Ψυχική νόσος: γιατί αποτελεί στίγμα για την κοινωνία;

Ψυχική νόσος:

γιατί αποτελεί στίγμα για την κοινωνία;

Γράφει ο Σπύρος Καλημέρης – Ψυχίατρος

Το στίγμα της ψυχικής νόσου έχει ηλικία αιώνων στη συλλογική συνείδηση της ανθρωπότητας. Ίσως και μόνο αυτό το γεγονός να είναι μια αιτία της διαχρονικής επίμονης παρουσίας του σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής συναναστροφής. Μιλώντας ειδικότερα για την Ελλάδα, είναι γενικώς παραδεκτό ότι το στίγμα βρίσκεται ακόμη και σήμερα σε υψηλά επίπεδα και τουλάχιστον σε υψηλότερα από αυτά των «δυτικών» χωρών.

Ως στίγμα ορίζεται το σύνολο των ανεπιθύμητων, απαξιωτικών και δυσφημιστικών χαρακτηρισμών που αποδίδονται σε ένα άτομο και του στερούν το δικαίωμα της κοινωνικής αποδοχής,ενώ παράλληλα το αναγκάζουν να προβαίνει συνεχώς σε συμπεριφορές απόκρυψης των αιτίων που προκαλούν αυτή την αντιμετώπιση.

Ένα βασικό ερώτημα είναι γιατί υπάρχει το στίγμα.Ο κύριος λόγος είναι δυο απλές λέξεις με τεράστιο όμως βάρος η κάθε μία : Προκαταλήψεις και στερεότυπα. Τα στερεότυπα είναι αντιλήψεις που κανείς θεωρεί αυτονόητες και συχνές, χωρίς όμως να κάνει καμία κριτική επεξεργασία μέσα του με αποτέλεσμα αυτές να οδηγούν σε στάσεις. Οι προκαταλήψεις είναι οι γνωσιακές και συναισθηματικές αντιδράσεις που αναπτύσσονται όταν ένα άτομο ή μια ομάδα ενστερνίζεται τα αρνητικά στερεότυπα. Ακούει ο καθένας κάτι και αβασάνιστα το αναπαράγει χωρίς να ξέρει εάν στέκει, χωρίς να τον ενδιαφέρει εάν στέκει και χωρίς να έχει συναίσθηση των συνεπειών του να μην ξέρει! Μεροληπτικές κρίσεις, υπεργενικευμένες απόψεις, αυθαίρετα συμπεράσματα, ετικετοποίηση, τρόπος σκέψης «άσπρο ή μαύρο». Αναμετάδοση αρνητικών απόψεων, συναισθημάτων, φημών, φόβων από γενιά σε γενιά. Ένα ποσοστό συνανθρώπων μας μάλιστα βρίσκεται ακόμη τόσο πίσω σε νοητική πρόοδο που διατηρεί την πεποίθηση ότι η ψυχική νόσος είναι τιμωρία από το Θεό. Άλλοι συνδέουν τη ψυχική νόσο με τη νοημοσύνη χαρακτηρίζοντας με ευκολία ως «βλάκες» κάποιους χρόνιους ψυχικά ασθενείς.

Παράδειγμα : Γεγονός : «Σχιζοφρενής σκότωσε τη μάνα του και τον πατέρα του». Συμπέρασμα που προκύπτει στην ευρύτερη πλειοψηφία χωρίς πολλή σκέψη : «Όλοι οι σχιζοφρενείς είναι επικίνδυνοι».

Υψηλότερο ποσοστό σε στιγματιστικές συμπεριφορές παρουσιάζουν οι παλιότερες γενιές. Ο λόγος είναι ότι η συντριπτική πλειοψηφία των νέων σήμερα έχει αυξημένη πρόσβαση σε γιγάντιο όγκο πληροφοριών στο διαδίκτυο σχετικών με επιστημονικές ανακαλύψεις και επομένως έχει τη δυνατότητα που δεν είχαν οι παλιότεροι να αποκτά γνώση περί διαφόρων θεμάτων πριν διαμορφώσει απόψεις.Αυτό αποτελεί μια θετική επίδραση της τεχνολογικής εξέλιξης της εποχής μας. Βέβαια η επίδραση αυτή δεν έχει την εξάπλωση που θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά (λιγότερο στις δυτικές χώρες και περισσότερο στην Ελλάδα) και τα βήματα βελτίωσης είναι αργά. Ένας λόγος γι’αυτό είναι ο τρόπος παρουσίασης της ψυχικής ασθένειας από τα περισσότερα ευρείας απήχησης ΜΜΕ μέσω του οποίου συχνά συσχετίζεται η ψυχική ασθένεια με τη βία και την επικινδυνότητα, εμπορικοποιείται η ανθρώπινη δυστυχία και διαιωνίζεται η αναπαραγωγή στερεοτύπων αφού αυτά ως ειδήσεις έχουν μεγαλύτερη απήχηση στην κοινωνία.

