Για πρώτη φορά μεταμοσχεύθηκε νεφρός χοίρου σε άνθρωπο

Μοναδικό ιατρικό επίτευγμα στη Νέα Υόρκη: Μεταμόσχευσαν νεφρό από χοίρο σε άνθρωπο

Μια επέμβαση που ενδεχομένως να ανοίγει το δρόμο στο πεδίο των μεταμοσχεύσεων έκαναν χειρουργοί στο Ιατρικό Κέντρο Langone του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, καθώς κατάφεραν για πρώτη φορά στον κόσμο να «συνδέσουν» σε άνθρωπο νεφρό που αναπτύχθηκε στο σώμα ενός γενετικά τροποποιημένου χοίρου.

Προς το παρόν το όργανο λειτουργεί κανονικά, αν και υπάρχουν πολλά ερωτήματα για τις επιπτώσεις σε βάθος χρόνου από ένα τέτοιο μόσχευμα.

Σε κάθε περίπτωση, όπως τονίζουν και οι New York Times, πρόκειται για ένα ορόσημο της ξενομεταμόσχευσης (μεταμόσχευσης ανάμεσα σε διαφορετικά είδη έμβιων όντων). Επικεφαλής της ιατρικής ομάδας ήταν ο δρ Ρόμπερτ Μοντγκόμερι, διευθυντής του Ινστιτούτου Μεταμοσχεύσεων του NYU Langone.

Ο νεφρός δεν μεταμοσχεύθηκε κανονικά, αλλά προσαρτήθηκε μέσω αιμοφόρων αγγείων εξωτερικά, έξω από την κοιλιά, στο πάνω μέρος του ποδιού. Ο λήπτης είναι εγκεφαλικά νεκρός, σε μηχανική υποστήριξη και δωρητής οργάνων.

«Τα πράγματα πήγαν καλύτερα του αναμενομένου. Φάνηκε σαν οποιοδήποτε μόσχευμα που έχω χρησιμοποιήσει από

Νομικά και ηθικά προβλήματα από την εμβρυομητρική ιατρική: H αστική ευθύνη του ιατρού

Νομικά και ηθικά προβλήματα από την  εμβρυομητρική ιατρική

K. Φουντεδάκη
Λέκτορας Nομικής A.Π.Θ. - Δικηγόρος

Περίληψη

 
Στις μέρες μας η αναφορά των MME στα περίφημα ιατρικά λάθη εμφανίζεται ολοένα και συχνότερη. Oι γυναικολόγοι - μαιευτήρες και οι ανάλογες ειδικότητες ανά τον κόσμο γνωρίζουν ότι ιδιαίτερα το δικό τους πεδίο ιατρικής πράξης είναι επιρρεπές σε αντιδικίες αστικής και ποινικής ευθύνης. Eπιπλέον, στο πεδίο της εμβρυομητρικής ιατρικής εμφανίζονται κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις ευθύνης και αξίωσης αποζημίωσης, που δεν υπάρχουν στις υπόλοιπες ειδικότητες. Στην εισήγηση αυτή σκιαγραφούνται οι σημερινοί όροι με τους οποίους τίθεται το πρόβλημα στην Eλλάδα και αναφέρονται τα επιπρόσθετα προβλήματα που αφορούν την εμβρυομητρική ιατρική. Tέλος, παρατίθενται κάποιες υποδείξεις για την προστασία των γυναικολόγων και την ελαχιστοποίηση των εναντίον τους αξιώσεων αποζημίωσης.
Όροι ευρετηρίου: Aστική ευθύνη, ποινική ευθύνη, βιοηθική.

EIΣAΓΩΓH 

Στις μέρες μας, η αναφορά των MME στα περίφημα "ιατρικά λάθη" εμφανίζεται ολοένα και συχνότερη. Προβάλλονται, κατά το συνήθως λεγόμενο, "τραγικές παραλείψεις" των γιατρών, και από την άλλη πλευρά κατατίθενται αγωγές αποζημίωσης εναντίον γιατρών ή νοσοκομείων με αίτημα την καταβολή υψηλών ποσών. H "απειλή" για τους γιατρούς είναι λίγο-πολύ γνωστή, αφού σε όλες τις χώρες της Δύσης έχει φτάσει ο απόηχος της "malpractice crisis" ή "malpractice mess", που έχει οδηγήσει το νομικό σύστημα, τον ιατρικό κόσμο, αλλά και τις ασφαλιστικές εταιρείες των HΠA σε γενικευμένο αδιέξοδο. Oι γυναικολόγοι - μαιευτήρες και οι ανάλογες ειδικότητες ανά τον κόσμο γνωρίζουν ότι ειδικά το δικό τους πεδίο ιατρικής πράξης είναι ιδιαίτερα "επιρρεπές" σε αντιδικίες αστικής (αλλά και ποινικής) ευθύνης για πολλούς λόγους, όπως π.χ. ότι έχουν να κάνουν με δύο πρόσωπα, τη μητέρα και το έμβρυο, ή ότι σε αντίθεση με τις περισσότερες ειδικότητες αναλαμβάνουν (και) άτομα υγιή (εγκύους), οποιαδήποτε βλάβη των οποίων δημιουργεί μεγαλύτερη οδυνηρή έκπληξη και αντίδραση στα ίδια και στους οικείους τους, με συνέπεια πιο εύκολα να θεωρούν ότι κάποιος "έφταιξε". Eπιπλέον, όπως στη συνέχεια της εισήγησής μου θα φανεί, στο πεδίο της γυναικολογίας, και ιδίως της εμβρυομητρικής ιατρικής, εμφανίζονται και κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις ευθύνης και αξίωσης αποζημίωσης, που δεν υπάρχουν στις υπόλοιπες ιατρικές ειδικότητες. Γνωστό, επίσης, είναι ότι στις HΠA η "έκρηξη" της αστικής ευθύνης οδήγησε αφενός μεν στην αδυναμία ασφάλισης της αστικής ευθύνης των γυναικολόγων, λόγω της εκτόξευσης των ποσών των ασφαλίστρων, και αφετέρου δε στη σημαντική μείωση του αριθμού των γιατρών που ασκούν ή επιλέγουν σχετικές ειδικότητες.
Yπάρχει η πιθανότητα να εξελιχθούν με ανάλογο τρόπο τα πράγματα και στην Eλλάδα; Στη συνέχεια της εισήγησής μου θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω αφενός ποιοι είναι οι σημερινοί όροι με τους οποίους τίθεται το πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης στην Eλλάδα, τουλάχιστον από την οπτική γωνία του δικαίου, και αφετέρου να αναφερθώ στα ειδικά, επιπρόσθετα προβλήματα που αφορούν την εμβρυομητρική ιατρική. Διευκρινίζω ότι θα ασχοληθώ με την αστική ευθύνη των γιατρών, δηλαδή την υποχρέωση της χρηματικής αποζημίωσης του ασθενούς, και λόγω της δικής μου εξειδίκευσης, αλλά και γιατί αυτή αποτελεί σήμερα το θέμα αιχμής, με παράλληλη εγκατάλειψη ή μείωση της σημασίας της παραδοσιακής προσφυγής σε ποινικές διώξεις κατά των γιατρών. Tέλος, παρακαλώ να μου συγχωρεθούν τα όποια λάθη μου σε ιατρικούς όρους. Σε άλλες χώρες, κάποιοι από τους νομικούς που ασχολούνται με την ιατρική ευθύνη διαθέτουν και πτυχίο ιατρικής, κάτι που δεν συμβαίνει με την ομιλούσα, τουλάχιστον προς το παρόν.

