Γενετική και επιστημονική φαντασία στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο

Θαυμαστός καινούργιος κόσμος

Aldous Huxley

Της Αντωνίας Κατσαβού*

Στο σημαντικό και προφητικό του δοκίμιο Daedalus (1924) ο J.B.S. Haldane εξέφρασε την αισιόδοξη προοπτική της μέρας που οι βιολόγοι θα έχουν εφεύρει ένα νέο είδος από φύκια για να λύσουν το πρόβλημα των τροφίμων του κόσμου

Ο Aldous Huxley ήταν ένας ακόμα συγγραφέας που στο έργο του The Brave New World (1932) κάνει δυσοίωνες προβλέψεις για την έλευση μιας κοινωνίας που θ’ αρχίσει να μεγαλώνει τα παιδιά της σε δοκιμαστικούς σωλήνες

Γενετική. Μια λέξη που στο μυαλό των πολλών δημιουργεί εικόνες παρανοϊκών επιστημόνων, σκυμμένων πάνω από δοκιμαστικούς σωλήνες σε υπόγεια μυστικά εργαστήρια, να πειραματίζονται με την ένωση γονιδίων διαφόρων ειδών. Τι είναι όμως στην πραγματικότητα η γενετική; Είναι η μελέτη και η χειραγώγηση των γονιδίων και του γενετικού κώδικα. Κι αυτή η διεργασία μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Από την προσαρμογή των φυτών (The Day of the Triffids, του John Wydham, 1951), με σκοπό μια πιο πετυχημένη συγκομιδή και όχι μόνο, μέχρι και το πλήρες ξαναγράψιμο του γενετικού κώδικα ή DNA ενός είδους, που θα του επιτρέψει να επιβιώσει σ’ ένα εχθρικό περιβάλλον ή και την ανάμιξη ακόμα δύο διαφορετικών ειδών (Τhe Mutations, 1974).

Οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας (ΕΦ) ήταν αδύνατον να μην επηρεαστούν από τον νέο αυτό τομέα της επιστήμης, ιδιαίτερα από τους κλάδους της γενετικής μηχανικής και της ευγονικής. Κάποια δε «φωτισμένα» μυαλά ανάμεσά τους προέβλεψαν από πολύ νωρίς αυτήν ειδικά την επιστήμη και φαντάστηκαν / προέβλεψαν τις εφαρμογές, αλλά και τις συνέπειές της.

Από τους πρώτους συγγραφείς ΕΦ που ασχολήθηκαν μ’ αυτό το πεδίο ήταν ο H. G. Wells στο έργο του The Island of Dr. Moreau (1896), στο οποίο περιγράφει μια κοινωνία ζώων που τροποποιήθηκαν χειρουργικά σε μια προσπάθεια να αυξηθεί η νοημοσύνη τους. Αν και η ιστορία δεν αφορά καθαρά τη γενετική, ασχολείται από πολλές απόψεις με το θέμα, καταφέρνοντας να θέσει με πολλούς τρόπους το ηθικό πρότυπο για πολλά από τα έργα επόμενων συγγραφέων. Όταν όλα θα πάνε στραβά και τα ζώα θ’ αρχίσουν να επιστρέφουν στην πρωτόγονη συμπεριφορά, ο συγγραφέας θα επισημάνει ότι έχουμε πολλά να μάθουμε ακόμα πάνω στον συγκεκριμένο τομέα.

Στο σημαντικό και προφητικό του δοκίμιο Daedalus (1924), ο J.B.S. Haldane εξέφρασε την αισιόδοξη

Το κοριτσάκι με τα σπίρτα - βίντεο και παραμύθι

Το κοριτσάκι με τα σπίρτα

Το αριστουργηματικό παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν: «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα»  είναι ίσως μια από τις πιο λυπητερές, αλλά και τις πλέον όμορφες χριστουγεννιάτικες ιστορίες των παιδικών μας χρόνων.  Ένα μικρό κορίτσι, μια παγωμένη νύχτα των Χριστουγέννων, βρίσκεται μόνη στους δρόμους μιας σκανδιναβικής πόλης και το μόνο που κρατά ζωντανή την ελπίδα του για μια καλύτερη ζωή, είναι το φως και η ζεστασιά από τα σπίρτα που δεν είχε καταφέρει να πουλήσει. Αμέσως παρακάτω μπορείτε να δείτε διαφορές εκδοχές  της παραπάνω ιστορίας σε βίντεο, αλλά και να διαβάσετε το ίδιο το παραμύθι.  

