Περιβαλλοντική ηθική και περιβαλλοντικό ήθος

Περιβαλλοντική ηθική και περιβαλλοντικό ήθος

Από Σπυρίδων Κ. Κούτρας

Ηθική και ήθος

Για την κατανόηση των όρων περιβαλλοντική ηθική και περιβαλλοντικό ήθος, είναι απαραίτητος ο ορισμός των εννοιών ηθική και ήθος και η διασαφήνιση της εννοιολογικής τους συγγένειας. Με τον όρο ηθική εννοούμε το σύστημα ηθικών αρχών και αξιών που διέπουν την κοινωνική ζωή. Οι ηθικές αξίες λειτουργούν ως θεμελιώδεις κανόνες που υπαγορεύουν τη στάση, τη συμπεριφορά και τη δράση των μελών μιας κοινωνίας. Είναι οι αξίες του σεβασμού της ζωής, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της αγάπης. Μια συγκεκριμένη, λοιπόν, στάση ή ενέργεια του ανθρώπου είναι δεοντολογικά ορθή, ενδεδειγμένη και τελικά θεμιτή και επιτρεπτή, εφόσον συνάδει με το πνεύμα των αξιών αυτών. Γι’ αυτό και οι ηθικές αξίες είναι τα κριτήρια με τα οποία αποτιμάται η ηθική ποιότητα της συμπεριφοράς του ανθρώπου. Με τον όρο ήθος εννοούμε, τον τρόπο με τον σκέπτεται, ενεργεί, συμπεριφέρεται και γενικότερα διάγει, ζει, ένα άτομο ή μια ομάδα ανθρώπων. Με το κατά πόσο δηλαδή στον τρόπο αυτόν το άτομο εμφορείται από τις ηθικές αξίες και συμπεριφέρεται σύμφωνα με αυτές. Εφόσον αυτός ο τρόπος είναι εναρμονισμένος με τις ηθικές αξίες, μιλάμε για ηθική διαγωγή, διαφορετικά μιλάμε για αήθη ή κακοήθη διαγωγή.

Περιβαλοντική ηθική και περιβαλλοντικό ήθος

Μέχρι σχετικά πρόσφατα (δεκαετία του 1970) εννοούσαμε την ηθική διαγωγή του ανθρώπου στις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους. Σήμερα, όμως, η σημασία της ηθικής διαγωγής του έχει διευρυνθεί και εννοείται και στις σχέσεις του με το φυσικό περιβάλλον. Ο λόγος είναι, κυρίως, τα προβλήματα που ανέκυψαν εξαιτίας της μέχρι τώρα αντίληψης, νοοτροπίας και στάσης του ανθρώπου απέναντι στη φύση· μιας στάσης  μικρόνοης, ιδιοτελούς και καταστροφικής. Έτσι, προέκυψαν οι όροι περιβαλλοντική ηθική και περιβαλλοντικό ήθος, για να τονιστεί η ανάγκη και να αποδοθεί η σημασία μιας νέας ηθικής αντίληψης και στάσης του ανθρώπου απέναντι στη φύση. Μιας ηθικής σεβασμού προς τη φύση και υπευθυνότητας απέναντι σε αυτή.

Στον πυρήνα της περιβαλλοντικής ηθικής και του περιβαλλοντικού ήθους βρίσκεται η νοοτροπία του ανθρώπου για τη σχέση του με τη φύση και με τα άλλα -εκτός από αυτόν- όντα που υπάρχουν σε αυτή. Η νοοτροπία αυτή καθορίζεται από την απάντηση στο καταρχήν ερώτημα που απασχόλησε φιλοσόφους και διανοητές: μπορούμε να αποδώσουμε ηθική αξία και σε φυσικά, μη ανθρώπινα, όντα ή μόνο ο άνθρωπος από όλα τα είδη έχει ηθική αξία; Οι απαντήσεις που δόθηκαν στο ερώτημα αυτό αποτέλεσαν και τη βάση των θεωριών που αναπτύχθηκαν και της επιχειρηματολογίας που προβάλλει καθεμιά.