I. ΓENIKA ΓIA THN AΣTIKH IATPIKH EYΘYNH 

A. H εξέλιξη της αστικής ιατρικής ευθύνης 

Ηθικά διλήμματα και οι επιλογές μας

Ηθικά διλήμματα και οι επιλογές μας

Αθηνά Κοντολάτη

Καθημερινά καλούμαστε να κάνουμε ένα σωρό πράγματα, και συνειδητά και μη παίρνουμε ένα σωρό αποφάσεις και κάνουμε, αντίστοιχα, ένα σωρό επιλογές. Οι αποφάσεις αυτές μπορεί να αφορούν από τα πιο μικρά πράγματα όπως είναι το «τι ρούχα θα φορέσω σήμερα», «τι να μαγειρέψω για μεσημεριανό», «να πάω γυμναστήριο ή όχι» και ούτε κάθε εξής. Αντίστοιχα, οι αποφάσεις που παίρνουμε και ως συνέπεια οι επιλογές που κάνουμε μπορούν να αφορούν και σημαντικότερα ζητήματα από αυτά, όπως είναι το, «αν θα επιλέξω να κάνω αυτό το επάγγελμα ή τις σπουδές», αν θα επιλέξω να ξεκινήσω ή να διαλύσω μία σχέση στη ζωή μου» και ομοίως μία πληθώρα άλλων πραγμάτων. Σε όλα αυτά τα ερωτήματα λίγο πολύ τελικά βρίσκουμε τις απαντήσεις μετά από «λίγο» και πορευόμαστε αναλόγως- ασχέτως με τον αν μετέπειτα επαναξιολογούμε κάποιες από αυτές. Τι συμβαίνει όμως όταν καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα σε πολύ σοβαρά ηθικά διλήμματα που όλες οι πιθανές αποφάσεις μοιάζουν εξίσου δύσκολες;

Τέτοια ηθικά διλήμματα μπορεί να είναι πολλά · λόγου χάρη σκεπτόμενος κανείς τις εκτρώσεις τάσσεται υπερ ή κατά της πραγματοποίησής τους; Σε μία πρώτη ανάγνωση κάποιος μπορεί να πει, πως «οι αμβλώσεις δεν είναι κάτι απλά κατακριτέο, αλλά αναντίρρητα απαράδεχτο να γίνεται. Μία ανθρώπινη ζωή, είναι πάντοτε μία ανθρώπινη ζωή». Σε μία δεύτερη ανάγνωση, όμως, μπορεί να προκύψουν και κάποιες αμφιβολίες και ενστάσεις. Τι γίνεται όταν μία γυναίκα βιάζεται βάναυσα, στιγματίζεται και πάρα την ήδη κατάφορη κατάσταση που προκύπτει από το γεγονός αυτό, βρίσκεται να έχει να επιλέξει ανάμεσα στο να κρατήσει το παιδί του βιαστή της-με ό,τι συνέπειες επιφέρει αυτό (όπως παραδείγματος χάρη επιπρόσθετη συναισθηματική οδύνη και όχι μόνο)- και στο να κάνει έκτρωση; Τι γίνεται στην περίπτωση αυτή;

Ομοίως άλλα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν και αποτελούν από τα σημαντικότερα θέματα που θίγονται σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η θανατική ποινή και η ευθανασία. Όντας δικαστής και ερχόμενος

Θα εκθρονίσει η νόσος Covid-19 την «αυτονομία» ως κυρίαρχη αρχή της βιοηθικής;

Θα εκθρονίσει η νόσος Covid-19 την «αυτονομία»;

Πώς θα είναι η βιοηθική μετά την Covid-19; Η εμπειρία των απαγορεύσεων κυκλοφορίας, η κοινωνική απομόνωση, ο φόβος ενός αόρατου εχθρού, ο σεβασμός στους ειδικούς θα μπορούσαν να αλλάξουν τις αντιλήψεις για το πώς προσεγγίζουμε τα ηθικά διλήμματα.

Η RuthChadwick, συνεκδότης του περιοδικού Bioethics αναφέρει ότι «Μία έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το βρετανικό thinktankDemosδιαπίστωσε ότι το 12% αυτών που φορούν μάσκα είπαν ότι «μισούν» εκείνους που δεν φορούν κάποιο κάλυμμα στο πρόσωπό τους, ενώ το 14% όσων σέβονται την απαγόρευση μετακινήσεων (lockdown) εξέφρασαν το ίδιο συναίσθημα για όσους παραβιάζουν το lockdown.

Τι σημαίνει αυτό για τις αρχές της βιοηθικής; «Το μίσος είναι αρκετά βήματα πέρα από την κοινωνική αποδοκιμασία. Υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχει κάτι περισσότερο από ανησυχίες σχετικά με το πρόβλημα του ελεύθερου αναβάτη, ή ακόμη και ανησυχίες σχετικά με άμεσες απειλές για την προσωπική ασφάλεια κάποιου, εάν οι άνθρωποι θεωρούνται ως «κακοί» ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη επικινδυνότητα της συμπεριφοράς τους σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Ίσως απαιτείται μεγαλύτερος προβληματισμός για την αλληλεγγύη παρά για την αυτονομία. Ίσως το πιο εντυπωσιακό είναι το ερώτημα ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την πιθανότητα της κοινωνικής αλληλεγγύης και τις επιπτώσεις στην εφαρμογή και τη χρησιμότητα της αρχής της αλληλεγγύης στη βιοηθική», αναφέρει η  RuthChadwick.

Η Chadwickαμφισβητεί το κυρίαρχο παράδειγμα της αυτονομίας. Ο CarterSneadυποστηρίζει ότι η

Νομική και ηθική θεώρηση της Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης – Διλήμματα και προβληματισμοί

Νομική και ηθική θεώρηση της
Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης

Ελένη Απ. Παράσχου
Δικηγόρος-Μέλος Δ.Σ. Βέροιας
Μ.Δ.Ε. Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

1. Ο 21^ος αιώνας που διανύουμε χαρακτηρίζεται από την αλματώδη πρόοδο της γενετικής, η οποία σε συνδυασμό με την χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, έχει επιφέρει πλήρη επανάσταση στην ιατρική επιστήμη. Πλέον, στο πλαίσιο της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, μέθοδοι και τεχνικές εξελίσσονται με ταχύτατους ρυθμούς και προσφέρουν τη δυνατότητα να διενεργούνται διαγνωστικές εξετάσεις στο έμβρυο από τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του.

2.  Τεχνική συναφής προς τις μεθόδους της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής^[1] είναι η Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση (Pre-implantation Genetic Diagnosis – PGD). Αξίζει να αναφερθεί ότι η ιδέα της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης αναπτύχθηκε για πρώτη φορά από τους Edwards και Gardner το 1968. Η μέθοδος  αυτή άρχισε να εφαρμόζεται στις αρχές τις δεκαετίας του 1990, Το 1990 γεννήθηκαν τα πρώτα δίδυμα θήλεα παιδιά, αφού είχε προηγηθεί η διενέργεια της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης, προκειμένου να πιστοποιηθεί το φύλο των εμβρύων και να αποφευχθεί η μετάδοση φυλοσύνδετου νοσήματος. Την τελευταία δεκαετία παρατηρείται ότι η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση είναι μια συνεχώς εξελισσόμενη μέθοδος στο χώρο της εξωσωματικής γονιμοποίησης και της μοριακής βιολογίας.

3.  Η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση περιλαμβάνει το γενετικό έλεγχο των εμβρύων in vitro (ήτοι εμβρύων που έχουν δημιουργηθεί με εξωσωματική γονιμοποίηση) και επιτρέπει την ανίχνευση γενετικών νοσημάτων^[2] και χρωμοσωματικών ανωμαλιών^[3] στα έμβρυα in vitro, πριν την εμφύτευσή τους στη μήτρα. Δηλαδή, αφού γίνει η λήψη του γενετικού υλικού με βιοψία στα έμβρυα in vitro, αυτό υποβάλλεται σε γενετικές εξετάσεις (µε μεθόδους PCR/polymerase chain reaction ή FISH/fluorescence in situ hybridization ή CGH/comparative genome hybridization) για τον εντοπισμό χρωµοσωµατικών ανωμαλιών και μονογονιδιακών γενετικών νοσημάτων[4]. Μετά το γενετικό έλεγχο, επιλέγονται και μεταφέρονται στη μήτρα μόνο τα έμβρυα εκείνα που δε φέρουν τη γενετική ανωμαλία. Με αυτόν τον τρόπο, αποφεύγεται η μετάδοση του γενετικού νοσήματος στους απογόνους.

