Η έννοια της αρετής στον Αριστοτέλη

Η έννοια της αρετής στον Αριστοτέλη

Ανδρονίκη Μαστοράκη

Η έννοια της αρετής αποτελεί θεμελιώδη λίθο για την οικοδόμηση της ηθικής φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, η οποία παρουσιάζεται, κατά κύριο λόγο, σε τρία έργα: τα Ηθικά μεγάλα, τα Ηθικά Ευδήμεια και τα Ηθικά Νικομάχεια. Σύμφωνα με τον Düring, «στα Ηθικά μεγάλα ο Αριστοτέλης απευθύνεται σε νεαρούς ακροατές και ρίχνει το βάρος στη λογική επιχειρηματολογία και ταξινόμηση· […] τα Ηθικά Ευδήμεια, με εξαίρεση την εισαγωγή, είναι επιστημονικό μάθημα (Kolleg) για προχωρημένους ακροατές της Ακαδημίας· τέλος, τα Ηθικά Νικομάχεια είναι μια έκθεση όχι χωρίς λογοτεχνική πνοή που απευθύνεται σε ευρύ κύκλο ακροατών και αναγνωστών»[1]. Η παρούσα μελέτη της αριστοτελικής έννοιας της αρετής βασίζεται στο τρίτο από αυτά.

Τα Ηθικά Νικομάχεια ξεκινούν με την παρατήρηση πως «κάθε τέχνη και κάθε επιστημονική έρευνα όπως και κάθε πράξη και κάθε κατόπιν σκέψεως λαμβανόμενη απόφαση φαίνεται ότι αποβλέπει σε κάποιο αγαθό» (ΗΝ 1094a1-2)[2]. Ωστόσο, κάθε αγαθό που επιδιώκεται με τις επιμέρους πράξεις στη ζωή κάθε ανθρώπου αποτελεί απλώς ένα ενδιάμεσο στάδιο για την επίτευξη του ύψιστου αγαθού, της «ευδαιμονίας» (ΗΝ 1095a14-20). Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του υπέρτατου αυτού αγαθού: α) είναι τέλειο, δηλαδή επιδιώκεται για χάρη του εαυτού του και όχι κάποιου άλλου ( «το καθ’ αυτό διωκτόν του δι’ έτερον και το μηδέποτε δι’ άλλο αιρετόν των», ΗΝ 1097a32-33), β) είναι αύταρκες, δηλαδή ακόμη κι αν μείνει μόνο του είναι αρκετό για να κάνει τη ζωή άξια επιλογής («τίθεμεν ο μονούμενον αιρετόν ποιεί τον βίον και μηδενός ενδεά», ΗΝ 1097b14-15) και γ) είναι μη συναριθμούμενο (ΗΝ 1097b17), δηλαδή συμπεριλαμβάνει οποιοδήποτε ανθρώπινο αγαθό[3].

Για να ολοκληρώσει τον ορισμό της ευδαιμονίας ο Αριστοτέλης εισάγει και το επιχείρημα της λειτουργίας[4]: Το ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου, που τον διακρίνει από όλα τα άλλα είδη έμβιων όντων, είναι η «ψυχής ενέργεια κατά λόγον»· τέλειος είναι ο άνθρωπος που εκτελεί τέλεια αυτή την λειτουργία· και την εκτελεί τέλεια όταν κάθε πράξη του επιτελείται σύμφωνα με την «οικείαν αρετήν» (ΗΝ 1098a8-16). Επομένως:

«το ανθρώπινον αγαθόν ψυχής ενέργεια γίνεται κατ’ αρετήν, ει δε πλείους αι αρεταί, κατά την αρίστην και τελειοτάτην. Έτι δ’ εν βίω τελείω.»
(ΗΝ 1098a17-19)

Με τον ισχυρισμό ότι η ευδαιμονία είναι ενέργεια της ψυχής που καθοδηγείται από την αρετή ο Αριστοτέλης απομακρύνεται πλέον από την πλατωνική γραμμή της διερεύνησης της ιδέας του αγαθού και στρέφεται προς τη διερεύνηση των «κατ’ αρετήν» πράξεων[5]. Πριν την εξέταση της αριστοτελικής έννοιας των ενάρετων πράξεων, ωστόσο, επιβάλλεται μια τελευταία διευκρίνηση όσον αφορά στην ευδαιμονία «εν βίω τελείω». Ο ευδαίμων βίος, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, αφορά το σύνολο της ανθρώπινης ζωής και όχι μόνο σύντομες περιόδους αυτής. Γι’ αυτό και η εύνοια της τύχης είναι απαραίτητη για την απόκτηση της ευδαιμονίας (ΗΝ 1099a29-b9). Εντούτοις, «αυτή η ταύτιση της ευδαιμονίας με την ολότητα του βίου δεν σημαίνει ότι ευδαίμων γίνεται κάποιος μόνο τη στιγμή του θανάτου του, αλλά ότι πρέπει να αντιμετωπίζει την ηθική του ποιότητα υπό την προοπτική της διάρκειας και της συνέχειας»[6].

Η ηθική του Αριστοτέλη, επομένως, είναι σαφώς τελεολογική· «η ηθικότητα, κατά την άποψή του, έγκειται

Ηθική ή Ωφελιμισμός;

Kant vs MilI

Δαγλής Θεόδωρος 18/01/2016 

Αυτό το ερώτημα της Φιλοσοφίας απασχόλησε πολλούς φιλοσόφους ανά τους αιώνες. Θα μπορούσαμε σήμερα να αναγάγουμε το ερώτημα αυτό σε μία (υποθετική) φιλοσοφική διαμάχη, Immanuel Kant εναντίον John Stuart Mill.