Ανθρωποκεντρική περιβαλλοντική ηθική

Η νοοτροπία που μέχρι σήμερα επικρατεί στη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον είναι η ανθρωποκεντρική. Σύμφωνα με την ανθρωποκεντρική θεωρία ο άνθρωπος είναι το σημαντικότερο ον

Παιδικό εκπαιδευτικό βίντεο για τον μπλε κάδο (Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης)

Προστασία του περιβάλλοντος και ανακύκλωση

Η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ), εντείνοντας την προσπάθεια ενημέρωσης της νέας γενιάς, ανέπτυξε ένα νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης με αντικείμενο την Ανακύκλωση Συσκευασιών. Το πρόγραμμα έχει λάβει την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας. Μέρος του προγράμματος είναι και το εκπαιδευτικό βίντεο που μπορείτε να παρακολουθήσετε. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με την ΕΕΑΑ στα στοιχεία επικοινωνία που θα βρείτε στην ιστοσελίδα: www.herrco.gr

Ο άνθρωπος και το περιβάλλον: Ορθόδοξη θεολογική προσέγγιση

Χριστιανική ηθική και περιβάλλον

του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Περγάμου κ. Ιωάννη

Ο διάλογος μεταξύ επιστήμης και θεολογίας αποτελεί ζωτική ανάγκη στην εποχή μας, δεδομένου ότι ο σύγχρονος άνθρωπος έχει εναποθέσει μεγάλο μέρος των προσδοκιών του σε ένα τέτοιο διάλογο. Επιστήμη και θεολογία. Οι δύο αυτοί κατά το παρελθόν αντίπαλοι, που έφθασαν στο σημείο του πλήρους διαχωρισμού των αρμοδιοτήτων τους, βλέπουν πλέον ότι έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον, αν δεν πρόκειται να οδηγήσουν τον άνθρωπο και τον κόσμο στην καταστροφή. Τα τεράστια προβλήματα που δημιουργεί η ραγδαία πρόοδος των θετικών επιστημών και της τεχνολογίας στην εποχή μας καθιστoύν διαρκώς και περισσότερο αναγκαία την ανάπτυξη των πνευματικών και ηθικών δυνάμεων του ανθρώπου, ενώ η αδιαφορία της Εκκλησίας και της θεολογίας για το φυσικό κόσμο και την υλική κτίση εν ονόματι δήθεν της αποκλειστικά πνευματικής της αποστολής αποδεικνύεται πλέον απαράδεκτη ή και επικίνδυνη. Οι διαπιστώσεις αυτές προβάλλουν ως αυτονόητες και προφανείς σε σχέση με το λεγόμενο οικολογικό πρόβλημα. Αποτελεί πλέον γενική συνείδηση ότι η οικολογική κρίση είναι ίσως το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα στις μέρες μας και το ακούσαμε αυτό ανάγλυφα στις προηγούμενες ομιλίες. Ίσως ακούγεται αυτό ως υπερβολή αλλά δύσκολα θα βρεθεί σοβαρός επιστήμονας και υπεύθυνος παρατηρητής της πορείας των πραγμάτων ο οποίος θα διαφωνούσε. Αν συνεχίσουμε την πορεία αυτή η πρόβλεψη ενός αποκαλυπτικού τερματισμού της ζωής, τουλάχιστον στην ανθρώπινη μορφή της δεν είναι ζήτημα προφητείας αλλά αναπόφευκτη κατάληξη.
Μόλις προ ημερών διαβάσαμε στον τύπο την πρόβλεψη του διαπρεπούς επιστήμονα Steven Hawking ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα οδηγήσει κατά αυτόν σε πλήρη αφανισμό της ανθρώπινης ζωής

Μεγάλες εκτάσεις του τροπικού δάσους στην Βραζιλία κινδυνεύουν να χάσουν την προστασία τους