Είναι δυνατόν να λεχθεί ότι η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση είναι μια μορφή πολύ πρώιμης προγεννητικής διάγνωσης[5]. Με άλλα λόγια, δεν αποτελεί θεραπευτική μέθοδο. Εφαρμόζεται σε ζευγάρια με πρόβλημα γονιμότητας, τα οποία υποβάλλονται για το λόγο αυτό σε εξωσωματική γονιμοποίηση, και σε γόνιμα ζευγάρια υψηλού κινδύνου για μετάδοση κάποιου γενετικού νοσήματος ή χρωμοσωματικής ανωμαλίας, προκειμένου να αποφευχθεί η μετάδοση του νοσήματος ή της ανωμαλίας στους απογόνους τους.

Αναμφίβολα, μια μέθοδος όπως η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση, με τις δυνατότητες που παρέχει, δεν μπορεί παρά να εγείρει δυσεπίλυτα ηθικά και νομικά προβλήματα.

Β. ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

Ι. Βασικά βιοηθικά διλήμματα ως προς τη μέθοδο της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης          

1. Η απόρριψη παθογόνων εμβρύων

4.  Καταρχάς, ένα από τα καίριας σημασίας ερωτήματα που ανακύπτουν  κατά την εφαρμογή της μεθόδου της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης είναι κατά πόσο δικαιολογείται η απόρριψη παθογόνων εμβρύων. Δικαιούμαστε να «προλάβουμε» τη γέννηση παιδιών με σοβαρές ασθένειες, αποκλείοντας τη μεταφορά παθολογικών εμβρύων στη μήτρα στην περίπτωση εξωσωματικής

Ηθικά διλήμματα και τεχνολογία

Ηθικά διλήμματα και τεχνολογία

Σταμάτης Αλέξης 

Το ερώτημα αν οι μηχανές μπορούν να σκέφτονται έχει την ίδια σημασία με το ερώτημα αν τα υποβρύχια μπορούν να κολυμπούν.   Edsger W. Dijkstra, ο Ολλανδός προγραμματιστής

Μπορούν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να έχουν σκέψη; Εάν είχατε τη δυνατότητα να σώσετε κάποιον σε ένα τροχαίο δυστύχημα ποιος θα ήταν αυτός, ο οδηγός του αυτοκινήτου ή ο πεζός στον δρόμο; Η απόφαση δεν είναι εύκολη. Κι όμως, στο άμεσο μέλλον είναι η ρύθμιση των επιλογών που θα πρέπει να σχεδιαστούν για εκατομμύρια αυτόνομα οχήματα. Προγραμματίζουμε τη μηχανή, αλλά ποιον της λέμε να σώσει;

Κατά τη διάρκεια μιας οιασδήποτε μέρας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, παίρνουμε ένα σωρό αποφάσεις ηθικού χαρακτήρα. Στα αυτόνομα αυτοκίνητα, τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό, αυτές οι αποφάσεις πρέπει να ενσωματωθούν στο πρόγραμμα πριν ακόμη τη λειτουργία του οχήματος.

Στην κατεύθυνση αυτή έχουν γίνει πολλές έρευνες σχετικά με τη λογική της λήψης των αποφάσεων. Στο δίλημμα του τύπου «Ποιον θα σώσει το αυτοκίνητο, μια πενταμελή οικογένεια ή μια γάτα;» η απόφαση είναι προφανής. Τι γίνεται όμως όταν έχει να διαλέξει ανάμεσα σε έναν επιχειρηματία και έναν άστεγο και το σκυλί του; Ή δύο αθλητές και μια ηλικιωμένη στη θέση δύο μαθητών του δημοτικού;

Εννοείται πως οι αποφάσεις που λαμβάνουμε υπακούουν σε πρότυπα υψηλότερης ηθικής στάθμης από τη στατιστική ακρίβεια. Για αιώνες, οι κοινές αρετές της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, τoυ περιορισμού των

Βιοηθικά διλήμματα: πρόσφατα και μελλοντικά

Βιοηθικά διλήμματα: πρόσφατα και μελλοντικά

Ν. Ματσανιώτης

Η ταχύτητα με την οποία προχωρεί η μοριακή βιολογία και οι συναφείς κλάδοι, με τη συνδρομή των καινοτομιών της σύγχρονης βιοτεχνολογίας, είναι γεμάτη υποσχέσεις αλλά και διλήμματα. Οι υποσχέσεις διαφαίνονται από τα προηγηθέντα επιτεύγματα και αφορούν σταθερά στην πρόληψη και στη θεραπεία των νόσων του ανθρώπου.

Τα βιοηθικά διλήμματα που δημιουργήθηκαν και ασφαλώς θα παρακολουθούν ως σκιά κάθε νέο καινοτόμο βιοϊατρικό επίτευγμα είναι πολλά και θα αυξάνονται παράλληλα με την αέναη πρόοδο της επιστήμης.

Θα αρχίσω με το οξύτερο σήμερα βιοηθικό πρόβλημα που προβάλλει με τρεις διαφορετικές αλλά συγχρόνως ταυτόσημες εκφάνσεις. Πρόκειται: 

1. για τη συλλογή ανθρώπινων βλαστικών κυττάρων που συνεπάγεται καταστροφή γονιμοποιημένων ωαρίων, συνήθως στο στάδιο της βλαστοκύστης,
2. για τη θεραπευτική κλωνοποίηση και
3. για τον πυρήνα του θέματος, που δεν είναι άλλος από το κρίσιμο ερώτημα πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή.

Στη συνέχεια θα αναφερθώ σε βιοηθικούς προβληματισμούς που προκλήθηκαν τα τελευταία 30 χρόνια από μία σειρά μεγάλων ιατρικών και βιοτεχνολογικών επιτευγμάτων.

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος της ομιλίας μου θα πραγματευθώ βιοηθικά προβλήματα που βρίσκονται είτε στη γένεσή τους, όπως οι ενισχυτές ύψους, είτε κυοφορούνται, όπως οι ενισχυτές μυϊκής δύναμης και μνήμης και ο οιονεί σχεδιασμός τού κατά περίπτωση επιθυμητού παιδιού.

Όπως όλοι γνωρίζουμε τα βλαστικά κύτταρα προέρχονται από τη βλαστοκύστη, το κυτταρικό μόρφωμα που σχηματίζεται λίγες ημέρες μετά τη γονιμοποίηση του ωαρίου, και πριν τούτο εμφυτευτεί στη μήτρα. Υπό κατάλληλες εργαστηριακές συνθήκες τα κύτταρα αυτά μπορούν να πολλαπλασιάζονται συνεχώς, χωρίς να διαφοροποιούνται. Παραμένουν αδιαφοροποίητα, αθάνατα και ολοδύναμα, διατηρούν δηλαδή το βιοδυναμισμό να εξελιχθούν με κατάλληλα ερεθίσματα προς οποιοδήποτε τύπο κυττάρων από τους περίπου 230 τύπους που συνθέτουν τα 100 τρισεκατομμύρια κύτταρα του ανθρώπινου σώματος. Υπάρχει πλήθος πειραματικών δεδομένων που βεβαιώνουν ότι τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα θα μπορέσουν να αναπληρώσουν κατεστραμμένα ή φθαρμένα κύτταρα οποιουδήποτε ιστού ή οργάνου του σώματός μας. Η έρευνα στα ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα ανακηρύχθηκε ως το μέγιστο επιστημονικό επίτευγμα του 1999 και εκφράστηκε η βάσιμη πρόβλεψη ότι θα μπορέσει να προσφέρει πρωτόγνωρες υπηρεσίες στον άρρωστο. Θα αμβλύνει τον ανθρώπινο πόνο και κυριολεκτικά θα αναστήσει ανθρώπους καταδικασμένους να πεθάνουν σύντομα.

