Παλαιά Κάλαντα Πρωτοχρονιάς - Καλή και ευλογημένη χρονιά!

Χρόνια πολλά !

Και νέον έτος αριθμεί
την του Χριστού περιτομή
και η μνήμη του Αγίου Ιεράρχου Βασιλείου.

Του χρόνου μας αρχή καλή
και ο Χριστός μας προσκαλεί
 την κακία ν’ αρνηθούμε
μ’ αρετές να στολιστούμε.

Να ζούμε βίον τέλειον
κατά το ευαγγέλιον
με αγάπη με ειρήνη
και με τη δικαιοσύνη.

Χρόνια πολλά και ευτυχή

Γιατί η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται την 1η Ιανουαρίου;

(Στο άρθρο της παρούσας ανάρτησης εξετάζει το ερώτημα γιατί  καθιερώθηκε κάθε χρονιά να ξεκινά την 1η Ιανουαρίου.)

 

Κάνοντας ένα ταξίδι στον χρόνο, από τη Βαβυλώνα μέχρι τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ', ανακαλύπτουμε, τελικά, ότι η Πρωτοχρονιά δεν γιορτάζεται από όλους την ίδια μέρα.

Η Πρωτοχρονιά, στις περισσότερες χώρες του κόσμου, είναι δημόσια αργία και γιορτάζεται την 1η Ιανουαρίου. Σηματοδοτεί, όπως λέει και το όνομά της, την πρώτη μέρα κάθε χρόνου. Χορός, μουσική, πυροτεχνήματα και πολύ ποτό συνθέτουν την εικόνα των περισσότερων εορταστικών εκδηλώσεων που προγραμματίζονται για να καλωσορίσουμε το νέο έτος.

Ο εορτασμός της πρώτης μέρας του χρόνου, όμως, δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών. Η ανάγκη να γιορτάζεται η έλευση του νέου έτους, σαν μία καινούρια αρχή, έχει της ρίζες της στους πρώτους ανθρώπινους πολιτισμούς. Στο πέρασμα των αιώνων, αυτός ο εορτασμός άλλαξε μορφές, αλλά πάνω από όλα, άλλαξε ημερομηνίες.

Η Βαβυλώνα και το ανοιξιάτικο φεστιβάλ Ακίτου

Στη Βαβυλώνα, το φεστιβάλ Ακίτου, ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη γιορτή για τον ερχομό του νέου έτους.

Η γιορτή της Πρωτοχρονιάς είναι, λοιπόν, ίσως η αρχαιότερη από όλες τις άλλες. Και η ιστορία της, μας πάει πίσω τέσσερις χιλιετίες. Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στην αρχαία Βαβυλώνα. Συγκεκριμένα, γύρω στο 2000 π.Χ., όταν οι Βαβυλώνιοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά κατά την πρώτη Νέα Σελήνη μετά την εαρινή ισημερία, η οποία συμβαίνει περίπου στις 21 Μαρτίου.

Οι γιορτές των Βαβυλώνιων για την έλευση του νέου έτους ήταν γνωστές με το όνομα Ακίτου, αφιερωμένες στη νίκη του νέου θεού Μαρντούκ εναντίον της παλιάς θεάς Τιαμάτ και διαρκούσαν δέκα ή έντεκα ημέρες. Είναι, μάλλον, ασφαλές να πούμε ότι ο δικός μας τρόπος καλωσορίσματος του χρόνου, με χαρτάκι στο σπίτι ή στρίμωγμα σε πλατείες, ωχριά μπροστά στην αρχαία γιορτή.

Κι αν ο ερχομός της άνοιξης φαντάζει μια λογική εκκίνηση για το νέο έτος – είναι η εποχή της αναγέννησης, της άνθησης των λουλουδιών και της φύτευσης των νέων σοδειών – η 1η Ιανουαρίου φαντάζει εντελώς αυθαίρετη ημερομηνία. Με μια πρώτη ματιά, δεν φαίνεται να έχει καμία γεωργική, αστρολογική ή άλλη σημασία. Πώς καθιερώθηκε, λοιπόν;

Οι νουμηνίες στην αρχαία Ελλάδα

Πριν ξεκινήσουμε την αναζήτηση των λόγων που η 1η Ιανουαρίου θεωρείται η πρώτη μέρα του έτους, πρέπει να πούμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά, αφού για εκείνους ήταν πιο σημαντική η αρχή κάθε μήνα, η οποία ονομαζόταν νουμηνία και γιορτάζονταν ανάλογα.