 Ο ορθολογιστής Ιμμάνουελ Καντ, ήταν φανατικός υποστηριχτής της ηθικής. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους με τεράστια επιρροή ανά τους αιώνες. Είναι εύλογο το γεγονός ότι εκτός από ‘’θεωρητικά’’ υποστηρικτής της ηθικής, και στην ζωή του έδειχνε να ήταν κάτι παραπάνω από ηθικός αποδεικνύοντας έτσι την σημασία που είχε η ηθική για αυτόν! Κατά τον Καντ, η συμπεριφορά μας οφείλει να διακατέχεται πλήρως από ηθική, τόσο ως προς τα κίνητρα, όσο και ως προς την εκδήλωσή της. Σε κάθε περίπτωση δηλαδή, όποιες και αν είναι οι συνθήκες, πρέπει να φερόμαστε με τον πιο ηθικό τρόπο ανεξάρτητα αν αυτό μας βλάπτει ή όχι. 

Από την άλλη, ο ωφελιμιστής Μιλλ πρεσβεύει τον άλλο πόλο. Φιλόσοφος, πολιτικός και οικονομολόγος, δείχνει μία διαφορετική όψη της ηθικής. Θεωρεί ότι δεν υπάρχει μία απόλυτη ηθική, αλλά πρέπει να ελισσόμαστε σε κάθε περίπτωση ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν. Επομένως, αν μία συμπεριφορά ή μία ιδεολογία θεωρείται ηθική υπό κάποιες συνθήκες, μια εποχή , μπορεί αλλάζοντας τις παραμέτρους να αλλάξει και η ηθική, άρα και η αναμενόμενη συμπεριφορά μας. 

Επομένως, πρέπει να κάνουμε τις επιλογές που είναι προς το συμφέρον μας. Η διαφορετικότητα όμως διαφαίνεται εύκολα από ένα κλασσικό παράδειγμα που θέτουν καθηγητές φιλοσοφίας και ηθικής. Ας

Η ηθική φιλοσοφία του Καντ

Η ηθική φιλοσοφία του Καντ

Η ουσία της καντιανής Ηθικής βρίσκεται μέσα σε 3 μεγάλα έργα του φιλοσόφου: -Τα θεμέλια της Μεταφυσικής των Ηθών – Κριτική του καθαρού λόγου – Κριτική του πρακτικού λόγου

Στο πρώτο από τα προαναφερόμενα έργα προσπαθεί να συμβιβάσει την κριτική σκέψη με την ηθική. Η κριτική σκέψη θεμελιώνεται από 2 ικανότητες: – να λογιζόμαστε – να αισθανόμαστε

Δουλειά της κριτικής είναι να ξεδιακρίνει το ρόλο τόσο της λογικής όσο και της αισθητηριακής ικανότητας μας (του ψυχισμού και των αισθήσεων. Επειτα να δείξει α) Αγαθή Βούληση

” Από όλα όσα είναι δυνατόν να αντιληφθεί ένας άνθρωπος μέσα στον κόσμο, γενικά μάλιστα και έξω από τον κόσμο, τίποτα δεν μπορεί χωρίς περιορισμό να θεωρηθεί αγαθό, εκτός από μία αγαθή βούληση.” – Καντ –

Βούληση είναι η ικανότητα να ενεργούμε σύμφωνα με τους κανόνες. Οι κανόνες αυτοί, όταν είναι υποκειμενικοί, αποτελούν αξιώματα τα οποία ισχύουν για τη βούληση αυτού που τα ασπάζεται, ενώ όταν είναι αντικειμενικοί αποτελούν κανόνες, οι οποίοι ισχύουν για τη βούληση κάθε λογικού όντος. Η τέλεια βούληση καθορίζεται πάντα από το λόγο. Όμως η βούληση στον άνθρωπο δεν είναι τέλεια. Διέπεται και από υποκειμενικούς όρους, που απορρέουν από την αισθητικότητα. Έτσι, η βούληση αναγκάζεται από το λόγο να υπακούει σ’ αυτόν. Και όταν δεν υπακούει φυσικά, το κάνει μέσω προσταγών. Υπάρχουν πολλές αρετές στον άνθρωπο, που όμως εξαρτάται από την αγαθή βούληση η χρήση τους. Αυτές χωρίζονται σε κατηγορίες και είναι:

• Ιδιότητες της ιδιοσυγκρασίας: ο νους, η οξυδέρκεια, η κριτική ικανότητα, το θάρρος, η αποφασιστικότητα, η επιμονή στην απόφαση. Αυτές είναι καλές και επιθυμητές, όμως μπορούν να γίνουν κακές και βλαβερές, αν η αγαθή βούληση δεν τις χρησιμοποιήσει. Με την παρέμβαση της τότε, η βούληση σχηματίζει το χαρακτήρα, ο οποίος σύμφωνα με τον Καντ, είναι κάτι διαφορετικό από την ιδιοσυγκρασία: ” Είναι η ικανότητα της βούλησης να προσκολλάται σε ορισμένα σταθερά αξιώματα και να πράττει σύμφωνα με αυτά”.
• Δωρεές της τύχης: Η δύναμη, ο πλούτος, η δόξα, η υγεία, η ευημερία, οι απολαύσεις. Όλα αυτά δημιουργούν υπερηφάνεια και έπαρση, αν δε συνοδεύονται από αγαθή βούληση, η οποία θα επιβάλλει το μέτρο.
•  Εσωτερική αξία του ανθρώπου: Αυτές οι αρετές υποβοηθούν το έργο της αγαθής βούλησης, αλλά δεν έχουν καμία δική τους απόλυτη αξία. Προϋποθέτουν πάντα την αγαθή βούληση. Είναι: εγκράτεια, αυτοκυριαρχία, νηφάλια σκέψη. Αυτές αποτελούν ένα μέρος της εσωτερικής αξίας του προσώπου.

Η αγαθή βούληση δεν είναι τέτοια εξαιτίας όσων πετυχαίνει ή δημιουργεί, αλλά μόνο με το ότι θέλει, δηλαδή με το ότι είναι καθαυτή αγαθή. Το εάν είναι χρήσιμη ή άκαρπη, δεν μπορεί να της προσθέσει ούτε να της αφαιρέσει τίποτα από την αξία της. Η χρησιμότητα είναι απλώς το περίβλημα που την καθιστά πιο εύχρηστη στην καθημερινή ζωή. 