Φυσικά αυτό δε σημαίνει ότι και νεότεροι άνθρωποι δεν υιοθετούν συνειδητά ή μη στιγματιστικές συμπεριφορές. Εδώ είναι πιο διαδεδομένη η ειρωνική αντιμετώπιση, ο χαβαλές. Για παράδειγμα οι περισσότεροι από μας έχουμε γίνει μάρτυρες σε κουβέντες του στυλ «Τι κάνεις ρε φίλε ξέχασες τα χάπια σου σήμερα!» «Δεν πας σε κανά ψυχίατρο λεω γω?» Η υποτιμητική θεώρηση για το επάγγελμα του ψυχιάτρου όσο και τις ψυχιατρικές φαρμακευτικές αγωγές που υποδηλώνει το χιουμοράκι αυτό είναι φανερή, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κακή πρόθεση. Επίσης το στίγμα είναι μεγαλύτερο σε επαρχιακές πόλεις και χωριά και αυξάνεται όσο πιο απομονωμένα είναι αυτά. Ο λόγος είναι και πάλι η μειωμένη τεχνολογική διείσδυση και ενημέρωση στις κοινωνίες αυτές.Το αποτέλεσμα είναι η ανελέητη διαπόμπευση του ψυχικά ασθενή!

Χαρακτηριστικά που προκαλούν την εκδήλωση στιγματιστικής συμπεριφοράς είναι:

• Η παραμελημένη ή άλλοτε παράξενη/εκκεντρική εμφάνιση των ασθενών

Η ηθική συμπεριφορά μας μπορεί να αλλάξει ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο βρισκόμαστε

Η ηθική συμπεριφορά μας μπορεί να αλλάξει ανάλογα
με το πλαίσιο στο οποίο βρισκόμαστε

Όταν παίρνουμε τις ηθικές αποφάσεις, συχνά μάς έρχεται στο μυαλό ένας χρυσός κανόνας: Να συμπεριφέρεσαι στους άλλους με τον ίδιο τρόπο που θα ήθελες και αυτοί να σου συμπεριφέρονται. Ωστόσο, ενώ πολλοί άνθρωποι ενδιαφέρονται πραγματικά για τους άλλους, άλλοι μπορεί να επιδεικνύουν αυτό που λέμε «ηθικό οπορτουνισμό, όπου θέλουν να δείχνουν ηθικοί απέναντι στους άλλους αλλά θέλουν ταυτόχρονα να μεγιστοποιήσουν το δικό τους όφελος.

 

Οι λόγοι που λαμβάνουμε αποφάσεις με αυτόν τον τρόπο, έχουν συζητηθεί ευρέως. Μας κινητοποιούν συναισθήματα ενοχής, όπου δεν θέλουμε να αισθανθούμε άσχημα αν απογοητεύσουμε τους άλλους; Ή από δικαιοσύνη, γιατί θέλουμε να αποφύγουμε άδικα αποτελέσματα;

Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να βασίζονται τόσο στις αρχές ενοχής τόσο και της δικαιοσύνης, ωστόσο μπορεί να αλλάζουν τον ηθικό τους κανόνα ανάλογα με τις συνθήκες τις οποίες βρίσκονται, σύμφωνα με μία μελέτη που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο Ράντμπουντ και το Κολλέγιο Ντάρτμουθ η οποία εξέτασε την ηθική λήψη αποφάσεων και συνεργασία. Τα ευρήματα θέτουν υπό αμφισβήτηση αποτελέσματα προηγούμενων ερευνών στους χώρους των οικονομικών επιστημών, της ψυχολογίας και της νευροεπιστήμης, που συχνά βασίζονται στην υπόθεση ότι οι άνθρωποι κινητοποιούνται από μία μόνο ηθική αρχή η οποία παραμένει σταθερή στον χρόνο. Η έρευνα δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Communications.