Όταν ο ελλαδικός χώρος πέρασε στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία, οι Έλληνες υιοθέτησαν, μάλλον αναγκαστικά, την πρακτική εορτασμού της Πρωτοχρονιάς των Ρωμαίων, που θα δούμε παρακάτω.

Οι Ρωμαίοι αυξάνουν τους μήνες από δέκα σε δώδεκα

 

Ο Νοέμβριος σε μωσαϊκό με τους μήνες του ρωμαϊκού ημερολογίου, από τον 3ο αιώνα.

Στα πρώτα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αρχή του νέου έτους θεωρούνταν, όπως και κατά τη χρυσή εποχή της Βαβυλώνας, ο Μάρτιος. Συγκεκριμένα, το ρωμαϊκό ημερολόγιο, που είχε σαν βάση τον σεληνιακό κύκλο, ξεκινούσε από τον Μάρτιο και τελείωνε στον Δεκέμβριο.

Μάλιστα, τα ονόματα των σύγχρονων μηνών Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος φανερώνουν, μέχρι σήμερα, τη θέση τους σε εκείνο το ημερολόγιο. Αυτό γιατί, στα λατινικά, septem σημαίνει επτά, octo σημαίνει οχτώ, novem σημαίνει εννιά και decem σημαίνει δέκα.

Αργότερα, προστέθηκαν δύο ακόμα μήνες στο ημερολόγιο των Ρωμαίων, ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος και το 153 π.Χ., η ρωμαϊκή σύγκλητος αποφάσισε το ρωμαϊκό πολιτικό έτος να αρχίζει την 1η Ιανουαρίου, όταν και ορκίζονταν οι ετήσιοι ύπατοι και οι πραίτορες.

Το ημερολόγιο του Ιουλίου Καίσαρα και ο ρόλος του θεού Ιανού

 

Ο Ιανός, θεός των αρχαίων Ρωμαίων.

Παρόλα αυτά, δεν ήταν παρά μόνο μέχρι το 46 π.Χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρας δημιούργησε το Ιουλιανό

Χριστούγεννα στο Άγιο Όρος: Αναμνήσεις του Μητροπολίτη Μεσόγαιας και Λαυρεωτικής, Νικολάου (Βίντεο)

Χριστούγεννα στο Άγιο Όρος

Οι άνθρωποι της εκκλησίας βιώνουν εντελώς διαφορετικά και πιο πνευματικά τις χριστιανικές γιορτές. Στο πλαίσιο αυτό, στο βίντεο της παρούσας ανάρτησης, ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, Νικόλαος Χατζηνικολάου, μας περιγράφει τα κατανυκτικά και λιτά Χριστούγεννα που πέρασε στο Άγιο Όρος, όταν τη δεκαετία του 1980 άφησε τη ΝΑΣΑ και το ΜΙΤ για να γίνει μονάχος στο Περιβόλι της Παναγίας. Μας περιγραφεί έναν άλλον τρόπο εορτασμού των χριστιανικών εορτών, έναν τρόπο πιο ουσιαστικό και πνευματικό, γυμνό από κάθε ίχνος καταναλωτισμού και εμπορευματοποίησης της εποχής μας.

Το βίντεο είναι απόσπασμα από ένα επεισόδιο της εκπομπής Μηχανής του Χρόνου της ΕΡΤ, στο οποίο

Το κοριτσάκι με τα σπίρτα - βίντεο και παραμύθι

Το κοριτσάκι με τα σπίρτα

Το αριστουργηματικό παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν: «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα»  είναι ίσως μια από τις πιο λυπητερές, αλλά και τις πλέον όμορφες χριστουγεννιάτικες ιστορίες των παιδικών μας χρόνων.  Ένα μικρό κορίτσι, μια παγωμένη νύχτα των Χριστουγέννων, βρίσκεται μόνη στους δρόμους μιας σκανδιναβικής πόλης και το μόνο που κρατά ζωντανή την ελπίδα του για μια καλύτερη ζωή, είναι το φως και η ζεστασιά από τα σπίρτα που δεν είχε καταφέρει να πουλήσει. Αμέσως παρακάτω μπορείτε να δείτε διαφορές εκδοχές  της παραπάνω ιστορίας σε βίντεο, αλλά και να διαβάσετε το ίδιο το παραμύθι.  