“Ακόμη κι αν η βούληση αυτή, από μία ξεχωριστή δυσμένεια της τύχης ή από ελαττωματική φυσική διάπλαση, βρισκόταν σε ολοκληρωτική αδυναμία να πραγματοποιήσει τους σκοπούς της… ακόμη κι αν δεν έμενε παρά η αγαθή βούληση μονάχη, και πάλι θ’ άστραφτε με την ίδια λάμψη…” – Καντ –

β) Καθήκον 

“Καθήκον είναι η ανάγκη να πράττεις κάτι από σεβασμό προς το νόμο.” – Καντ –

Η αγαθή βούληση οδηγεί τον άνθρωπο να δράσει στη ζωή του από καθήκον. Είναι ο εγωισμός αυτός που αμαυρώνει την έννοια του καθήκοντος. Έτσι, ο σεβασμός είναι αυτός που μπορεί να μειώσει τον

Γιατί χρειαζόμαστε βιοηθική - βίντεο

Η αυτονομία της ηθικής και η μορφή της ενοχής

Αυτονομία και καντιανή ηθική

του Μάκη Ανδρονόπουλου

 

Η εξαιρετική έκδοση του πρώτου έργου των τριών ηθικών έργων του Ιμμάνουελ Καντ (1724-1804) Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών (1785) σε μετάφραση, σχόλια και επίμετρο του καθηγητή Φιλοσοφίας Κώστα Ανδρουλιδάκη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης ανεβάζει τον πήχη των μεταφράσεων του καντιανού έργου και ταυτόχρονα διευρύνει τη μελέτη του.

Η Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών αναπτύσσει μιαν εντελώς πρωτοποριακή και μάλλον αξεπέραστη μέχρι τώρα ηθική φιλοσοφία, η οποία δεν αποβλέπει στην ατομική εγωιστική ευτυχία, αλλά στο να γίνει ο άνθρωπος ενεργητικά άξιος της ευδαιμονίας και της ανθρώπινης φύσης. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ηθικής αυτής είναι ότι στηρίζεται στον Ορθό Λόγο. Δεν ασχολείται με το τι κάνουν πράγματι οι άνθρωποι, αλλά με το ηθικά εύλογο και τις αληθινές αξίες, ανεξάρτητα από την κυρίαρχη, συμβατική ή κατεστημένη ηθική.

Θα μπορούσε κανείς να συνοψίσει την ηθική αυτή σε έναν βασικό κανόνα: «πράττε έλλογα», ή «πράττε ως έλλογο ον» είτε (σε φανερή ομοιότητα με την στωική ηθική): «να ζεις σύμφωνα με τον ορθό Λόγο και την φύση». Εισάγει μιαν απολύτως νέα έννοια της ελευθερίας ως ανεξαρτησίας από την φυσική και κάθε άλλη αναγκαιότητα (συμπεριλαμβανομένης ιδίως της κοινωνικής και ψυχικής), ως αυτονομίας και ως αυτενέργειας. Συνάμα δεν παραβλέπει ότι απευθύνεται σε ανθρώπους, δηλαδή σε πεπερασμένα, ατελή, εύθραυστα (και απλώς δυνάμει έλλογα) όντα που εξαρτώνται από πλήθος αναγκών.

Το βιβλίο παρουσιάστηκε στις 6 Φεβρουαρίου στο Μουσείο Μπενάκη, από τους Αντώνη Χατζημωυσή, Αναπληρωτή Καθηγητή Σύγχρονης Φιλοσοφίας, Γιώργο Ξηροπαΐδη, Καθηγητή Ιστορίας Φιλοσοφικών και Αισθητικών Ιδεών, ενώ εξηγήσεις και σχόλια για τη μετάφρασή του έδωσε και ο ίδιος ο μεταφραστής Κώστας Ανδρουλιδάκης.

Και οι δύο σχολιαστές απέδωσαν ιδιαίτερη σημασία στην προσπάθεια του Καντ να απεγκλωβίσει την ανθρώπινη ηθικότητα από τον θείο νόμο. Ο μεν Χατζημωυσής τόνισε την σημασία που απέδιδε ο Καντ στην αυτενέργεια του ενεργού υποκείμενου και στις αξιακές δεσμεύσεις που αναλαμβάνει, όπως η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός και η αυτονομία απέναντι στον δρώντα εαυτό του. Μέσα από αυτές διαμορφώνεται μια διαδικασία ενδοσκόπησης και αυτογνωσίας. Η ηθική πεποίθηση χτίζεται.

Η διαφορά με τον Ρουσώ

 

Αυτονομία και καντιανή ηθική

Ο Ξηροπαίδης στάθηκε ιδιαίτερα σε μια αντιπαραβολή της ιδέας της ελευθερίας και της αυτονομίας στον Καντ με εκείνη του Ρουσώ. Ο Ρουσώ θεωρεί ότι οι νόμοι θεσπίζονται σε καθεστώς ελευθερίας από τους πολίτες, και πως πρόκειται για μια έλλογη θεμελίωση του ενεργήματος. Αντίθετα, ο Καντ μοιάζει να συμφωνεί, αλλά θεωρεί ότι έτσι, προκύπτει εξωτερική ετερονομία, γιατί το υποκείμενο είναι υποχρεωμένο για να δικαιολογήσει την πράξη του να επικαλεστεί εξωτερικά κριτήρια.

Ο Καντ προτιμά να γίνει το ίδιο το υποκείμενο ο νόμος, ώστε να διασφαλιστεί η αυτονομία, μέσα από μια αυτοδιάπλαση του εαυτού, μια ιδιοποίηση του θεϊκού νόμου και εν τέλει η πραγμάτωση του εαυτού. Έτσι μέσα σε αυτό τον ανατρεπτικό νεωτερικό λόγο, κατ΄ εμάς, αναπτύσσεται η ενοχή του σύγχρονου ανθρώπου. Με τη Θεμελίωση ο Καντ μεταφέρει την ενοχή από την θεία βούληση και τα μυστήρια του έργου του θεού στον άνθρωπο που δρα μέσα στη φύση και την κοινωνία ως πρόσωπο αυτοπροσδιοριζόμενο και αυτόνομο.