Η έρευνά μας δείχνει ότι σχετικά με την ηθική συμπεριφορά, οι άνθρωποι μπορεί να μην ακολουθούν πάντα πιστά τον «χρυσό κανόνα». Ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι τείνουν να δείχνουν πραγματικό ενδιαφέρον για τους άλλους, άλλοι μπορεί να επιδεικνύουν αυτό που λέμε «ηθικό οπορτουνισμό, όπου εξακολουθούν να θέλουν να δείχνουν ηθικοί απέναντι στους άλλους αλλά θέλουν ταυτόχρονα να μεγιστοποιήσουν το δικό τους όφελος, δηλώνουν οι ερευνητές.

Στην καθημερινή ζωή, μπορεί να μην παρατηρούμε ότι η ηθική μας εξαρτάται από το πλαίσιο στο οποίο βρισκόμαστε, δεδομένου ότι σε γενικές γραμμές τα πλαίσιά μας τείνουν να παραμένουν ίδια. Παρόλα αυτά, κάτω από νέες συνθήκες, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι οι ηθικοί κανόνες που νομίζαμε ότι πάντα ακολουθούμε πιστά στην πραγματικότητα είναι αρκετά ευεπηρέαστοι. Αυτό έχει τεράστιες επιπτώσεις αν αναλογιστεί κανείς πώς θα μπορούσε να αλλάξει η ηθική μας συμπεριφορά κάτω από νέα πλαίσια, όπως κατά τη διάρκεια ενός πολέμου, προσθέτουν.

Προκειμένου να εξετάσουν την ηθική λήψη αποφάσεων μέσα στο πλαίσιο της ανταποδοτικότητας, οι ερευνητές σχεδίασαν ένα τροποποιημένο παιχνίδι εμπιστοσύνης με την ονομασία Hidden Multiplier Trust

Freud, Ψυχανάλυση και Προσωπικότητα - Video

του Χρήστου Πηλίτση - Ψυχολόγος, University Of East London

Η συνείδηση μοιάζει με σιντριβάνι που παιχνιδίζει στον ήλιο και ξαναβυθίζεται στη μεγάλη υπόγεια δεξαμενή του υποσυνείδητου από όπου πηγάζει”. SigmundFreud
Η μελέτη της προσωπικότητας προκαλεί το ενδιαφέρον των ειδικών και μη, του τομέα της ψυχολογίας. Η προσωπικότητα μπορεί να εξεταστεί και να μελετηθεί υπό το πρίσμα διαφορετικών θεωριών, κοινός τόπων των οποίων είναι η μελέτη του ατόμου.

Η προσωπικότητα μπορούμε να πούμε πως αντιπροσωπεύει τα χαρακτηριστικά τα οποία εξηγούν τους τύπους συναισθήματος, σκέψης και συμπεριφοράς.

Μια από τις πολλές υπάρχουσες θεωρίες οι οποίες μελετούν τα στοιχεία της προσωπικότητας είναι η Ψυχαναλυτική Θεωρία, ιδρυτής της οποίας είναι ο Αυστριακός ιατρός - ψυχίατρος SigmundFreud. Η θεωρία του για την ανάπτυξη της προσωπικότητας αλλά και της ύπαρξης του ασυνείδητου αποτέλεσαν ορόσημο για την ανάδειξη της. Παρότι οι επιστημονικές του θεωρίες εγείρουν μέχρι και σήμερα έντονη αμφισβήτηση και προβληματισμό (λόγο έλλειψης επιστημονικών τεκμηρίων), είναι γεγονός πως επηρέασε όσο κανένας άλλος την εξέλιξη της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής.
Η έννοια του ασυνείδητου είναι αυτή που δελεάζει τον αναγνώστη και τον παροτρύνει να εμβαθύνει περισσότερο στην μελέτη των Ψυχαναλυτικών θεωριών. Αυτό που είχε προτείνει ο S. Freud ήταν πως ο άνθρωπος επηρεάζεται από καταπιεσμένες επιθυμίες και σκέψεις οι οποίες βρίσκονται σε κάποιο μέρος που το άτομο δεν έχει πρόσβαση. Τα όνειρα αποτελούσαν για τον Freud μια διέξοδο όλων αυτών των επιθυμιών, ένας τρόπος δηλαδή εξόδου των ασυνείδητων στοιχείων στην επιφάνεια. Η δομή της προσωπικότητας σύμφωνα με τη θεωρία του χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες στο Εκείνο, το Εγώ και το Υπερεγώ. Τα τρία αυτά στάδια δεν είναι ξεχωριστά αλλά αντίθετα  αλληλεξαρτώνται.