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΜΕ ΤΑ ΣΠΙΡΤΑ  

Έκανε κρύο φοβερό, έπεφτε χιόνι πυκνό και είχε αρχίσει να νυχτώνει· το βράδυ, το τελευταίο βράδυ του χρόνου, πλησίαζε. Αλλά παρά το κρύο και το σκοτάδι, ένα φτωχό κοριτσάκι, ξεσκούφωτο και ξυπόλυτο, γύριζε στους δρόμους. Όταν έφυγε από το σπίτι της φορούσε παντόφλες, αλλά ήτανε πολύ μεγάλες - αφού ανήκανε στη μητέρα της - και της έφυγαν από τα ποδαράκια κάποια στιγμή που διέσχιζε τρέχοντας τον δρόμο για ν' αποφύγει δυο άμαξες. Η μία παντόφλα χάθηκε, την άλλη την άρπαξε ένα παιδί που ήθελε να την κάνει κούνια για την κούκλα του.

Έτσι, λοιπόν, το κοριτσάκι περπατούσε ξυπόλυτο και τα πόδια του είχανε μελανιάσει από το κρύο. Κρατούσε ένα ματσάκι σπίρτα στο χέρι, και στην τσέπη της φθαρμένης της ποδιάς είχε κι άλλα. Κανένας δεν είχε αγοράσει ούτ' ένα σπίρτο όλη την ημέρα, κανένας δεν της είχε δώσει μια δεκάρα. Έτρεμε από το κρύο και την πείνα καθώς σερνόταν εδώ και εκεί - προσωποποίηση της δυστυχίας - το κακόμοιρο το κοριτσάκι.

                               

Η Ελένη Τσαλιγοπούλου διαβάζει το παραμύθι του Χανς Κρίστιαν 'Αντερσεν ''Το κοριτσάκι με τα σπίρτα''

Νιφάδες χιονιού κάθονταν στα μακριά, ξανθά μαλλιάς της, που έπεφτε χυτά σε μπούκλες ως τους ώμους της· αλλά η μικρή δε σκεφτότανε ούτε την ομορφιά της ούτε το κρύο. Σε όλα τα παράθυρα έλαμπαν φώτα κι η μυρωδιά της ψητής χήνας έβγαινε από μερικά σπίτια: ήτανε παραμονή Πρωτοχρονιάς, κι αυτό μόνο σκεφτότανε το κοριτσάκι.

Σε μια γωνία που σχημάτιζαν δυο σπίτια, επειδή το ένα προεξείχε από το άλλο, το κοριτσάκι κάθισε και ζάρωσε τα ποδαράκια του όσο γινόταν πιο σφιχτά, όμως δεν μπορούσε να τα ζεστάνει. Δεν τολμούσε να γυρίσει στο σπίτι, γιατί δεν είχε πουλήσει ούτε ένα σπίρτο, δεν είχε κερδίσει ούτε μια δεκάρα, και ίσως ο πατέρας της την έδερνε· άλλωστε, η σοφίτα που μένανε δεν ήτανε πιο ζεστή από τον δρόμο, και παρ' όλο που είχανε φράξει πολλές τρύπες στη στέγη με άχυρα και κουρέλια, ο παγωμένος αέρας και το χιόνι έμπαιναν μέσα. Τα χεράκια του κοριτσιού ήτανε ξυλιασμένα· ένα μονάχα σπίρτο αν άναβε, μπορεί και να τα ξέσταινε λιγάκι. Πήρε ένα από το μάτσο και το 'τριψε στον τοίχο: μπράβο! Έβγαλε μια φωτεινή, ξεστή φλόγα και η μικρή πλησίασε τα χέρια της. Τότε της φάνηκε σαν να φωτίστηκαν όλα γύρω από τη μαγική φλόγα· και η μικρή νόμισε ότι στ' αλήθεια καθότανε μπροστά σε μια μεγάλη σιδερένια θερμάστρα με μπρούντζινα στολίδια, που μέσα της κόρωνε η φωτιά. Η μικρή τέντωσε και τα πόδια της για να ζεσταθούν· όμως, τι κρίμα, μέσα σε λίγες στιγμές η φλόγα έσβησε, χάθηκε κι η θερμάστρα, και το κοριτσάκι βρέθηκε πάλι ξυλιασμένο με την κάφτρα του σπίρτου στο χέρι.