Η μεταφορά αυτή της ευθύνης θα έχει έκτοτε καταλυτική σημασία στην διαμόρφωση της φιλοσοφίας, της πολιτικής και των ιδεών. Αφ΄ ενός με την ανάδυση του Κράτους ως ηθικού θεσμού, την εδραίωση της έννοιας του καθήκοντος,

Η ηθική και πολιτική φιλοσοφία του Τόμας Χομπς (Thomas Hobbes) – Βίντεο

Τόμας Χομπς (Thomas Hobbes)

Ο  Άγγλος φιλόσοφος Τόμας Χομπς γιος προτεστάντη κληρικού, ήταν ένας από τους πρώτους διανοητές - θεμελιωτές του σύγχρονου κράτους και ιδρυτής της πολιτικής φιλοσοφίας.  Σπούδασε στην Οξφόρδη (1603-1608) και ταξίδεψε στη Γαλλία και στην Ιταλία  όπου το 1619 γνώρισε τον φιλόσοφο Φραγκίσκο Βάκωνα. Μετέφρασε το έργο του Θουκυδίδη για την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου καθώς και την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου. Το 1635 έρχεται σε επαφή με τους Mersene, Gassendi και άλλους Γάλλους φιλόσοφους στο Παρίσι και το 1639 συνάντησε προσωπικά τον Γαλιλαίο στη Φλωρεντία. Το 1640, λόγω του εμφυλίου πολέμου που διεξάγονταν στην Αγγλία, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι όπου συναντούσε συχνά τον μεγάλο Καρτέσιο. Τα σημαντικότερά του βιβλία είναι ο Λεβιάθαν (Leviathan), και το Περί του Πολίτη (DeCive). Πέθανε το 1679 στο Hardwick.[1] Τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του, το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης καταδίκασε τα έργα του "de cive" και "Leviathan" και έκαψε στην πυρά.

O Χομπς είναι ένας εκ των πλέον σημαντικών φιλοσόφων του φυσικού δικαίου. Άσκησε δε τεράστια επιρροή στις αγγλοσαξονικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές θεωρίες.[2] Αν και σήμερα ο Χομπς αναφέρεται περισσότερο για το έργο του στην πολιτική φιλοσοφία, συνέβαλε και σε άλλους τομείς, όπου συμπεριλαμβάνονται η ιστορία, η γεωμετρία, η ηθική, η γενική φιλοσοφία και η αποκαλούμενη σήμερα πολιτική επιστήμη.

Ο Τόμας Χομπς έζησε σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας. Δεν πρέπει, λοιπόν, να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι οι θεωρίες του μιλούν απαισιόδοξα για την ανθρώπινη φύση. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι στη Γαλλία και οι εμφύλιοι πόλεμοι στην Αγγλία τον παρώθησαν να αναπτύξει μια φιλοσοφία κατά την οποία μόνον η απολυταρχία του κράτους είναι σε θέση να συντηρήσει το δίκαιο και την ειρήνη. Έτσι αρνήθηκε τη δύναμη του θείου δικαίου. Όσον αφορά την ηθική του, θεώρησε ότι το άτομο πρέπει να ενεργεί κατά έναν "χρησιμοθηρικό εγωισμό" αυξανόμενο από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης (conatus) και της θέλησής του για κυριαρχία.[3] Στο παραπάνω  βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα  σύντομο βίντεο το  οποίο αναλύει την πολιτική φιλοσοφία του Τόμας Χομπς.[4] (Το βίντεο διαθέτει υπότιτλους και στα ελληνικά) 

Λεβιάθαν: το σπουδαιότερο έργο του Τόμας Χομπς

Λεβιάθαν

Το 1651 ο Τόμας Χομπς έγραψε το σπουδαιότερο έργο του, τον Λεβιάθαν.  Στο έργο αυτό υποστηρίζεται ότι ο άνθρωπος δεν έχει αγαθή φύση, αλλά είναι εκ φύσεως εγωιστής και ηδονιστής. Το ότι τα ανθρώπινα κίνητρα σχηματίζονται εκ φύσεως από το προσωπικό συμφέρον, θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες. Ανεξέλεγκτοι οι άνθρωποι, καθοδηγούμενοι από την εσωτερική δυναμική, το πιθανότατο είναι πως θα αλληλοκαταστραφούν. Για να διατηρηθεί η κοινωνική ειρήνη, ο Χομπς δημιουργεί κάποιο τέχνασμα, τον Λεβιάθαν, το Κράτος, είτε με τη μορφή της απόλυτης μοναρχίας είτε της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτό το Κράτος έχει το μονοπώλιο της βίας και της απόλυτης εξουσίας. Ως ανταπόδοση προς τον άνθρωπο το Κράτος ασκεί αυτήν την απόλυτη εξουσία μόνον υπέρ της διατήρησης της κοινωνικής ειρήνης.[5]

 

Η ηθική φιλοσοφία του Τόμας Χομπς[6]

Η ηθική φιλοσοφία του Χομπς χαρακτηρίζεται από τον ηθικό νατουραλισμό, ο οποίος ξεκινά εκ της κεντρικής παραδοχής ότι η ανθρώπινη φύση καθορίζεται ουσιαστικά από εγωιστικά κίνητρα. O Άγγλος φιλόσοφος υποστηρίζει ότι το κύριο καθοριστικό γνώρισμα της ανθρώπινης φύσης είναι ο εγωισμός ή η ορμή της αυτοσυντήρησης, η οποία αποτελεί μία απλή και αυτόνομη αρχή για την εξήγηση όλων των βουλητικών εκδηλώσεων. «Η υλιστική μεταφυσική και η

Ο Αριστοτέλης και η φιλοσοφία του - (Ντοκιμαντερ)

Ο Αριστοτέλης και η φιλοσοφία του

Το ντοκιμαντέρ της παρούσας ανάρτησης αναφέρεται στη ζωή, στη δράση και στη διδασκαλία του Αριστοτέλη.[1]  Το όνομα του Αριστοτέλη[2] για σχεδόν 2.500 χρόνια έχει συνδεθεί με την επιστήμη και τη φιλοσοφία, αποτελώντας διαχρονικά μια από της πιο αναγνωρίσιμες πνευματικές φυσιογνωμίες σε παγκόσμιο επίπεδο. Αναρίθμητα βιβλία, μελέτες, έργα τέχνης, πνευματικά ιδρύματα, πλατείες, δρόμοι, μεταφορικά μέσα, ακόμη και φυσικά πρόσωπα, φέρουν το όνομά του. Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη αγκαλιάζει κάθε πτυχή του ανθρώπινου βίου από τα απλά και τα καθημερινά έως τα πολύπλοκα και τα υπερβατικά, μίλησε για τα πνευματικά χωρίς να λησμονήσει τα υλικά.