Στις ΗΠΑ η καινοτόμος αυτή έρευνα απαγορεύθηκε να χρηματοδοτηθεί από το κράτος και τους

Το Δίλημμα του Ευθύφρονα

Το Δίλημμα του Ευθύφρονα

Σ’ ένα μπλογκ του Θωμά Γιούργα, έλληνα φιλοσόφου που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη Σκωτία, ανακάλυψα μια ανάρτηση [1][1] σχετικά με το δίλημμα του Ευθύφρονα. Ο Ευθύφρων σε προσπάθειά του να ορίσει την ευσέβεια λέει: «Ευσέβεια είναι καθετί που αγαπάνε οι θεοί.» Κι ο Σωκράτης τον ρωτάει: «Οι θεοί αγαπούν το ευσεβές (το ηθικό) επειδή είναι ευσέβεια, ή κάτι είναι ευσέβεια επειδή αγαπιέται από τους θεούς;» Το δίλημμα του Ευθύφρονα σχετικά με τη φύση της ευσέβειας εξακολουθεί να τίθεται και σήμερα.

Ας πάρουμε πρώτα την μια από τις δυο πλευρές του διλήμματος αυτού, ότι δηλαδή οι θεοί αγαπάνε κάτι ως ηθικό και ευσεβές διότι υπήρχε ήδη ως ηθικό και ευσεβές. Σ’ αυτή την περίπτωση η ευσέβεια και η ηθική αποτελούν έννοια ανεξάρτητη από τους θεούς. Επομένως δεν ήταν στο χέρι των θεών να αποφασίσουν τι θα είναι ευσεβές και ηθικό. Άρα οι θεοί δεν είναι παντοδύναμοι μιας και δεν μπορούν να ορίσουν το ηθικό αλλά αναγκάζονται να το αποδεχτούν και να το αγαπήσουν ως προϋπάρχουσα αρχή.

Ας δούμε και την άλλη πλευρά του διλήμματος, ότι δηλαδή κάτι είναι ευσεβές και ηθικό μόνο και μόνο επειδή οι θεοί το επέλεξαν και το επέλεξαν να το αγαπήσουν. Σε αυτή την περίπτωση η ευσέβεια και η ηθική μετατρέπονται σε καπρίτσιο των θεών, μία έννοια αυθαίρετη η οποία υποβάλλεται στην ιδιοτροπία των θεών και θα μπορούσε να είναι διαφορετική. Για παράδειγμα, o Θεός του Ισλάμ κατέχεται από μια τέτοια, αυθαίρετη, ηθική: το θέλημα του Αλλάχ.

«Επομένως, και οι δύο επιλογές φαίνεται να είναι καταστροφικές για τον ορισμό που προσφέρει ο Ευθύφρονας αλλά κυρίως για την αντίληψη πως ο θεός μπορεί να είναι ταυτόχρονα παντοδύναμος και πανάγαθος όπως ισχυρίζονται οι περισσότερες μονοθεϊστικές θρησκείες», καταλήγει ο Γιούργας.

Η Βίβλος διδάσκει πως ο Θεός είναι απόλυτα κυρίαρχος και ότι είναι Αυτός που ορίζει τους ηθικούς κανόνες του σύμπαντος. Είναι Αυτός η ύψιστη αρχή και οι εντολές Του είναι απόλυτες. Γι’ αυτό οι

Ηθικά διλήμματα: Εσείς τι θα κάνατε;

Ηθικά διλήμματα: Εσείς τι θα κάνατε;

Φανταστείτε να μπορούσατε να σώσετε πέντε ζωές, σκοτώνοντας κάποιον. Τι θα κάνατε; Παρόμοια ηθικά διλήμματα για το τι είναι σωστό ή όχι έχουν απασχολήσει την φιλοσοφική αλλά και την διαδικτυακή κοινότητα και ξεδιπλώνονται στο In2life, ζητώντας την δική σας απάντηση.

του Γιώργου Κόκουβα

Θυμάστε την σκηνή από τον «Σκοτεινό Ιππότη», όπου ο Τζόκερ καταλαμβάνει δύο πλοία, ένα που μεταφέρει βαρυποινίτες και ένα με συνηθισμένους ανθρώπους, και τους εφοδιάζει με δύο πυροκροτητές; Αν κάποια από τις δύο ομάδες αποφασίσει να πατήσει το κουμπί πρώτη, το άλλο πλοίο ανατινάζεται και σώζονται οι ίδιοι, ενώ αν δεν το πατήσει κανείς, και τα δύο πλοία γίνονται θρύψαλα.

«Η ζωή μου ο θάνατός σου», το καλό και το κακό, η παράβαση ηθικών κανόνων για έναν ανώτερο σκοπό ή ακόμη και τα κινηματογραφικά παιχνίδια του Μπάτμαν αποτελούν το υλικό της φιλοσοφικής σκέψης. Γιατί, ενώ η επιστημονική έρευνα διαθέτει εργαστήρια, μικροσκόπια και πειραματόζωα, η φιλοσοφία δεν έχει κανένα άλλο υλικό για πειραματισμό παρά την σκέψη και πολλά, πολλά ακραία ερωτήματα. Τα περισσότερα βέβαια δεν έχουν ακόμη βρει την σωστή απάντηση –πιθανότατα γιατί δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση- ωστόσο δίνουν τροφή για σκέψη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Διαβάστε παρακάτω περίφημα ηθικά διλήμματα που έθεσαν κατά καιρούς οι ειδικοί και δείτε πώς αυτά συνδέονται με την πραγματική ζωή. Φυσικά, περιμένουμε την δική σας απάντηση σε κάθε δίλημμα στο τέλος του κειμένου.

Ο βιολιστής και εμείς

Μια μέρα ξυπνάτε σε ένα νοσοκομείο. Στο διπλανό κρεβάτι βρίσκεται ξαπλωμένος ένας διεθνούς φήμης βιολιστής που έχει διασωληνωθεί με εσάς μέσω διάφορων μηχανημάτων και καλωδίων. Σας αποκαλύπτεται πως έχετε απαχθεί από την Κοινότητα των Μουσικόφιλων, που σας ζητά να μείνετε συνδεδεμένος με τον μεγάλο μουσικό επί εννέα μήνες, αφού αυτός είναι ο μόνος τρόπος να παραμείνει ζωντανός και να θεραπευτεί. Δεν θα πάθετε απολύτως τίποτα, ενώ κανείς άλλος εκτός από εσάς δεν μπορεί να τον σώσει. Νιώθετε υποχρεωμένοι να το υπομείνετε;

Η δημιουργός του διλήμματος αυτού, η φιλόσοφος Judith Thomson, πιστεύει πως η απάντηση είναι «όχι». Θα ήταν πολύ γενναιόδωρο εκ μέρους σας αν το κάνατε, υποστηρίζει, αλλά δεν έχετε την υποχρέωση να μείνετε, ακόμη κι αν αυτό ισοδυναμεί με τον θάνατο αυτού του σημαντικού ανθρώπου.

Πώς συνδέεται το παραπάνω δίλημμα με την πραγματική ζωή; Η Thomson το δημιούργησε ως ένα δείγμα των υποχρεώσεων μιας εγκύου. Όπως λέει η ίδια, εφόσον η γυναίκα είχε λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα αντισύλληψης, δεν έχει την υποχρέωση να διατηρήσει την εγκυμοσύνη και να «δίνει ζωή» στο άγνωστο ακόμη σ’ αυτή πλάσμα που είναι συνδεδεμένο με την ίδια. Ως εκ τούτου, νομιμοποιείται ηθικά η άμβλωση.