                 Το συγκινητικό παραμύθι «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» από το κανάλι της Βουλής με ελληνικούς υποτίτλους. 

Έτριβε και δεύτερο σπίρτο στον τοίχο, που άναψε και λαμποκόπησε, και σ' όποιο σημείο του τοίχου έπεφτε το φως του, τον έκανε διάφανο σαν πέπλο, έτσι που το κοριτσάκι μπορούσε να δει τι γινότανε μέσα στο σπίτι. Στο τραπέζι ήταν στρωμένο ένα κατάλευκο τραπεζομάντιλο από δαμασκηνό ύφασμα και πάνω του σερβίτσιο πορσελάνινο· η ψητή χήνα, γεμισμένη με μήλα και ξερά δαμάσκηνα, μοσχομύριζε. Αλλά τότε ξαφνικά η χήνα, που είχε ακόμα μπηγμένα στο στήθος της ένα μαχαίρι κι ένα πιρούνι, πήδηξε

Μόνος τα Χριστούγεννα – Ένα συγκινητικό βίντεο

Μόνος τα Χριστούγεννα – Ένα συγκινητικό βίντεο

Στο βίντεο της παρούσας ανάρτησης μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα συγκλονιστικό βίντεο με θέμα τα Χριστούγεννα και τις ανθρώπινες σχέσεις. Κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα, ένας ηλικιωμένος καλεί τα παιδιά του για φαγητό, όμως κανείς δεν καταφέρνει να φύγει έστω και λίγο από τη δουλειά του και τις ενασχολήσεις του και να τον επισκεφτεί για λίγες ημέρες…

Το βίντεο με ελληνικούς υπότιτλους μπορείτε να το δείτε

Τι είναι αυτό; - Ο πατέρας ο γιος και το σπουργίτι (ταινία μικρού μήκους)

Ο πατέρας ο γιος και το σπουργίτι

Η καταπληκτική ταινία μικρού μήκους, που παρουσιάζουμε

στην παρούσα ανάρτηση, αναφέρεται στη σχέση των  παιδιών με τους γονείς τους. Το μήνυμα του φιλμ θα αποτυπωθεί με τρόπο ανεξίτηλο στη μνήμη μας, παρ΄ ότι η διάρκειά του είναι μόλις πέντε λεπτά. Μόλις τέσσερις φορές άντεξε ο μεγάλος πια γιος στην ερώτηση του ηλικιωμένου πατέρα του:  τι είναι αυτό; Έπειτα έχασε την υπομονή του και έξαλλος άρχισε να φωνάζει. Όμως στη συνέχεια  θα καταλάβει τόσο την αξία την υπομονής, όσο και τη δύναμη της αγάπης…  Την πολυβραβευμένη αυτή ταινία δημιούργησε ο Κωνσταντίνος Πιλάβιος το 2007. Οι

Η γεύση της αγάπης – Ταινία με θέμα την τεχνητή νοημοσύνη και την αγάπη

Η γεύση της αγάπης – Ταινία με θέμα την τεχνητή νοημοσύνη και την αγάπη

Τα επόμενα χρόνια αναμένεται οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης και τα έξυπνα ρομπότ να εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο  στη ζωή μας. Τα όρια μεταξύ των  ρομπότ  και του ανθρώπου θα γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα. Η ταινία της παρούσας ανάρτησης, εκτός του ότι  πραγματεύεται το ζήτημα της πραγματικής αγάπης και την αξία της συγχώρεσης,  επιπρόσθετα προσπαθεί να μας παρουσιάσει τι είναι όλα αυτά που μας κάνουν να είμαστε άνθρωποι, καθώς και το τι είναι αυτό το οποίο διαχωρίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη από την ανθρώπινη φύση.