Εκείνο: Περιλαμβάνει έμφυτα στοιχεία τα οποία ενυπάρχουν Μια από τις πολλές υπάρχουσες θεωρίες οι οποίες μελετούν τα στοιχεία της προσωπικότητας είναι η Ψυχαναλυτική Θεωρία, ιδρυτής της οποίας

Υποκειμενικότητα και Αγάπη

του Νικήτα Καυκιού

Ο ψυχοθεραπευτής με νοητική εγρήγορση και συγκινησιακή μετοχή, προσπαθεί να καταλάβει την εσωτερική πραγματικότητα του θεραπευόμενου.

Όπως και κάθε άλλος άνθρωπος μέσα από τη μελέτη και την εμπειρία, έχει διαμορφώσει θεωρητικά ερμηνευτικά φίλτρα με τα οποία κατανοεί τους άλλους και τον εαυτό του. Ακόμη και όταν έχει ευρεία θεωρητική κατάρτιση και πολύχρονη πρακτική πείρα, η όραση του είναι αναπόφευκτα διαθλαστική και επιλεκτική. Βλέπει αυτό που τα μάτια του, του επιτρέπουν να δει, με τον τρόπο με τον οποίο του επιτρέπουν να δει.

Τις περισσότερες φορές ιδιαίτερα στις πρώτες συνεδρίες ο ψυχοθεραπευτής δεν έχει την πολυτέλεια να εξηγήσει στον θεραπευόμενο τις θεωρητικές του προϋποθέσεις, τα όρια και το βαθμό εγκυρότητας των μεθόδων που εφαρμόζει. Αν το κάνει, ελλοχεύει ο κίνδυνος η συνάντηση από θεραπευτική συνεδρία να εκτραπεί σε θεωρητικό διάλογο. Ο θεραπευόμενος ζητά βοήθεια και όχι εκμάθηση αρχών και μεθόδων.

Σε θέματα όμως ξεκάθαρης ηθικής χροιάς όπως είναι για παράδειγμα οι σεξουαλικές σχέσεις ή η επιθετική διάθεση και συμπεριφορά, ο θεραπευτής οφείλει να εξηγήσει στον θεραπευόμενο το νόημα, τη

Ηθική νοημοσύνη. Το επίκτητο χάρισμα

Ηθική νοημοσύνη

Ηθική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις το καλό απ’ το κακό, αλλά και να σέβεσαι τις αξίες των άλλων. Με άλλα λόγια, το καλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε σ ένα παιδί.

 

Της Ελένης Χαδιαράκου

Υπάρχουν πολλοί και διάφοροι τύποι νοημοσύνης. Κάποιοι άνθρωποι έχουν το χάρισμα της μαθηματικής και φιλοσοφικής σκέψης, όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ή ο Μπιλ Γκέιτζ. Κάποιοι άλλοι είναι συναισθηματικά προικισμένοι, για παράδειγμα οι μεγάλοι συγγραφείς, όπως ο Τζον Στάινμπεκ και η Άιρις Μέρντοχ, άνθρωποι δηλαδή που μπορούν να αποτυπώσουν ή να μεταφέρουν το συναίσθημά τους στο ευρύ κοινό. Επίσης, υπάρχει η πρακτική νοημοσύνη. Είναι οι άνθρωποι που δίνουν λύσεις σε προβλήματα, μπορούν να φτιάξουν ένα αυτοκίνητο, να δώσουν λύση όταν πλημμυρίσει το υπόγειο ή να λύσουν εύκολα μια εξίσωση. Επιπλέον, υπάρχει και η αισθητική νοημοσύνη, αυτή που διαθέτουν οι καλλιτέχνες, οι ζωγράφοι και οι μουσικοί. Κάποιες φορές, ιδιαίτερα στους μουσικούς και στους συνθέτες, η ευφυΐα αυτή συνδυάζεται με μαθηματική ευφυΐα. Τέλος, υπάρχει κι ένα άλλο είδος ευφυΐας, ίσως το λιγότερο γνωστό, η λεγόμενη ηθική νοημοσύνη. Πρόκειται για το είδος εκείνο της εξυπνάδας που συνδυάζει τη δύναμη του χαρακτήρα με την ορθή κρίση, δύο προσόντα που συνήθως απαξιώνουμε γιατί δεν τα θεωρούμε και τόσο σημαντικά. Είναι η αρετή που μας μαθαίνει να κάνουμε όλα αυτά που οφείλουμε και όχι αυτά που μας αρέσει να κάνουμε.