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΜΕ ΤΑ ΣΠΙΡΤΑ  

Έκανε κρύο φοβερό, έπεφτε χιόνι πυκνό και είχε αρχίσει να νυχτώνει· το βράδυ, το τελευταίο βράδυ του χρόνου, πλησίαζε. Αλλά παρά το κρύο και το σκοτάδι, ένα φτωχό κοριτσάκι, ξεσκούφωτο και ξυπόλυτο, γύριζε στους δρόμους. Όταν έφυγε από το σπίτι της φορούσε παντόφλες, αλλά ήτανε πολύ μεγάλες - αφού ανήκανε στη μητέρα της - και της έφυγαν από τα ποδαράκια κάποια στιγμή που διέσχιζε τρέχοντας τον δρόμο για ν' αποφύγει δυο άμαξες. Η μία παντόφλα χάθηκε, την άλλη την άρπαξε ένα παιδί που ήθελε να την κάνει κούνια για την κούκλα του.

Έτσι, λοιπόν, το κοριτσάκι περπατούσε ξυπόλυτο και τα πόδια του είχανε μελανιάσει από το κρύο. Κρατούσε ένα ματσάκι σπίρτα στο χέρι, και στην τσέπη της φθαρμένης της ποδιάς είχε κι άλλα. Κανένας δεν είχε αγοράσει ούτ' ένα σπίρτο όλη την ημέρα, κανένας δεν της είχε δώσει μια δεκάρα. Έτρεμε από το κρύο και την πείνα καθώς σερνόταν εδώ και εκεί - προσωποποίηση της δυστυχίας - το κακόμοιρο το κοριτσάκι.

                               

Η Ελένη Τσαλιγοπούλου διαβάζει το παραμύθι του Χανς Κρίστιαν 'Αντερσεν ''Το κοριτσάκι με τα σπίρτα''

Νιφάδες χιονιού κάθονταν στα μακριά, ξανθά μαλλιάς της, που έπεφτε χυτά σε μπούκλες ως τους ώμους της· αλλά η μικρή δε σκεφτότανε ούτε την ομορφιά της ούτε το κρύο. Σε όλα τα παράθυρα έλαμπαν φώτα κι η μυρωδιά της ψητής χήνας έβγαινε από μερικά σπίτια: ήτανε παραμονή Πρωτοχρονιάς, κι αυτό μόνο σκεφτότανε το κοριτσάκι.

Σε μια γωνία που σχημάτιζαν δυο σπίτια, επειδή το ένα προεξείχε από το άλλο, το κοριτσάκι κάθισε και ζάρωσε τα ποδαράκια του όσο γινόταν πιο σφιχτά, όμως δεν μπορούσε να τα ζεστάνει. Δεν τολμούσε να γυρίσει στο σπίτι, γιατί δεν είχε πουλήσει ούτε ένα σπίρτο, δεν είχε κερδίσει ούτε μια δεκάρα, και ίσως ο πατέρας της την έδερνε· άλλωστε, η σοφίτα που μένανε δεν ήτανε πιο ζεστή από τον δρόμο, και παρ' όλο που είχανε φράξει πολλές τρύπες στη στέγη με άχυρα και κουρέλια, ο παγωμένος αέρας και το χιόνι έμπαιναν μέσα. Τα χεράκια του κοριτσιού ήτανε ξυλιασμένα· ένα μονάχα σπίρτο αν άναβε, μπορεί και να τα ξέσταινε λιγάκι. Πήρε ένα από το μάτσο και το 'τριψε στον τοίχο: μπράβο! Έβγαλε μια φωτεινή, ξεστή φλόγα και η μικρή πλησίασε τα χέρια της. Τότε της φάνηκε σαν να φωτίστηκαν όλα γύρω από τη μαγική φλόγα· και η μικρή νόμισε ότι στ' αλήθεια καθότανε μπροστά σε μια μεγάλη σιδερένια θερμάστρα με μπρούντζινα στολίδια, που μέσα της κόρωνε η φωτιά. Η μικρή τέντωσε και τα πόδια της για να ζεσταθούν· όμως, τι κρίμα, μέσα σε λίγες στιγμές η φλόγα έσβησε, χάθηκε κι η θερμάστρα, και το κοριτσάκι βρέθηκε πάλι ξυλιασμένο με την κάφτρα του σπίρτου στο χέρι.