Αμφισβήτησε τις καθιερωμένες θεολογικές αντιλήψεις της εποχής του.  Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αριστοτέλη ο Θεός δεν μπορεί να ταυτιστεί με το ανθρωπομορφικό Δωδεκάθεο  ή το πάνθεον της ελληνικής μυθολογίας. Ο Αριστοτέλης υποθέτει ότι υπάρχει μια οντότητα την οποία ονομάζει το πρώτο «κινούν ακίνητο» η οποία πυροδοτεί και θεμελιώνει λογικά αυτή την αλυσίδα των αλλαγών που διέπει τον κόσμο μας. Με αυτή την αιώνια ακίνητη αιτία του σύμπαντος ο άνθρωπος μοιράζεται την κατοχή του νου που τον διαφοροποιεί ριζικά από τις άλλες μορφές ζωής.

Η ελπίδα είναι το όνειρο του ξύπνιου…

Κατά τη διδασκαλία του Αριστοτέλη η αυτοπραγμάτωση του ατόμου δε νοείται εκτός του κοινωνικού και πολιτικού περιβάλλοντος της πόλεως. Όποιος επιλέγει να περιθωριοποιηθεί και να ζήσει μοναχικά, εκτός της κοινωνίας, είναι θηρίο  ή θεός, όχι άνθρωπος. Όσον αφορά την ηθική υποστήριξε, ότι η ατομική ηθική είναι στενά συνδεδεμένη με το δίκαιο, τον νόμο και την παιδεία. Σκοπός του ανθρώπου είναι η αναζήτηση και η επίτευξη του αγαθού, το οποίο δεν είναι κάτι το αφηρημένο, αλλά συνίσταται στην επιτέλεση των κοινωνικών και πολιτικών καθηκόντων με φρόνηση, με εύστοχη εκτίμηση των περιστάσεων και με ικανότητα διάκρισης του καλού από το κακό. Η αρετή σχετίζεται με το μέτρο και τη μεσότητα, δηλαδή η αρετή σημαίνει να αποφεύγουμε τα άκρα. Τα πάθη, οι επιθυμίες και οι ηδονές πρέπει να υπόκεινται σε λογικό έλεγχό.

Ο Αριστοτέλης, επίσης, τόνισε ιδιαίτερα τη σπουδαιότητα της παιδείας. Ισχυρίστηκε ότι η μόρφωση είναι στολίδι στην ευτυχία και καταφύγιο στη δυστυχία. Μόνο μέσω  της παιδείας ο άνθρωπος καθίστανται  ικανός να διακρίνει και να επιλέγει το αγαθό. Μάλιστα για πρώτη φορά υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρχει μια νομοθετημένη κοινή δημόσια παιδεία.  Η παιδεία κατά τον Αριστοτέλη  συντελεί ώστε ο άνθρωπος - πολίτης να καταστεί αγαθός, σπουδαίος και φρόνιμος κατακτώντας έτσι την ευδαιμονία.

Βιογραφικά στοιχεία[3]

Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε μεταξύ Ιουλίου και Δεκεμβρίου του έτους 384 π.Χ. στα Αρχαία Στάγειρα της

Ο Παρμενίδης και η φιλοσοφία του – (Animated Φιλόσοφοι)

Ο Παρμενίδης και η φιλοσοφία του

Ο Παρμενίδης, που παρουσιάζεται στο βίντεο της ανάρτησης, είναι ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της αρχαιότητας, μέσα από τη σκέψη του οποίου γεννήθηκε η ίδια η Μεταφυσική στη φιλοσοφία, αλλά και ένα από τα βαθύτερα ερωτήματά της: εκείνο γύρω από το «Είναι» και την ουσία του κόσμου.[1] Το απασχόλησαν ερωτήματα του τύπου: Ποιο είναι το είναι του σύμπαντος; Γιατί να είναι ο κόσμος όπως τον γνωρίζουμε και όχι κάπως αλλιώς; Ποιο είναι το νόημα της ύπαρξης του κόσμου; Το ενδιαφέρον του Παρμενίδη προσανατολίστηκε  στον προσδιορισμό της οντολογίας ανεξάρτητα από το μεταβαλλόμενο και φθαρτό κόσμο που μας περιβάλλει.  Επίσης κατά τον Διογένη Λαετρίο είναι ο πρώτος που αποφάνθηκε ότι η γη είναι σφαιρική και βρίσκεται στο μέσο του σύμπαντος.[2]

Ο Παρμενίδης γεννήθηκε στην Ελέα της νότιας Ιταλίας γύρω στο 520 και ήταν λίγο νεότερος από τον Ηράκλειτο. Μαθήτευσε κοντά στον Ξενοφάνη και σε μερικούς πυθαγορείους φιλόσοφους.[3] Ο Πλάτων του αφιερώνει ένα σημαντικό διάλογο, όπου ο Παρμενίδης εμφανίζεται να επισκέπτεται σε προχωρημένη ηλικία την Αθήνα και να δίνει ένα φιλοσοφικό μάθημα στον νεαρό και άσημο ακόμη Σωκράτη. Η συνάντηση αυτή είναι μάλλον προϊόν της φαντασίας του Πλάτωνα, δείχνει όμως την καθοριστική επίδραση της σκέψης του Παρμενίδη στις νεότερες γενεές των φιλοσόφων.[4]

«Οι αισθήσεις από μόνες τους δεν σε οδηγούν πουθεν
παρά μόνο στην πλάνη…» 
Παρμενίδης

