μουσουλμάνοι προσπαθούν να εκπολιτίσουν τους