                 Το συγκινητικό παραμύθι «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» από το κανάλι της Βουλής με ελληνικούς υποτίτλους. 

Έτριβε και δεύτερο σπίρτο στον τοίχο, που άναψε και λαμποκόπησε, και σ' όποιο σημείο του τοίχου έπεφτε το φως του, τον έκανε διάφανο σαν πέπλο, έτσι που το κοριτσάκι μπορούσε να δει τι γινότανε μέσα στο σπίτι. Στο τραπέζι ήταν στρωμένο ένα κατάλευκο τραπεζομάντιλο από δαμασκηνό ύφασμα και πάνω του σερβίτσιο πορσελάνινο· η ψητή χήνα, γεμισμένη με μήλα και ξερά δαμάσκηνα, μοσχομύριζε. Αλλά τότε ξαφνικά η χήνα, που είχε ακόμα μπηγμένα στο στήθος της ένα μαχαίρι κι ένα πιρούνι, πήδηξε

Μόνος τα Χριστούγεννα – Ένα συγκινητικό βίντεο

Μόνος τα Χριστούγεννα – Ένα συγκινητικό βίντεο

Στο βίντεο της παρούσας ανάρτησης μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα συγκλονιστικό βίντεο με θέμα τα Χριστούγεννα και τις ανθρώπινες σχέσεις. Κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα, ένας ηλικιωμένος καλεί τα παιδιά του για φαγητό, όμως κανείς δεν καταφέρνει να φύγει έστω και λίγο από τη δουλειά του και τις ενασχολήσεις του και να τον επισκεφτεί για λίγες ημέρες…

Το βίντεο με ελληνικούς υπότιτλους μπορείτε να το δείτε

Η ιστορία του χριστουγεννιάτικου δέντρου – βίντεο

 Στο σύντομο βίντεο της παρούσας ανάρτησης μπορείτε να παρακολουθήσετε την ιστορία αλλά και τους συμβολισμούς του χριστουγεννιάτικου δέντρου.

Η ιστορία του χριστουγεννιάτικου δέντρου

 

Τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς - Καλή Xρονιά!

Τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς από την Παιδική Χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου.

 Καλή και ευλογημένη χρονιά !

Η ιστορία της Πρωτοχρονιάς και τα έθιμα των Φώτων – Ντοκιμαντέρ

Οι Καλικάντζαροι

Το βίντεο που παρουσιάζουμε σε αυτή την ανάρτηση, είναι από την εξαιρετική σειρά των ημίωρων ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ3:  «Το Σύμπαν Που Αγάπησα». Το θέμα του επεισοδίου είναι η ιστορία της Πρωτοχρονιάς και τα έθιμα των Φώτων. Αρχικά οι συντελεστές του ντοκιμαντέρ, πραγματοποιούν μια ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη του καθορισμού της αφετηρίας του ημερολογιακού κύκλου, η οποία βέβαια παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία, μιας και ο καθορισμός της αρχής του έτους είναι προϊόν ανθρώπινης συμφωνίας. Ακολούθως στο βίντεο εξετάζονται ορισμένα από τα έθιμα των Χριστουγέννων, αρκετά από τα οποία έλκουν την καταγωγή τους από τις παγανιστικές συνήθειες  των αρχαίων χρόνων, οι οποίες όμως ανανοηματοδοτήθηκαν από τον χριστιανισμό αποκτώντας έτσι μια νέα σημασία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρώτη χρονικά γιορτή των Χριστιανών τα Θεοφάνεια, τον αγιασμό των υδάτων και τις λαϊκές δοξασίες περί της εμφάνισης των δαιμονικών όντων που αποκαλούνται Καλικάντζαροι.