Στην υπόθεση της ταινίας ο Άρης, ένας μοναχικός άντρας 48 χρόνων, το 2038,  ζει με μια νεαρή όμορφη κοπέλα που προβλέπει και εκπληρώνει κάθε του επιθυμία, χωρίς να ζητά τίποτα σε αντάλλαγμα, μιας και η ίδια είναι ένα εξελιγμένο ρομπότ. Η ELLi έχει τέλεια ανθρώπινη μορφή, ενώ διαθέτει την πιο προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη και πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα του Άρη στο Cloud, λειτουργώντας έτσι τοιουτοτρόπως ως ο ιδανικός personal assistant. Μέχρι που το λειτουργικό της σύστημα αναβαθμίζεται με Τεχνητά Συναισθήματα και νιώθοντας πλέον παραμελημένη, απαιτεί να μάθει "τι είναι η αγάπη". Ο Άρης την αποπαίρνει λέγοντάς της πως η αγάπη είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί στον άνθρωπο, αλλά όταν αυτή του παρουσιάζει μια σοκολάτα της Lacta από το πουθενά και του ζητά να της περιγράψει τη γεύση της, μιας και η ίδια δεν μπορεί να φάει, ο Άρης ενδίδει και αρχίζει να της διηγείται μια ιστορία η

A Christmas Carol: Μια ξεχωριστή χριστουγεννιάτικη ταινία

A Christmas Carol

Η εκπληκτική αυτή ταινία[1] είναι μια φαντασμαγορική μεταφορά της διάσημης νουβέλας του Τσαρλς Ντίκενς. Ο Εμπενίζερ Σκρουτζ, ο μεγαλύτερος τσιγκούνης του Λονδίνου, προτίθεται να ζήσει για μια ακόμη φορά τις γιορτές των Χριστουγέννων  με τη γνωστή σε όλους μας μιζέρια και μισανθρωπία που τον χαρακτηρίζει. Διατρανώνει   σε όλους  την αντιπάθεια του προς τα Χριστούγεννα μιας  και η γιορτή αυτή όπως υποστηρίζει «σε βρίσκει κατά ένα χρόνο μεγαλύτερο, αλλά ούτε κατά μια ώρα πλουσιότερο». Όλα όμως θα αλλάξουν με αποφασιστικό τρόπο, όταν κατά τη διάρκεια της νύκτας πριν  από τη γιορτή των Χριστουγέννων θα τον επισκεφτούν τα τρία  πνεύματα των Χριστουγέννων, το Παρελθόν, το Παρόν και το Μέλλον, τα οποία θα του αποκαλύψουν τις αλήθειες που δε θέλει να παραδεχτεί και θα τον παροτρύνουν να αλλάξει τον τρόπο της ζωής και της σκέψης του πριν είναι πολύ αργά…

Η ταινία είναι του 1984, αμερικανικής παραγωγής με σκηνοθέτη τον Ρόμπερτ Ζαμέκις και

Οι Επισκέπτες – μια συγκινητική χριστουγεννιάτικη ταινία μικρού μήκους

Οι Επισκέπτες

Ημέρες Χριστουγέννων και μια οικογένεια, που έχει διασπαστεί λόγω της οικονομικής κρίσης,  με τη βοήθεια της ψηφιακής  τεχνολογίας θα βρεθεί  γύρω από ένα τραπέζι με πλούσια εδέσματα… Όταν όμως ξαφνικά θα χαθεί η σύνδεση, το ηλικιωμένο ζευγάρι επαναφέρεται στην πραγματικότητα και βιώνει τη μοναξιά και τη μελαγχολία. Όλα όμως αυτά θα αλλάξουν  όταν κάποιοι απρόσμενοι επισκέπτες θα κάνουν την εμφάνισή τους και θα δώσουν ένα καινούριο νόημα στη βραδιά!