Κινδυνεύουν τα τροπικά δάση στην Βραζιλία

Έως και 15 εκατομμύρια εκτάρια του Αμαζονίου κινδυνεύουν να χάσουν τη νομική τους προστασία, σύμφωνα με νέα μελέτη του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Chalmers  και του Royal Institute of Technology της Σουηδίας και του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο της Βραζιλίας. Αυτό ισοδυναμεί με περισσότερο από 4 φορές τη συνολική δασική έκταση του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ο Flavio Freitos αναφέρει  στο τμήμα Αειφόρου Ανάπτυξης, Περιβαλλοντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, πως η Βραζιλία έχει ευνοϊκές συνθήκες για της αύξηση της παραγωγής της ξηράς, όπως η γεωργία και η κτηνοτροφία. Εάν όμως αποδυναμωθούν οι νομικές προστασίες για τη φύση, η αγροτική ανάπτυξη θα βασίζονταν στην αύξηση του μεγέθους της γεωργικής γης, αντί να αυξάνεται η παραγωγή σε εκτάσεις που ήδη χρησιμοποιούνται. Αυτό έχει αρνητικές επιπτώσεις στα πολύτιμα, φυσικά οικοσυστήματα και στη βιοποικιλότητα. Επίσης, θα οδηγούσε σε εκτεταμένες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, καθώς μεγάλο μέρος του Αμαζονίου καλύπτεται από δάση.

Στη Βραζιλία υπάρχει μια νομοθετική απαίτηση, ότι οι ιδιοκτήτες γης ορίζουν ένα συγκεκριμένο τμήμα γης τους για την προστασία της βλάστησης. Οι ιδιώτες γης μπορούν  να χρησιμοποιούν έως 20% της γης τους για τη γεωργία σε κράτη τα οποία βρίσκονται στον Αμαζόνιο· οι υπόλοιπες εκτάσεις γης προορίζονται για τη φύση. Αλλά ο νόμος περιέχει μια παράγραφο που επιτρέπει στα κράτη να μειώσουν αυτόν τον περιορισμό χρήσης γης, αν πάνω από το 65% του εδάφους του κράτους προστατεύεται από δημόσιες εκτάσεις.

Αυτό σημαίνει ότι μεταξύ 6,5 και 15,4 εκατομμυρίων εκταρίων θα μπορούσαν να χάσουν την προστασία

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: ποιος τη χρειάζεται σε καιρούς κρίσης;

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

της Ελένης Σβορώνου

Το ερώτημα «ακούγεται» προκλητικό για τους ευαισθητοποιημένους πολίτες, αλλά υφίσταται και ακούγεται όλο και πιο συχνά: «εδώ χρειαζόμαστε ανάπτυξη, το περιβάλλον θα κοιτάμε;» Ή τίθεται με όρους αξιολόγησης του εκπαιδευτικού συστήματος: «εδώ τα παιδιά μας δε μαθαίνουν να διαβάζουν, να γράφουν και να μετράνε, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) μας μάρανε;». Ή με όρους πολιτικούς: «μαθαίνουν στα παιδιά μας να αμφισβητούν τον καπιταλισμό και την ανάπτυξη, τα κάνουν αριστερούς και οικολόγους.» Η τελευταία άποψη υποστηρίζεται σοβαρά και στις ΗΠΑ από τους νεοσυντηρητικούς κύκλους, όπως μαθαίνουμε από τη νέα αυτή «Βίβλο» της Π.Ε., το τελευταίο βιβλίο του Αλέκου Γεωργόπουλου Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Ζητήματα ταυτότητας. Ο όρος «Βίβλος» παραπέμπει στην ποιότητα, το εύρος, την πληρότητα και τη διεισδυτική ματιά της ανάλυσης που επιχειρεί ο συγγραφέας.