Οι τύχες των «πέντε»

Άλλο ένα ηθικό δίλημμα που θέτουν οι φιλόσοφοι είναι αυτό της θυσίας του ενός για την σωτηρία πολλών. Η Βρετανίδα φιλόσοφος Philippa Foot υποστηρίζει πως αν την στιγμή που ένας γιατρός

Τα αυτόνομα αυτοκίνητα θα… φιλοσοφούν τις κινήσεις τους

Τα αυτόνομα αυτοκίνητα θα…

φιλοσοφούν τις κινήσεις τους

 

 

 

Ομάδα φιλοσόφων αναπτύσσει αλγόριθμους που θα ελέγχουν την λειτουργία αυτόνομων οχημάτων χρησιμοποιώντας ηθικούς κώδικες. Ποιες απαντήσεις δίνονται στο «πρόβλημα του τρόλεϊ» και πώς αντιμετωπίζονται τα τεράστια ηθικά αλλά και πρακτικά διλήμματα προκύπτουν.

Οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες αλλά και γίγαντες της βιομηχανίας της τεχνολογίας (π.χ Google) κατασκευάζουν αυτοκίνητα που θα διαθέτουν συστήματα αυτόνομης οδήγησης. Τα πρώτα τέτοια οχήματα έχουν ήδη κάνει την εμφάνιση τους αλλά οι μηχανικοί και οι ερευνητές εργάζονται πυρετωδώς για να βελτιώσουν, όσο το δυνατόν είναι εφικτό, τη νοημοσύνη αλλά και τις ικανότητες αυτών των συστημάτων, ώστε η οδήγηση που θα κάνουν να είναι κατά το δυνατόν πιο σωστή και πάνω από όλα ασφαλής για όλους. Τόσο για τους επιβάτες του αυτόνομου οχήματος και για τα άλλα οχήματα που κινούνται στον ίδιο δρόμο αλλά και τους πεζούς.

Εκτός από τα διάφορα τεχνικά ζητήματα που πρέπει να λυθούν για την δημιουργία και λειτουργία αυτόνομων οχημάτων έχει προκύψει και ένα θέμα που έχει ονομαστεί ως το «πρόβλημα του τρόλεϊ». Πρόκειται για ένα θέμα που κινείται στην σφαίρα της ηθικής.

Το «πρόβλημα του τρόλεϊ» διατυπώθηκε το 1978 και αποτελεί ένα ηθικό δίλημμα. Σύμφωνα με αυτό, πέντε άνθρωποι κινδυνεύουν να σκοτωθούν γιατί ένα τρόλεϊ κατευθύνεται επάνω τους. Οι άνθρωποι μπορούν να σωθούν εάν ο οδηγός τραβήξει χειρόφρενο και έτσι το τρόλεϊ να μπει στον παράδρομο. Στον παράδρομο όμως βρίσκεται ένας άνθρωπος – εάν το τρόλεϊ πάει προς τα εκεί, ο άνθρωπος θα σκοτωθεί. Το δίλημμα λοιπόν είναι εάν ο οδηγός θα επιλέξει να σκοτώσει ένα ή πέντε άτομα.

Το πρόβλημα αυτό θα πρέπει να απαντηθεί και στην περίπτωση των αυτόνομων αυτοκινήτων που θα καλούνται να πάρουν κάποια στιγμή δύσκολες αποφάσεις. Ας δούμε μερικά παραδείγματα: 

1) Ενα αυτόνομο αυτοκίνητο που μεταφέρει επιβάτες είναι σίγουρο ότι θα χτυπήσει πεζούς αν δεν αλλάξει αμέσως κατεύθυνση – αν όμως στρίψει είναι σίγουρο ότι θα πέσει πάνω σε κάποιο τοίχο ή σε μια κολόνα και πιθανώς θα τραυματίσει ή θα σκοτώσει τους επιβάτες του. 

2) Ένα αυτόνομο αυτοκίνητο χωρίς επιβάτες βγαίνει από την πορεία του και είτε θα πέσει πάνω σε ένα ζευγάρι ηλικιωμένων ατόμων είτε πάνω σε ένα μικρό παιδί. 

3) Ένα αυτόνομο αυτοκίνητο βγαίνει από την πορεία του και είτε θα στρίψει πέφτοντας πάνω σε ένα άλλο αυτοκίνητο ή σε μια μοτοσυκλέτα είτε θα πέσει σε γκρεμό.

 Ποια απόφαση πρέπει να λάβει το αυτοκίνητο σε κάθε περίπτωση; Υπάρχει κάποια ηθική απάντηση στο ερώτημα του τι πρέπει να κάνει το όχημα όταν έρθει αντιμέτωπο με τις πιθανότητες ενός τροχαίου ατυχήματος; 

H φιλοσοφική προσέγγιση 

Η απάντηση, όπως λένε πολλοί, δεν μπορεί να έρθει μόνο από τους μηχανικούς ή τους ειδικούς στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης αλλά πρέπει να εμπλακούν και άλλες ειδικότητες, όπως αυτή των φιλοσόφων. Οπως αναφέρει η ιστοσελίδα qz.com, μία ομάδα φιλοσόφων με επικεφαλής τον Νίκολας Εβανς, καθηγητή Φιλοσοφίας του αμερικανικού πανεπιστημίου Mass Lowell, αναπτύσσει αλγορίθμους. Η ομάδα πιστεύει ότι οι αλγόριθμοι αυτοί θα επιτρέψουν στο αυτόνομο όχημα να ανταποκριθεί σωστά σε μια σειρά από πιθανά σενάρια που μπορεί να αντιμετωπίσει στο δρόμο.

Η ομάδα έχει λάβει χρηματοδότηση 560 χιλιάδων δολαρίων από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών των ΗΠΑ για

Η Εφαρμογή της Θεωρίας του Kohlberg περί Ηθικής Σκέψης στην Εκπαίδευση

Η Εφαρμογή της Θεωρίας του Kohlberg

 περί Ηθικής Σκέψης στην Εκπαίδευση

Από τους: Κωσταντίνα Αντωνιάδου, Γλυκερία Καλαμάτα,Γεωργία Καλτσίδου, Νικολέτα Μπάραλη, Μύρια Τρύφωνος,
Δημήτρη Χιώνη, Στρατιωτικό Ψυχολόγο

Οι συζητήσεις ηθικών διλημμάτων δεν είναι πανάκεια που θα γιατρέψει τα ελλείμματα της εκπαίδευσης. Ουσιαστικά αποτελούν την ελάχιστη συνεισφορά στη βελτίωση της διδακτέας ύλης και των παιδαγωγικών τεχνικών που έχουν παγιωθεί στην έρευνα της ηθικο-γνωστικής ανάπτυξης και έχουν βασιστεί σε φιλοσοφικές πεποιθήσεις. Μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην εκπαίδευση μόνο αν οι διδάσκοντες τα δουν από τη πλευρά της εξελικτικής προσέγγισης στην ύλη η οποία υπονοεί θεμελιώδη αναθεώρηση της φύσεως και του σκοπού της εκπαίδευσης στη δημοκρατία (Fenton, στο Gomberg et al., 1980).

Ο Kohlberg δημιούργησε τα ηθικά διλήμματα για να μπορέσει να εξετάσει την ηθική κρίση πάνω σε θέματα δικαιοσύνης. Συνήθιζε να περιμένει έξω από καταστήματα που σύχναζαν νέοι και όταν έβγαιναν τους προσέλκυε και τους έθετε τα διλήμματα. Το διάσημο δίλημμα του «Φαρμάκου» και άλλα οκτώ διλήμματα τα οποία συνέθεσαν στο τέλος το τεστ “Moral Judgment Interview” (MJI),  δημιουργήθηκαν με σκοπό τη διερεύνηση της ανάπτυξης της ηθικής κρίσης των ατόμων, στα πλαίσια της διατριβής του Kohlberg με θέμα «Η Ανάπτυξη των Τρόπων Σκέψης και των Επιλογών στις Ηλικίες 10 έως 16».