Η παραπάνω εξαιρετική ταινία μικρού μήκους του Θοδωρή Παπαδουλάκη, προβλήθηκε για πρώτη φορά τα Χριστούγεννα του 2015 και πραγματεύεται  τη μελαγχολία και τη μοναξιά που βιώνουν αρκετοί

My Brother (Ο αδερφός μου) - Ένα χριστουγεννιάτικο φιλμ με θέμα τα άτομα με αναπηρία.

My Brother

Είναι παραμονή Χριστουγέννων. Σε έναν πολυσύχναστο εμπορικό δρόμο της Αθήνας ένας νεαρός  κρατώντας ένα λοστό προκαλεί συνολικό χάος αναποδογυρίζοντας τα τραπέζια από το πεζοδρόμιο και σπάζοντας τα τζάμια των αυτοκινήτων. Τι ήταν όμως αυτό που τον ώθησε να επιδείξει αυτή, την τόσο ακραία παραβατική συμπεριφορά;

Η μικρή αυτή ταινία έχει ως θέμα της την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στους δημόσιους  χώρους.  Έχει ως στόχο να ευαισθητοποιήσει το ευρύτερο κοινό για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με κινητικά προβλήματα σε όλες σχεδόν τις πόλεις της Ελλάδας.  Όλοι μας έχουμε δει παντός είδους οχημάτων να εμποδίζουν τις ράμπες των αναπηρικών αμαξιδίων. Τα εστιατόρια και τις καφετέριες να γεμίζουν ασφυκτικά τους χώρους των πεζοδρομίων με τραπέζια, καρέκλες, διαφημιστικά και πινακίδες καθιστώντας τους απροσπέλαστους, όχι μόνο για τα άτομα με αναπηρία, αλλά και για οποιοδήποτε περαστικό.  Χωρίς να θέλουμε να παραθεωρήσουμε το αδιαμφισβήτητο γεγονός του φτωχού μας πολεοδομικού σχεδιασμού, πιστεύουμε ότι πάνω απ' όλα η πραγματικότητα αυτή υποδηλώνει μια κατάφωρη έλλειψη σεβασμού προς τους συνανθρώπους μας, η οποία εντέλει καταλήγει να είναι θέμα ανθρώπινης ευπρέπειας και αξιοπρέπειας.  Οι δημιουργοί της

Λαθρεπιβάτης: Μια αντιρατσιστική ταινία βραβευμένη με Όσκαρ. - Πρόταση Διδακτικής αξιοποίησης

Λαθρεπιβάτης: Μια αντιρατσιστική ταινία

Το Schwarzfahrer (λαθρεπιβάτης)[1] είναι μια ταινία μικρού μήκους η οποία έχει κερδίσει το όσκαρ της καλύτερης ταινίας μικρού μήκους το 1994.  Η ταινία αυτή παραμένει πάντα επίκαιρη και διαχρονική, παρ' ότι έχουν περάσει πάνω από 25 χρόνια από τότε που δημιουργήθηκε. Το φιλμ  διαπραγματεύεται με έξοχο τρόπο  το ζήτημα του ρατσισμού, αλλά και τη σχέση που αυτό έχει με τη ναζιστική ιδεολογία, η οποία παρά την επίσημη καταδίκη της, συνεχίζει όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά και να γιγαντώνεται στις ημέρες μας.  