Τι είναι η ηθική νοημοσύνη;

Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Robert Coles στο βιβλίο του The Moral Intelligence Of Children (Η ηθική νοημοσύνη των παιδιών) διατυπώνει την άποψη ότι τα παιδιά χρειάζονται κάτι περισσότερο από επιτυχία στις σπουδές τους και από την ικανότητα να τα πηγαίνουν καλά με τους άλλους για μια ικανοποιητική ζωή. Χρειάζονται συνείδηση, δηλαδή την ικανότητα να ερμηνεύουν αυτά που νιώθουν και να είναι σίγουρα γι’ αυτά που ξέρουν. Τα παιδιά με αναπτυγμένη την ηθική νοημοσύνη βιώνουν συναισθηματική ασφάλεια επειδή εμπιστεύονται την εσωτερική αίσθηση που διαθέτουν για να διακρίνουν το σωστό απ’ το λάθος, το καλό απ’ το κακό. Αυτό είναι που τα βοηθάει να αισθάνονται ισχυρούς δεσμούς με τους άλλους ανθρώπους, όπως με την οικογένεια, τους φίλους ή τους συμμαθητές τους. 

Οι επτά βασικές αρετές της ηθικής νοημοσύνης

Στο βιβλίο Building Moral Intelligence (Χτίζοντας την Ηθική Νοημοσύνη) ο καθηγητής Dr Michele Borba και συγγραφέας του βιβλίου δίνει ένα σαφές πλάνο για το πώς μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά τις

Σχολικός εκφοβισμός - bullying (video)

Σχολικός εκφοβισμός - bullying

Το βίντεο  έχει ως θέμα του τον ενδοσχολικό εκφοβισμό. Στις μέρες μας η ενδοσχολική βία και η μαθητική επιθετικότητα αποτελούν μια θλιβερή πραγματικότητα που στιγματίζει το σύγχρονο σχολείο. Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας, που εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου και αναφέρεται στη χρήση βίας μεταξύ μαθητών ή συνομήλικων παιδιών. Το φαινόμενο αυτό, ιδιαίτερα στον χώρο του σχολείου, δεν είναι καινούργιο, είναι τόσο παλιό όσο είναι και το οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα  και η διαδικασία της σχολικής μάθησης.

Ο σχολικός εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών και εφήβων. Αν και το φαινόμενο αυτό υπήρχε πάντα, το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει λάβει ανησυχητικές

Οι ηθικοί άνθρωποι αξιοποιούν τη σοφία για να βρουν τη λύση στα προβλήματά τους

Ηθικός προβληματισμός  

Η αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, αξιοποιείται ερευνητικά από την Ψυχολογία για την αύξηση της σοφίας στον σύγχρονο άνθρωπο. 

Έχετε παρατηρήσει ότι συνήθως είμαστε καλύτεροι στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των άλλων ανθρώπων παρά των δικών μας είτε αφορούν αισθηματικά θέματα είτε εργασιακές εντάσεις; Και ενώ μπορεί να προσεγγίζουμε τα προβλήματα των φίλων μας με σοφία, λογική και μία ήρεμη αντικειμενικότητα, συχνά βλέπουμε τα δικά μας προβλήματα μέσα από έναν προσωπικό, ελαττωματικό, συναισθηματικό φακό.

Μία νέα έρευνα υποστηρίζει ότι δεν προσπαθούν όλοι οι άνθρωποι να αναπτύξουν μία σοφή επιχειρηματολογία για τα δικά τους προσωπικά προβλήματα. Οι άνθρωποι που έχουν κίνητρο να βελτιώσουν τον εαυτό τους και να δείξουν τον καλύτερο εαυτό τους στους άλλους, δεν παρουσιάζουν αυτή την προκατάληψη αλλά τείνουν να βρίσκουν σοφές αιτιολογήσεις για τα δικά τους προβλήματα όσο και για των άλλων.

Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στην Ψυχολογική Επιστήμη, ένα επιστημονικό περιοδικό την Ένωσης για την Ψυχολογική Επιστήμη.

Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι που εκτιμούν τα ηθικά κίνητρα, μπορεί να είναι ικανοί να έχουν μία σοφή επιχειρηματολογία για τους εαυτούς τους και να ξεπερνούν προσωπικές προκαταλήψεις που παρατηρήθηκαν σε προηγούμενη έρευνα, εξηγεί ο ψυχολογικός επιστήμονας Άλεξ Χιούϊν του Πανεπιστημίου του Γουότερλου. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην ικανότητά τους να αναγνωρίζουν ότι η