Η φιλοσοφία του Παρμενίδη εμπεριέχεται σε ένα αποκαλυπτικό ποίημα, γραμμένο σε δακτυλικό εξάμετρο, από το οποίο ευτυχώς διασώθηκαν τα πιο σημαντικά μέρη. Στο ποίημα ένας νέος (ο ίδιος ο Παρμενίδης) διηγείται τη μύησή του στη φιλοσοφία από μια θεά, η οποία αναλαμβάνει να τον κρατήσει μακριά από τις κοινές αντιλήψεις των ανθρώπων, «όπου αληθινή εμπιστοσύνη δεν υπάρχει», και να τον οδηγήσει στην «ατρόμητη καρδιά της ολοστρόγγυλης αλήθειας». Το ποίημα του Παρμενίδη χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο εκτενές προοίμιο, σε καθαρά επική γλώσσα, περιγράφεται η

Η ζωή και η φιλοσοφία του Ηράκλειτου - (Animated Φιλόσοφοι)

Ηράκλειτος ο Εφέσιος

Το βίντεο της ανάρτησης είναι αφιερωμένο στη σκέψη και τη ζωή του Ηρακλείτου, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της αρχαιότητας που επηρέασε πολλούς στοχαστές του σύγχρονου κόσμου όπως τον Χέγκελ, τον Νίτσε και τον Μαρξ.[1] Από την αρχαιότητα έως σήμερα  η φιλοσοφία του Ηρακλείτου ικανοποιεί και ενθουσιάζει κάθε στοχαστή. Η φιλοσοφία του είναι τόσο περιεκτική, ώστε μπορεί να αγκαλιάσει και να εναρμονίσει όλες τις αντιτιθέμενες απόψεις.  

Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος ήταν Έλληνας προσωκρατικός φιλόσοφος που έζησε τον 6ο με 5ο π.Χ. αιώνα στην Έφεσο, στην Ιωνία της Μικράς Ασίας. Ήταν απόγονος του ιδρυτή της πόλης, Ανδρόκλου. Λίγα μας είναι γνωστά για τα πρώτα χρόνια και τη μόρφωσή του αλλά θεωρείται μάλλον αυτοδίδακτος και εμπνευσμένος, παρά εργατικός μελετητής του φυσικού κόσμου. Λόγω της έλλειψης γνώσης για το σύνολο του έργου του, καθώς λίγα έχουν διασωθεί, αλλά και για την αινιγματική φύση της φιλοσοφίας του, καλείται «Σκοτεινός».

Ο Ηράκλειτος είναι γνωστός για την ιδέα της συνεχούς αλλαγής που διέπει ως νόμος το σύμπαν. Δική του είναι η φράση «Κανείς δεν μπορεί να μπει στο ίδιο ποτάμι δύο φορές». Πίστευε στο ότι ο κόσμος δημιουργείται από τη «φωτιά», την αντίθεση και τον πόλεμο μεταξύ των αντιθέτων, στο οποίο συμπληρώνει: «τα εναντιόδρομα έχουν ενιαία φορά - από τα αντίθετα γεννιέται η ωραιότερη αρμονία».[2]

«Δεν μπορείς να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι»

Ο Ηράκλειτος είναι ένας στοχαστής και δικαίως κατέχει τόσο υψηλή θέση στην παγκόσμα ιστορία του πνεύματος. Αυτός για πρώτη φορά στοχάζεται μέσα από τα πλαίσια του Λόγου τι είναι Κόσμος. Η σκέψη του παραμένει ανοιχτή και πολυδιάστατη, ερωτηματική και αινιγματική, αποσπασματική και ποιητική. Δεν κατασκευάζει κάποιο σύστημα. Στοχάζεται πριν ακόμα συσταθεί η μεταφυσική και διαμορφωθούν οι φιλοσοφικές σχολές. Ήταν το σπέρμα της δικής του σκέψης που έθρεψε όλη τη φιλοσοφία και μάλιστα πριν από τη διαμόρφωσή της σε Μεταφυσική, Θεολογία, Λογική, Φυσική και Ηθική.[3]

Η φιλοσοφία του[4] διαμορφώθηκε από στοιχεία αντιθετικά, δίχως όμως να διασπάται η ενότητά της, εκφράζοντας έτσι την ενότητα των αντιθέτων του κόσμου μας.  Στη φιλοσοφία του, όπως ακριβώς και ο Ξενοφάνης, ο Ηράκλειτος ξεκινά από την παρατήρηση του κόσμου, τον οποίο θεωρεί και αυτός ως ενιαίο όλο που ούτε γεννήθηκε ούτε θα χαθεί ποτέ. Η ουσία του κόσμου είναι γι’ αυτόν μια νοητική αρχή, ο Λόγος, και ο καθολικός κοσμικός νόμος η αδιάκοπη αλλαγή, σε πείσμα της ακινησίας του όντος των Ελεατών.

Ταυτοχρόνως, είναι ακραία ορθολογιστής («κακοί μάρτυρες ανθρώποισιν οφθαλμοί και ώτα») και η

Εμμανουέλ Λεβινάς: Ο φιλόσοφος της ευθύνης

Εμμανουέλ Λεβινάς:

Γράφει ο Γεράσιμος Κακολύρης

Το φιλοσοφικό έργο του Εμμανουέλ Λεβινάς (Emmanuel Levinas, 1905-1995) έχει επιφέρει ένα είδος κοπερνίκειας επανάστασης στον τρόπο στοχασμού της ευθύνης.

Αντί η ευθύνη να αφορά τις πράξεις ενός δρώντος υποκειμένου και να θεμελιώνεται στην ελευθερία της βούλησής του, για τον Λεβινάς, αυτή δεν συνιστά επιλογή του υποκειμένου. Η ευθύνη δεν είναι κάτι που εγώ επιλέγω, αλλά είναι ο άλλος που με καθιστά υπεύθυνο. Η πηγή και η προέλευση της ευθύνης μου είναι ο άλλος. Για παράδειγμα, η παρουσία του άλλου μπροστά στην πόρτα του οίκου μου ή των συνόρων της «χώρας μου» με καθιστά αυθωρεί υπεύθυνο απέναντί του. Ο άλλος μού θέτει ένα αίτημα, το οποίο δεν είναι απαραίτητο να αρθρωθεί σε λέξεις. Αυτό το αίτημα με προσδένει σε μια παθητική ευθύνη, δηλαδή μια ευθύνη την οποία δεν έχω επιλέξει. Αν θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε την χαϊντεγκεριανή ορολογία, θα λέγαμε ότι είμαστε «ριγμένοι» ή «ερριμένοι» σε αυτήν την ευθύνη.