Η ιστορία της ταινίας εκτυλίσσεται μέσα σε ένα τραμ. Ένας νεαρός νέγρος μπαίνει μέσα σε αυτό και κάθεται δίπλα σε  μια ηλικιωμένη γυναίκα νοσταλγό της χιτλερικής ιδεολογίας. Η γυναίκα αρχίζει ένα μονόλογο, μέσα από τον οποίο μιλά απαξιωτικά και προσβάλλει ακατάπαυστα όχι μόνο τον άτυχο  συγκαθήμενό της,  αλλά και εν γένει όλους τους μετανάστες. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα ρατσιστικά επιχειρήματα που προβάλλονται είναι όμοια σε όλες τις εποχές και σε όλους τους λαούς. Το τέλος της ταινίας είναι εξαιρετικό. Ενώ οι υπόλοιποι επιβάτες του περιστατικού παρακολουθούν σιωπηλοί όσα διαδραματίζονται ο νεαρός νέγρος παίρνει την εκδίκησή του με ξεχωριστό τρόπο…

Η ταινία είναι γερμανικής παραγωγής και  δημιουργήθηκε από τον Pepe Danquart το 1992. Παρακάτω μπορείτε να δείτε μια ενδιαφέρουσα πρόταση διδακτικής αξιοποίησης της εν λόγω ταινίας: 

Διδακτική πρόταση:[2]  

Σενάριο Μαθήματος

“Schwarzfahrer“ (Λαθρεπιβάτης)

Είναι μια ασπρόμαυρη ταινία μικρού μήκους του 1992 σε σκηνοθεσία Pepe Danquart. Γυρίστηκε στο Βερολίνο και απέσπασε το 1994 το Οskar καλύτερης ταινίας μικρού μήκους. Ο τίτλος της ταινίας είναι ένα

Pet Shop - Πόσο στηρίζουμε και αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα; (Ελληνική ταινία μικρού μήκους)

Ανθρώπινα δικαιώματα και άτομα με αναπηρία

Το «Pet Shop» είναι μια από τις καλύτερες ταινίες μικρού μήκους που έχουμε παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Στο εκπληκτικό αυτό φιλμ ένα αγόρι δίνει την απάντηση στο ερώτημα πόσο στηρίζουμε και αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα. Ένα παιδί με κινητικά προβλήματα, αγοράζει ένα σκυλάκι, που όπως του είπε ο ιδιοκτήτης του Pet Shop ήταν «άχρηστο» και «κουτσό»… Θέμα του εξαιρετικού αυτού φιλμ, είναι τα άτομα με κινητικά προβλήματα, ο σεβασμός της διαφορετικότητας και τι σημαίνει πραγματική αγάπη προς τα ζώα.

Η ταινία είναι του Μιχαήλ - Γαβριήλ Ζενέλη και μεταξύ των άλλων έχει λάβει τις παρακάτω διακρίσεις:

Σιντάρτα Γκαουτάμα: Η ζωή του Βούδα (ταινία)

Άγαλμα του Βούδα

Η ταινία που παρουσιάζουμε σήμερα έχει ως θέμα της τη βιογραφία του του Βούδα και είναι μοντάζ σκηνών από το "Μικρό Βούδα" του Μπερτολούτσι. Η διάρκεια της είναι μόνο 37 λεπτά της ώρας.

Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα (560-480 π.Χ.) ήταν ένα ιστορικό πρόσωπο και υπήρξε ο ιδρυτής του Βουδισμού. Ήταν γιος του ηγεμόνα του κρατιδίου της φυλής των Σάκυα, η οποία κατοικούσε κοντά στα σημερινά σύνορα της Ινδίας με το Νεπάλ.

Νωρίς βίωσε μια κρίση σχετικά με την αξία της ζωής, η οποία με αρχή τη γέννηση καταλήγει στη φθορά, στην αρρώστια, στα γηρατειά και στον θάνατο και έπειτα με τις μετενσαρκώσεις διαιωνίζεται σε διάφορες μορφές ύπαρξης που έχουν την ίδια κατάληξη. Αυτή η κρίση τον οδήγησε να εγκαταλείψει την πριγκιπική ζωή και να αναζητήσει έναν τρόπο απελευθέρωσης από τον αιώνια ανανεούμενο κύκλο της ύπαρξης (σαμσάρα).

Μετά από ένα στάδιο αναζητήσεων, στη διάρκεια μιας ολονύκτιας περισυλλογής κάτω από ένα δέντρο στην περιοχή Μπούντα-γκάγια, είχε μια πνευματική εμπειρία που ο ίδιος θεώρησε ως φωτισμό. Έτσι