Ο Kohlberg χρησιμοποίησε τα ευρήματα από τη χρήση του ερωτηματολογίου για την ηθική κρίση για να απορρίψει τον παραδοσιακό χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Αυτή η προσέγγιση βασίζεται στην ιδέα ότι οι αρετές είναι η βάση για την ηθική συμπεριφορά (Power, Higgins &

Στο τραπέζι η μέθοδος triage: ο θάνατός σου, η ζωή μου

Στο τραπέζι η μέθοδος triage

Μαρία Δήμα, Γιώτα Τέσση

Αντιμέτωποι με ηθικά διλήμματα είναι οι γιατροί σε χώρες όπου τα ελλειμματικά συστήματα υγείας δεν άντεξαν να σηκώσουν το βάρος της πανδημίας του κορονοϊού. Οι έκτακτες καταστάσεις σε συνδυασμό με τους περιορισμένους πόρους σε ανθρώπινο δυναμικό και υγειονομικό υλικό απαιτούν οδυνηρές αποφάσεις για το ποιοι ασθενείς θα αφεθούν να πεθάνουν και ποιοι θα έχουν την ευκαιρία να νοσηλευτούν σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.

Η πανδημία του Covid-19 έθεσε σε δοκιμασία τα συστήματα υγείας των χωρών όλου του πλανήτη και αποκάλυψε αδυναμίες, κενά και ελλείψεις ακόμα και στις πλέον αναπτυγμένες χώρες.

Η υψηλή μολυσματικότητα του ιού σε συνδυασμό με τους περιορισμένους πόρους σε ανθρώπινο δυναμικό και υγειονομικό υλικό, την έλλειψη προσωπικού προστατευτικού εξοπλισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, την υποχρηματοδότηση και την υποβάθμιση των δημόσιων νοσοκομείων, τη λεηλασία των εθνικών συστημάτων υγείας δημιούργησαν μια πρωτόγνωρη συνθήκη στις περισσότερο πληγείσες περιοχές, όπου η μαζική προσέλευση βαρέως πασχόντων ασθενών αποδείχτηκε μη διαχειρίσιμη.

Γιατροί και νοσηλευτές ρίχτηκαν σε μια άνιση μάχη που ξύπνησε μνήμες από εμπόλεμες περιοχές, όταν γινόταν ταξινόμηση των τραυματιών ανάλογα με τη βαρύτητα του τραύματος και στη συνέχεια επιλογή για το ποιος θα αφεθεί να πεθάνει, δίνοντας προτεραιότητα σε κάποιον που είχε περισσότερες πιθανότητες να ζήσει.

Έτσι και τώρα το υγειονομικό προσωπικό πρώτης γραμμής κλήθηκε να λάβει οδυνηρές αποφάσεις πριν εφαρμόσει τη διαδικασία «triage» ενός αναδυόμενου επιστημονικού κλάδου: της Ιατρικής των Καταστροφών.

Στο τραπέζι η μέθοδος triage

Η Ιατρική των Καταστροφών ειδικεύεται στην αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών με πολυάριθμα θύματα (πόλεμοι, πλημμύρες, πυρκαγιές, πανδημίες, ακόμα και τρομοκρατικές επιθέσεις) και όσο πιο απροετοίμαστο και αδύναμο είναι ένα εθνικό σύστημα υγείας, τόσο μεγαλύτερες είναι οι συνέπειες μιας καταστροφής που αφορά τον υγειονομικό τομέα καθώς δεν υπάρχει η δυνατότητα παροχής επαρκούς και ποιοτικής περίθαλψης για όλους.

Έτσι η μέθοδος «triage», η οποία προέρχεται από το ιατρικό πρωτόκολλο που ακολουθούνταν σε περιόδους πολέμου και σημαίνει τη «διαλογή» ασθενών με βασικό στόχο την επιβίωση όσων το δυνατόν περισσότερων, αποτελεί μονόδρομο. Συνιστά όμως και μια θλιβερή ομολογία συστημικής απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής.

Στη διεθνή βιβλιογραφία έχει αποτυπωθεί ο έντονος προβληματισμός των επιστημόνων σχετικά με τα κριτήρια επιλογής των ασθενών που χρήζουν άμεσης βοήθειας. Η ηλικία του θύματος αποτελεί ένα από τα πρώτα κριτήρια που φαίνεται ότι λαμβάνει υπόψη η ιατρική κοινότητα, όπως έγινε στην Ιταλία, την πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που

Τι θα έκανε ο Αριστοτέλης σε μια πανδημία;

Τι θα έκανε ο Αριστοτέλης σε μια πανδημία;

 Απάντηση στα ηθικά διλήμματα της κρίσης 

Στην εποχή του Covid-19 οι γιατροί έρχονται αντιμέτωποι με δύσκολα διλήμματα, καλούνται να αποφασίσουν ακόμη και ποιος θα ζήσει και ποιος θα αφεθεί να πεθάνει. Οι κοινωνίες ολόκληρες αντιμετωπίζουν τεράστια διλήμματα για το πώς πρέπει να αντιμετωπίσουν τη νέα κρίση. 

Τι θα έλεγαν όμως σήμερα οι μεγάλοι φιλόσοφοι του 19ου και του 18ου αιώνα ή ακόμη και της αρχαιότητας; Τι θα έκανε άραγε ο Αριστοτέλης; Με άρθρο της στην Wall Street Journal η Ρεμπέκα Γκολντσταϊν, φιλόσοφος και συγγραφέας, απαντά στο ερώτημα. 

«Οι άνθρωποι που μελετούν την ηθική, οι φιλόσοφοι, συχνά κάνουν «πειράματα σκέψης» που περιλαμβάνουν τα πιο απίθανα, άγρια σενάρια για να περάσουν από stress test τις θεωρίες μας. Σκεφτείτε ότι μας δίνεται ο κανόνας πως πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να σώσουμε τις περισσότερες ζωές. Δεν φαίνεται αρχικά δύσκολο» αναφέρει και προσθέτει:

«Αλλά τώρα ας υποθέσουμε ότι ένας υγιής, νεαρός άνδρας έρχεται στο νοσοκομείο για εξετάσεις ρουτίνας. Τυχαίνει στο νοσοκομείο να νοσηλεύονται έξι ασθενείς που κινδυνεύουν να πεθάνουν. Ο καθένας χρειάζεται διαφορετικό ζωτικό όργανο. Έτσι, οι γιατροί αποφασίζουν ότι θα πρέπει να θανατώσουν τον νεαρό άνδρα και να χρησιμοποιήσουν τα όργανα του για να τραβήξουν έξι ασθενείς από τα σαγόνια του θανάτου. Αυτό το σενάριο είναι μια πρόκληση για την ιδέα του ωφελισμού. Οι γιατροί αυτό κάνουν. Αλλά έχουν πράξει το σωστό;» διερωτάται. 

Οι δυσκολίες της κατάστασης

 

Αυτό που κάνει την παρούσα στιγμή τόσο σουρεαλιστική, συνεχίζει, είναι ότι οι εξωφρενικές καταστάσεις που ονειρεύονταν οι ηθικοί φιλόσοφοι έχουν γίνει πραγματικότητα όταν αντιμετωπίζουμε την πανδημία Covid-19. Οι γιατροί που αντιμετωπίζουν έλλειψη κρίσιμου ιατρικού εξοπλισμού καλούνται να λάβουν τη δύσκολη απόφαση ποια ζωή θα πρέπει να θυσιαστεί προκειμένου να ζήσουν άλλοι.