Το εγχείρημα μιας συνολικής επισκόπησης και αποτίμησης της Π.Ε, μετά από μισό περίπου αιώνα «ζωής» της, είναι δύσκολο. (Η Π.Ε. αναδύθηκε ως διακριτό πεδίο μάθησης στις δεκαετίας του 1960 και του 1970 στο πλαίσιο του τότε αρτιγέννητου περιβαλλοντικού κινήματος για να συγκροτηθεί στη συνέχεια σε ένα διεπιστημονικό πεδίο μάθησης με διακριτή στοχοθέτηση και μεθοδολογία, αναγνωρισμένο μάλιστα από την Unesco. Στην Ελλάδα θεσμοθετήθηκε επίσημα το 1990 σε εθελοντική βάση, δηλαδή ως προαιρετικό πεδίο διδασκαλίας στο σχολείο). Δύσκολο το εγχείρημα της αποτίμησής της, λοιπόν, ιδίως επειδή οι τάσεις και οι απόψεις για τους στόχους, τη μεθοδολογία και τον χαρακτήρα της Π.Ε.

Η Έννοια της Περιβαλλοντικής Ηθικής

Δρ. Κων/νος Ν. Μπαγινέτας (Γεωπόνος – Αγροτικός Γεωγράφος) 

Περίληψη

Όσο περισσότερες πτυχές της οικολογικής κρίσης γίνονται αντιληπτές και αισθητές τόσο πιο πιεστικό γίνεται το καθήκον της επαναδιευθέτησης των ηθικών μας αξιών και θεωρήσεων προς κατευθύνσεις συνεκτίμησης και συμπερίληψης των μη ανθρώπινων όντων του πλανήτη μας. Τα παγκόσμια οικολογικά προβλήματα μας υποχρεώνουν να θεμελιώσουμε αυτού του είδους τις ηθικές σχέσεις που μέχρι σήμερα δεν είχαν μελετηθεί συγκροτημένα και συστηματικά και ιδιαίτερα τα καθήκοντα του ανθρώπου προς τη φύση. 

Εισαγωγή 

Οι έντονες πιέσεις που ασκούνται στο περιβάλλον λόγω της προβληματικής κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει δημιουργούν την απαίτηση για πολιτική κι ηθική ωρίμανση τόσο των πολιτών όσο και των κοινωνιών.

Το περιβαλλοντικό αδιέξοδο στο οποίο έχουν οδηγηθεί οι σημερινές κοινωνίες καθώς και η όλο και μεγαλύτερη συνειδητοποίηση του οξύτατου περιβαλλοντικού προβλήματος που αντιμετωπίζει ολόκληρη η ανθρωπότητα, μοιραία επηρεάζουν την ποιότητα ζωής μας και οδηγούν στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του σημερινού ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον καθώς και στην ανάγκη διαμόρφωσης νέων ηθικών αξιών.

Ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων ανθρώπου–περιβάλλοντος και η ανάγκη περαιτέρω μελέτης της

Ν' αγαπάς - Ένα τραγούδι για την προστασία της φύσης

Το οικολογικό ζήτημα είναι πρωτίστως ένα ηθικό

Ένα τραγούδι για την προστασία της φύσης

πρόβλημα. Γενεσιουργός αιτία του, είναι ο εγωισμός και η ιδιοτέλεια του σύγχρονου ανθρώπου. Μοναδικό αντίδοτο του εγωισμού είναι αγάπη. Για αυτή ακριβώς την αγάπη, τραγουδά ο Παντελής Θαλασσινός. Γιατί η αγάπη είναι η μόνη που μπορεί να αναστρέψει τις συνέπειες της αυτοκαταστροφικής πορείας του ανθρώπου πάνω στη γη. Ο Θαλασσινός μας προτρέπει να αγαπάμε τα βουνά και τα πέλαγα, αλλά πιο πολύ να αγαπάμε τους ανθρώπους, όχι βέβαια μόνο τους τωρινούς άλλα κυρίως αυτούς που θα έρθουν μετά από εμάς…

Το όμορφο αυτό τραγούδι ερμηνεύει ο Παντελής Θαλασσινός μαζί με την παιδική χορωδία του Σπύρου