Όπως πολλάκις υπογραμμίζει ο Λεβινάς, «το υποκείμενο είναι όμηρος» του άλλου, δηλαδή είναι υπεύθυνος για τον άλλο, χωρίς να έχει επιλέξει κάτι τέτοιο και χωρίς να έχει απολύτως καμιά δυνατότητα απόδρασης από αυτή την ευθύνη: «Εγώ είμαι σημαίνει εφεξής δεν μπορώ να ξεφύγω από την ευθύνη»(1). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο άλλος μου επιτρέπει να υπάρχω ως ουσιωδώς υπεύθυνος. Όπως υπογραμμίζει ο Τζέφρυ Μπέννινγκτον (Geoffrey Bennington): «Δεν υπάρχω πρώτα και κατόπιν συναντώ τον άλλο: απεναντίας ο (πάντα ενικός) άλλος με καλεί στο είναι ως ανέκαθεν ήδη υπεύθυνο για εκείνον»(2).

Η ευθύνη είναι τόσο ακραία στον Λεβινάς που αποτελεί τον ίδιο τον ορισμό της υποκειμενικότητας: το υποκείμενο υπό-κειται στον άλλο. Για τον Λεβινάς, «Το Εγώ δεν αντιλαμβάνεται απλώς αυτή την ανάγκη απόκρισης, σαν να επρόκειτο για μια υποχρέωση ή ένα καθήκον για τα οποία μπορεί να αποφασίσει», αλλά, αντίθετα, το Εγώ είναι αφ’ εαυτού, ευθύνη πέρα ως πέρα.

          Η ευθύνη μου απέναντι στον άλλο, σύμφωνα με τον Λεβινάς, είναι άπειρη. Το Εγώ δεν μπορεί βολικά να απαλλαγεί από αυτή την ευθύνη. Δεν μπορεί ποτέ να πει: «έκανα όλο το καθήκον μου. Εκτός κι αν

Ιμμάνουελ Καντ: «Η ηθική είναι το δόγμα που μας κάνει άξιους να ευτυχίσουμε»

Philosopher Immanuel Kant

Ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Ιμμάνουελ Καντ είναι ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού που συνέδεσε πρώτος τον ορθολογισμό και τον εμπειρισμό τον 18ο αιώνα. Ξεκινώντας από την κριτική και την αμφισβήτηση της μεταφυσικής φιλοσοφίας έστρεψε το βλέμμα πέρα από την οντολογία, στην επιστημολογία. Το κέντρο για τον Καντ ήταν η γνώση.

Γεννήθηκε στην Καινιξβέργη της Ανατολικής Πρωσίας. Ο Καντ σπούδασε μαθηματικά, θεολογία και φιλοσοφία από το 1740 μέχρι το 1746. Μπορούμε να διακρίνουμε γενικά δύο φάσεις στο έργο του, μέχρι τις αρχές του 1770 την προ-κριτική και από εκεί και πέρα την κριτική. Τα σημαντικότερα έργα του, ωστόσο, γράφτηκαν στην τελευταία περίοδο.

Η καντιανή κριτική φιλοσοφία θεμελιώνεται στη διάκριση της αισθητής και της νοητής γνώσης. Έτσι η γνώση μπορεί να συλληφθεί και σε παραστάσεις του εμπειρικού κόσμου. Το ζητούμενο είναι η αυτοκριτική της γνωστικής ικανότητας που συνοψίζεται στο ερώτημα "τι μπορώ να γνωρίζω;". Ο Καντ, λοιπόν απαντά με μια ιεράρχηση. Μπορούμε να γνωρίζουμε αρχικά με τις αισθήσεις, στη συνέχεια με τη διάνοια και τελικά με το νου. Επίσης ζητούμενο είναι μια γνώση αποδεδειγμένη που να ισχύει γενικά.

Για τον Καντ αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον αν αυτή συνδέεται με a priori καθαρά στοιχεία της αισθητής και νοητικής γνώσης (που ισχύουν υπερβατολογικά, πέρα από την εμπειρία και δεν χρειάζονται καμία απόδειξη). Έτσι η αισθητή και νοητική γνώση δεν αντιμάχονται μεταξύ τους στην καντιανή φιλοσοφία, αντιθέτως η "συνεργασία" τους είναι αναγκαία.

Τα κυριότερα έργα του Immanuel Kant στην κριτική φιλοσοφία είναι: «Η κριτική του καθαρού λόγου»

Πλάτων (Ντοκιμαντέρ)

Πλάτων

Το πορτραίτο του μεγάλου Έλληνα Αθηναίου φιλόσοφου πραγματοποιεί το παρόν ντοκιμαντέρ. Ο Πλάτων (427 π.Χ.–347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη.

Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα) και άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι τις ημέρες μας. Κύριος οικοδόμος της φιλοσοφίας, οδηγητής είτε προάγγελος μεταγενεστέρων προσβάσεών της, εμπνευστής άμεσα ή έμμεσα των σπουδαιότερων κοινωνικοπολιτικών οραματισμών.

Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους, η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο, το Συμπόσιο όπου μιλά για τη φύση του έρωτα, τον «Πρωταγόρα» όπου μεταξύ άλλων θεμελιώνεται θεωρητικά η αρχή της «πρόληψης» που δεν λαμβάνει

Ο Ωφελιμισμός του Jeremy Bentham

Jeremy Bentham

Παναγιώτης Αποστολόπουλος Πέρρος

ΔΡ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

 H ανάλυση της αρχής του ωφελιμισμού.  