Αντιμετωπίζουμε ακόμη εξαιρετικά δύσκολες επιλογές σε κοινωνικό επίπεδο. Η ανάγκη για απόλυτη κοινωνική αποστασιοποίηση για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού έρχεται σε αντίθεση με την ανάγκη διάσωσης της οικονομίας, με τα διάχυτα οφέλη της στην υγεία και την ευημερία. 

Αν και η πανδημία του κοροναϊού είναι μοναδική από πολλές απόψεις, η πανούκλα και ο λοιμός είναι τόσο παλιά όσο η ανθρωπότητα, όπως και οι εντάσεις ανάμεσα στα δικαιώματα και τα συμφέροντα των ατόμων και της κοινότητας. 

Η προσέγγιση φιλοσόφων

 

Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, τα μεγάλα μυαλά έχουν μελετήσει αυτές τις εντάσεις για χιλιετίες και μπορούμε να μάθουμε από αυτά. Τι θα έκανε ο Αριστοτέλης, ο Τζον Στιούαρτ Μιλ, ο Ιμμάνουελ Καντ, καθένας από τους οποίους παρουσίασε μία διαφορετική προσέγγιση στα διαχρονικά ηθικά ζητήματα. 

Ο Μιλ, φιλόσοφος του ωφελιμισμού, θα έλεγε στους φανταστικούς γιατρούς του πειράματος σκέψης ότι ο χρηστικός υπολογισμός πρέπει να εφαρμοστεί σε κανόνες και όχι σε συγκεκριμένες πράξεις. Μία

Διαχωρισμός ασθενών - ηθικά και νομικά διλήμματα

Διαχωρισμός ασθενών - ηθικά και νομικά διλήμματα

Γράφει Αγγελική Ψαράκη

Προτού ξεκινήσουμε την ανάλυση του παρόντος άρθρου, θα θέλαμε να διευκρινίσουμε ότι στον ιατρικό κόσμο τα ηθικά διλλήματα είναι πολλά, όμως, απαρχή όλων είναι ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή, στην αξιοπρέπεια, στην ισότητα, λειτουργώντας κυρίως με συνείδηση στα πλαίσια των Αρχών που διέπονται από το Σύνταγμα, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Σκοπός του παρόντος, δεν είναι να επικρίνει τις ιατρικές μεθόδους αλλά να παρουσιάσει τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν από τη διαδικασία διαχωρισμού ασθενών, με τον ειλικρινή σεβασμό μας προς τους ιατρούς, το νοσηλευτικό και παραϊατρικό προσωπικό της χώρας μας, που τούτη την ιστορική συγκυρία καταβάλει τα μέγιστα με αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια.

Σε μια φυσιολογική ροή πραγμάτων υπάρχει η καθιερωμένη διαχείριση. Όμως, σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως αυτής που βιώνουμε, όλα όσα θεωρούνται δεδομένα, παύουν να ισχύουν και αναθεωρούνται. Έτι περαιτέρω, η διαχείριση μιας πανδημίας, δεν δύναται να βασιστεί στα καθιερωμένα μοντέλα διοίκησης. Η κρίσιμη κατάσταση, χαρακτηρίζεται τοιουτοτρόπως, όταν συζευκτικά επηρεάζεται από την υψηλή τρωτότητα (vulnerability), την υψηλή επικινδυνότητα (Hazards) του φαινομένου που προκαλεί την έξαρση καθώς και τις δυσμενείς επιπτώσεις αυτής.

Σε αυτό το σημείο, η καθιερωμένη διαχείριση, παύει να υφίσταται και τίθεται σε εφαρμογή η διαδικασία διαχωρισμού της προτεραιότητας των θεραπειών των ασθενών με βάση τη σοβαρότητα της κατάστασής τους. Δηλαδή το Triage.

Τούτο συμβαίνει όταν οι ασθενείς είναι πολυάριθμοι και οι πόροι δεν επαρκούν για τη θεραπεία όλων, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η σειρά προτεραιότητας της επείγουσας θεραπείας, της επείγουσας μεταφοράς ή του προορισμού μεταφοράς για τον ασθενή.

Εν προκειμένω, η ιατρική αντιμετώπιση των ασθενών στη χώρα μας και ειδικότερα στις ΜΕΘ θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι κλίνες δεν επαρκούν και καθίσταται αδύνατο να νοσηλευθεί τόσος μεγάλος

Ηθικά διλήμματα (Μέρος Α’)

Ηθικά διλήμματα

Του Παναγιώτη Δωρή,

Η καραντίνα αποτελεί μία ομολογουμένως επώδυνη κατάσταση αναγκαστικής απαγόρευσης των άσκοπων μετακινήσεών μας. Οι στιγμές που βιώνει η χώρα μας, αλλά και ο πλανήτης δεν απαντώνται για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, παρ’ όλα αυτά κανείς εν ζωή (μάλλον, μην είμαι και απόλυτος) δεν έχει ζήσει τέτοιου είδους συνθήκες διαβίωσης, χωρίς το αλληλένδετο του πολέμου ή ενός αυταρχικού καθεστώτος. Ο υβριδικός αυτός πόλεμος που αντιμετωπίζουμε απαιτεί βεβαίως σύνεση και υποταγή στις εντολές των καθ’ ύλην αρμοδίων υγειονομικών αρχών, καθώς μονάχα αυτές είναι οι επί της ουσίας υπεύθυνες για την κατανίκηση του φονικού αυτού ιού. 

Επομένως, κάθε πρόσφορο μέτρο που λαμβάνεται από την εκτελεστική εξουσία, ύστερα από γνωμοδότηση των προαναφερθέντων αρχών, οφείλουμε ως πολιτεία να τα εφαρμόζουμε απαρέγκλιτα, δίχως να αναζητούμε εάν τα μέτρα αυτά συμφωνούν με τις συνταγματικές επιταγές –έχουν διατυπωθεί και ακουστεί απίστευτες και φρενήρεις απόψεις τον τελευταίο καιρό- καθώς αυτά έχουν την απαραίτητη συνταγματική νομιμοποίηση, εφόσον το αναζητήσουμε ενδελεχώς και με την απαραίτητη αλληλεγγύη, μη αποβλέποντας σε μια δικαιωματοκρατική κοινωνία, αλλά σε μία πολιτεία.

Χωρίς να επιθυμώ να κουράσω άλλο τους αναγνώστες, οφείλω να τονίσω τα εξής: η περίοδος της καραντίνας αποτελεί πρόσφορη περίοδο περισυλλογής του ατόμου, διαπλάτυνσης των πνευματικών του οριζόντων και επαναπροσδιορισμού της πορείας του ως έλλογο ον, αλλά και ως πολίτη μιας πολιτικής κοινωνίας. Είναι ένα δυνατό crash test, με το οποίο ο άνθρωπος θα κατανοήσει την σαθρότητα της καθημερινότητας, αλλά ταυτόχρονα και την αναγκαιότητα της ρουτίνας αυτής. Όπως ανέφερα και στο προηγούμενό μου άρθρο, στο διάστημα αυτό θα γεννηθούν πλείστα ηθικά διλήμματα που αφορούν την ιατρική και το εν γένει περιβάλλον αυτής.

Ηθικά διλήμματα, όμως, παρατηρούνται στην καθημερινή ζωή. Άλλοι τα ονοματίζουν τραγικά, βαρύς ο όρος αυτός για εμένα. Αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της φιλοσοφίας, του δικαίου, των ανθρωπιστικών σπουδών, αλλά και όλων των κατευθύνσεων, όπως την ιατρική, την χημεία κλπ. 

Το ευτύχημα της όλης «πολεμικής» κατάστασης παρατηρείται στην επικοινωνία των ανθρώπων μέσω του διαδικτύου, η οποία επικοινωνία βοηθά στην κοινωνική συνοχή, κρατά όρθια θα μπορούσαμε να αναφέρουμε την κοινωνία την ίδια, αλλά επιπλέον επικουρεί ως βασικότατο μέσο στην εκπαίδευση και στην εργασία. Το κυριότερο επιγενόμενο συστατικό στοιχείο μιας κοινωνίας, το χρήμα και ο πλουτισμός, αν και η διακίνηση και η αύξησή τους μειώθηκε δραματικά, δεν έπαψε να δραστηριοποιείται μέσω της δυνατότητας που παρέχουν οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, και οι οποίες στέκουν ως θεμέλια της οικονομίας την προκείμενη αυτή στιγμή. 

Έχοντας τεράστιο ενδιαφέρον για την ηθική και για τα ηθικά διλήμματα, έθεσα πέντε τέτοιου είδους στον προσωπικό μου λογαριασμό στο instagram και προς μεγάλη μου έκπληξη παρατηρήθηκε αθρόα συμμετοχή στα διλήμματα αυτά, μέσω των απαντήσεων που δόθηκαν. Έτσι θα αναλύσουμε ένα προς ένα τα διλήμματα που τέθηκαν, τις απαντήσεις των ακολούθων και θα προσπαθήσουμε να καταφύγουμε σε ορισμένα συμπεράσματα επί αυτών.

Το πρώτο ηθικό δίλημμα που τέθηκε είχε ως εξής: «Θα προτιμούσατε συνέχεια της καραντίνας για άλλο ένα έτος ή πληρωμή μηνιαίας συνδρομής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης». Το 34% απάντησε το πρώτο και το 66% το δεύτερο. Αν και αρχικά θεώρησα ότι η δεύτερη απάντηση θα προτιμούνταν από ένα ποσοστό της τάξης του 85% και πλέον, τελικώς λάθεψα. Το αξιοσημείωτο είναι ότι ποσοστιαία τα δύο φύλλα μοιράζονταν επακριβώς στα παραπάνω ποσοστά! Δίχως να προσθέτω κάτι περαιτέρω, θεωρώ απόλυτα φυσιολογικές και τις δύο απαντήσεις, καθώς κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια και με βεβαιότητα την χρονική διάρκεια της καραντίνας, η οποία θα διαρκέσει εφήμερα, ενώ αντίθετα η πληρωμή συνδρομής αποτελεί ένα οριζόντιο και άδικο μέτρο, το οποίο θα είχε μακροχρόνια ισχύ. Παρ’ όλα αυτά, η ελευθερία της διακίνησης με ωθεί στην δεύτερη επιλογή, τασσόμενος με την πλειοψηφία.

Το επόμενο ηθικό δίλημμα που είχαμε να αντιμετωπίσουμε είχε τραγική κατάληξη και στα δύο ενδεχόμενα σενάρια. «Βρίσκεσαι σε ένα δωμάτιο και ένας άγνωστος απειλεί να σκοτώσει τον φίλο σου ή πέντε άγνωστα για εσένα άτομα. Όλοι τους, συμπεριλαμβανομένου και του φίλου σου, είναι αθώοι. Ο κλήρος πέφτει σε εσένα να διαλέξεις ανάμεσα σε αυτές τις δύο επιλογές. Ποιον θα σώσεις;» Ένα αρκετά δύσκολο στην απάντησή του δίλημμα, καθώς έχουμε να διαπραγματευτούμε θανάτους. Το 65% των ερωτηθέντων απάντησε ότι θα έσωζε τον φίλο του και το 35% τα πέντε άτομα, ποσοστά που συμφωνούν και με την κατανομή ανάλογα με το φύλο. Στο δίλημμα αυτό καταλαμβάνουμε την θέση της Μοίρας και αποφασίζουμε θέτοντας επί ζυγού τις δύο επιλογές μας. Η πρώτη επιλογή σχετίζεται με την συναισθηματικότητα του ατόμου και η δεύτερη με μια ψυχρή ρεαλιστική οπτική. Συγκρούεται το ποιοτικό με το ποσοτικό κριτήριο και γεννώνται πολλά ερωτήματα, όπως έχει αξία η ζωή, και εάν ναι, με ποιον τρόπο μετράται; Η συγκρουσιακή αυτή αντιμετώπιση επέδειξε ως νικητές αυτούς που επέλεξαν την σωτηρία του φίλου, παραμερίζοντας το ποσοτικό κριτήριο. Στο ηθικό αυτό δίλημμα τάχθηκα με βάση το ποσοτικό κριτήριο, έχοντας στον νου τον κοινωνικό αντίκτυπο που θα είχε η πράξη μου σε αντίθετη περίπτωση.

 

Το επόμενο δίλημμα έχει αποτελέσει σύγχρονο μήλο της έριδος μεταξύ των ερευνητών της φιλοσοφίας του δικαίου. «Είστε αστυνομικός και μπροστά σας έχετε δύο τρομοκράτες, οι οποίοι έχουν τοποθετήσει εκρηκτικό μηχανισμό στο κέντρο μιας πόλης, και ο οποίος αν ενεργοποιηθεί δύναται να θανατώσει έως και 10000 αθώους ανθρώπους. Ρωτάτε τους τρομοκράτες και δεν αποκρίνονται για την ακριβή τοποθεσία του. Εάν σκοτώσετε τον έναν όμως τρομοκράτη, είναι πιθανό ο άλλος, εξαιτίας του αισθήματος φόβου που θα τον διακατέχει να εξομολογηθεί την τοποθεσία. Θα προχωρήσετε στην ανθρωποκτονία ή θα συνεχίσετε την έρευνα;» Το 41% τάχθηκε υπέρ της πρώτης επιλογής και το 59% υπέρ της δεύτερης, με την ομοιομορφία στην κατανομή ανά φύλο να συνεχίζεται. 

Στο δίλημμά μας αυτό κυριάρχησε το ποσοτικό κριτήριο, το οποίο στο προηγούμενο παραμερίστηκε στο όνομα της φιλικής σύνδεσης με ένα άτομο. Ωστόσο, οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ορισμένα σημεία. Η θανάτωση του τρομοκράτη δεν είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στην εύρεση της αλήθειας, καθώς δεν γνωρίζουμε το ποιόν του έτερου συνεργάτη. Ίσως να εκφέρει αναληθή τοποθεσία, ώστε να πετύχει τον σκοπό του και ίσως ο εκρηκτικός μηχανισμός να προλάβει να ενεργοποιηθεί πριν την κατάσβεσή του από τους πυροτεχνουργούς. Στην περίπτωση της θανάτωσης, αυτόματα δημιουργούνται πολίτες δύο ταχυτήτων, άξιοι και ανάξιοι προς επιβίωση (προς ζην), και επιπλέον δεν δίνεται η εκ των προτέρων ορισθείσα δυνατότητα στον δράστη να κριθεί από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές για τις πράξεις του, παραβιάζοντας κάθε πτυχή του Συντάγματος περί ατομικών δικαιωμάτων. Ο αστυνομικός που θανατώνει προβαίνει και αντικαθιστά την Μοίρα, η οποία αλλάζει τον ρου της ιστορίας. Από την άλλη, οι ζωές χιλιάδων ανθρώπων δεν συγκρίνονται, αναφέρουν οι ψηφίσαντες, με την ζωή ενός ταραχοποιού στοιχείου, ο οποίος ούτως ή άλλως θα κατέληγε για το υπόλοιπο της ζωής του στην φυλακή για πολλαπλή ανθρωποκτονία εκ προθέσεως. Στο δίλημμα αυτό ομολογουμένως τάχθηκα υπέρ της συνέχισης της έρευνας, καθώς έκρινα σκόπιμο να μην παρέμβω στην φυσική συνέχεια του χρόνου, «βάφοντας» τα χέρια μου με αίμα δίχως απολύτως σίγουρο αντίκρισμα.

Πηγή: https://www.offlinepost.gr/2020/04/10/%CE%B