O Jeremy Bentham υπήρξε σημαντικός φιλόσοφος, νομικός και κοινωνικός αναμορφωτής που δραστηριοποιήθηκε στη Μ. Βρετανία κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της ηθικής θεωρίας της συνεπειοκρατίας (η αλλιώς ωφελιμισμού). Σύμφωνα με την ηθική αυτή θεωρία, πρέπει να πράττουμε εκείνο που προκαλεί την περισσότερη ευχαρίστηση και το λιγότερο πόνο στο μεγαλύτερο δυνατό μέρος του πληθυσμού. Σε αντίθεση με την «ηθική σχολή» της Δεοντολογίας η οποία θέτει απαράβατες ηθικές αξίας εκ των προτέρων, η Συνεπειοκρατία αξιολογεί ηθικώς μια πράξη μόνο σύμφωνα με τα αποτελέσματά της. Πέρα από την κριτική που έχει ασκηθεί στις δυο προαναφερθείσες «ηθικές σχολές», αξιοσημείωτο είναι ότι ο Bentham δεν επιδίωκε τη διατύπωση άλλης μιας θεωρίας, αλλά επιθυμούσε σφοδρά να οικοδομήσει ένα νέο, σταθερό και πάγιο ηθικό σύστημα, το οποίο θα αποτελούσε έναν ηθικό γνώμονα βάσει του οποίου θα μπορούσε κάποιος να αξιολογήσει μια πράξη, είτε όταν αυτή έχει επιτελεστεί και γνωρίζουμε ήδη τις αρνητικές και θετικές της συνέπειες, είτε όταν αυτή δεν έχει επιτελεστεί, οπότε και καλούμαστε να υπολογίσουμε με υποθετικό τρόπο τα αποτελέσματα μιας πράξης. Το βιβλίο του «Introduction to the Principles of Morals and Legislation» συγκεντρώνει το πιο σημαντικό μέρος που αφορά την ηθική του θεωρία.

Jeremy Bentham

Καταρχάς εκείνο που τονίζεται εκ των προτέρων είναι ότι η φύση έχει τοποθετήσει το ανθρώπινο είδος κάτω από την κυριαρχία δύο υπέρτατων κυβερνόντων, του Πόνου και της Ηδονής. Αυτοί οι δύο κύριοι παράγοντες μας κυβερνούν σε όλες τις σκέψεις και τις πράξεις μας. Οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος για να αποφύγει αυτή την υπαγωγή του σε αυτούς τους άρχοντες, δεν συντελεί σε τίποτε άλλο παρά στην επαλήθευση της κυριαρχίας τους. Η αρχή του ωφελιμισμού αναγνωρίζει αυτή την υπαγωγή στις δύο αυτές αρχές και τις μελετά πάντοτε στα πλαίσια της λογικής και του νόμου. Κοντολογίς ο ωφελιμισμός αποτελεί ρυθμιστική αρχή της ευτυχίας εκείνων των οποίων το συμφέρον βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση. Κάθε πράξη ενός ατόμου και μιας κυβέρνησης αποσκοπεί τελικώς στην αύξηση ή τη μείωση του ποσού ευτυχίας του κάθε ανθρώπου.

Το συμφέρον της κοινωνίας είναι μία από τις πιο γενικόλογες εκφράσεις της φρασεολογίας της Ηθικής. Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιηθεί είναι ότι η κοινωνία αποτελεί ένα σώμα. Το συμφέρον της

Ηθική του Καντ

Εμμανουήλ Καντ

Κίνητρα 

Ο Εμμανουήλ Καντ έβρισκε ενδιαφέρον το ερώτημα «Τι είναι ηθική πράξη;». Η απάντηση που έδωσε έχει παίξει σημαντικότατο ρόλο στη φιλοσοφία. Εδώ θα δώσω σε γενικές γραμμές τα κυριότερα χαρακτηριστικά της. 
Ο Καντ πίστευε ξεκάθαρα ότι ηθική πράξη είναι μια πράξη που πηγάζει από μια αίσθηση του καθήκοντος και όχι από προδιάθεση ή το συναίσθημα ή από την πιθανότητα κάποιου κέρδους για το άτομο που πράττει ηθικά. Αν λοιπόν, για παράδειγιια, δίνω χρήματα σε φιλανθρωπικές οργανώσεις επειδή νιώθω μια βαθιά συμπόνια για τους πάσχοντες, τότε, σύμφωνα με την άποψη του Καντ, η πράξη μου δεν είναι απαραίτητα ηθική: Αν η πράξη μου πηγάζει αποκλειστικά από αισθήματα συμπόνιας και όχι από την αίσθηση του καθήκοντος, τότε η πράξη μου δεν είναι ηθική. Ή διαφορετικά, αν δίνω χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς επειδή πιστεύω ότι έτσι θα γίνω πιο αγαπητός στους φίλους μου, τότε και πάλι δεν πράττω ηθικά, αλλά επιδιώκω να κερδίσω κοινωνικό κύρος. 
Για τον Καντ λοιπόν το κίνητρο μιας πράξης ήταν πολύ σημαντικότερο από την ίδια την πράξη και τις συνέπειες της. Πίστευε ότι για να καταλάβεις αν η πράξη κάποιου ανθρώπου είναι ηθική ή

Σωκράτης (ντοκιμαντέρ)

 

Σωκράτης

Το πορτρέτο του Αθηναίου φιλόσοφου Σωκράτη, ενός από τους θεμελιωτές όχι μόνο του Ελληνικού, αλλά και του παγκόσμιου πολιτισμού, πραγματοποιεί το παρόν ντοκιμαντέρ. Ο Σωκράτης, ο γνωστός Αθηναίος φιλόσοφος, (και ηθικός φιλόσοφος) υπήρξε μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του παγκόσμιου πολιτισμού και ο μέγιστος στοχαστής του αρχαίου κόσμου.

Ήταν ο άνθρωπος που προτίμησε τον θάνατο παρά να προδώσει τις ιδέες του. Δε δίδαξε συστηματικά, αλλά διαλεγόταν σε κάθε σημείο της πόλης, με ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης και σε αντίθεση με τους σοφιστές δεν έπαιρνε χρήματα από τους μαθητές του. Η μέθοδός του, γνωστή ως Μαιευτική αποτελούσε το χαρακτηριστικό της διδασκαλίας του. Η προσωπικότητα του εξακολουθεί να