Το φυσικό και το τεχνητό στον αθλητισμό. Ηθική θεώρηση της φαρμακοδιέγερσης (doping)

 Το φυσικό και το τεχνητό στον αθλητισμό.

Ηθική θεώρηση της φαρμακοδιέγερσης (doping)

Μιλτιάδης Βάντσος ,  Αναπληρωτής Καθηγητής Χριστιανικής Ηθικής και Βιοηθικής ΑΠΘ 

Περίληψη

Η φαρμακοδιέγερση στον αθλητισμό είναι μια μη αποδεκτή κοινωνικά πρακτική, καθώς αποτελεί παραβίαση των αθλητικών κανόνων, προσβολή του αθλητικού ιδεώδους, εξαπάτηση των συναθλητών και του κοινού, ενώ επισείει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία ή ακόμα και για την ίδια τη ζωή των ντοπαρισμένων αθλητών. Αν και το ζήτημα του ντόπινγκ δεν είναι καινούργιο, με την αυξανόμενη εφαρμογή των διαφόρων βελτιωτικών τεχνολογιών τίθεται σήμερα προβληματισμός σχετικά με την αποδοχή της φαρμακευτικής ενίσχυσης των σωματικών επιδόσεων με παράλληλη άρση της απαγόρευσης του ντόπινγκ. Στη συνάφεια αυτή παρουσιάζεται η προβαλλόμενη επιχειρηματολογία υπέρ της ηθικής δικαίωσης και νομιμοποίησης του ντόπινγκ και εξετάζεται ο αντίλογος σε αυτή. Από την αντιπαράθεση των επιχειρημάτων αναδεικνύεται η σημασία του νοήματος που αποδίδεται στον αθλητισμό και της διασφάλισης των προϋποθέσεων υγιούς ανταγωνισμού. Στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα για τους λόγους που ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης κοινωνίας φαίνεται να θεωρεί ελ-κυστική τη μεγιστοποίηση της αθλητικής επίδοσης και τη βελτίωση του θεάμα-τος. Η εισήγηση ολοκληρώνεται με την εξέταση του θέματος από την άποψη της χριστιανικής ηθικής, με βάση την οποία διατυπώνεται ένα ακόμη επιχείρημα στο σχετικό προβληματισμό.

1. Εισαγωγή

Η πιο παλαιά, γνωστή και εφαρμοσμένη μορφή ιατρικής βελτίωσης είναι η φαρμακευτική ενίσχυση της σωματικής επίδοσης στον αθλητισμό. Ως φαρμακοδιέγερση ή ντόπινγκ περιγράφεται η χρησιμοποίηση από τον αθλητή μη επιτρεπτών μέσων με σκοπό την τεχνητή αύξηση της σωματικής ικανότητας κατά τον αθλητικό συναγωνισμό. Τέτοια μέσα μπορεί να είναι α) η χορήγηση ουσιών, όπως είναι τα αναβολικά στεροειδή, τα διεγερτικά, τα ναρκωτικά και οι πεπτιδικές ορμόνες και β) η χρησιμοποίηση μη φυσικών μεθόδων, όπως είναι οι με-ταγγίσεις αίματος, οι ενέσεις ερυθροποιητίνης ή η εισαγωγή γονιδίων (γενετικό ντόπινγκ), με σκοπό την ενίσχυση του ανθρώπινου οργανισμού και συνεπώς τη βελτίωση της αθλητικής επίδοσης είτε αυτή αφορά στον επαγγελματικό αθλητισμό είτε στον ερασιτεχνικό1. Το ζήτημα του ντόπινγκ δεν είναι καινούργιο, αφού είναι γνωστό από την αρχαιότητα2, είναι όμως επίκαιρο, καθώς ο αθλητικός συναγωνισμός σε διάφορα επίπεδα και σπορ ενδιαφέρει ιδιαίτερα τη σύγχρονη κοινωνία. Όταν μάλιστα έρχεται στη δημοσιότητα κάποια περίπτωση διάσημου αθλητή, ο οποίος αποδεικνύεται ότι αγωνιζόταν ντοπαρισμένος, το θέμα απασχολεί έντονα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την κοινή γνώμη.

Παγκοσμίως το ντόπινγκ δεν γίνεται αποδεκτό ή ανεκτό. Η απόρριψή του δεν περιορίζεται απλώς στο επίπεδο της ηθικής του αθλητισμού και δεν προέρχεται μόνο από τις διάφορες διεθνείς και τοπικές αθλητικές ομοσπονδίες, αλλά και από την έννομη τάξη, η οποία επιβάλλει αυστηρές ποινές στους παραβάτες3. Οι βασικοί λόγοι απόρριψης και ποινικοποίησης του ντόπινγκ μπορούν να συνοψιστούν στους εξής: α) στη βλάβη της υγείας και στον κίνδυνο για τη ζωή του αθλητή, β) στην εξαπάτηση των συναθλητών, των διαιτητών και των θεατών, καθώς η επίδοση δεν αποτελεί αποτέλεσμα μόνο των φυσικών ικανοτήτων και της προπόνησης του αθλητή, αλλά και αθέμιτης ιατρικής ενίσχυσης, και γ) στην παραβίαση του «ευ αγωνίζεσθαι» και του αθλητικού ιδεώδους4. Ο αθλητισμός χαίρει διαχρονικά ιδιαίτερης εκτίμησης, όχι απλώς γιατί συμβάλλει στη διατή-ρηση της σωματικής υγείας και αποτελεί μια μορφή υγιούς ψυχαγωγίας, αλλά και γιατί κοινωνικοποιεί τον άνθρωπο, διδάσκει την ευγενή άμιλλα, το σεβασμό του συναθλητή, του διαιτητή και του αντιπάλου, προωθεί τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και το ομαδικό πνεύμα, και καλλιεργεί τον αυτοέλεγχο και την υπευθυνότητα. Αυτές οι ευεργετικές για τον άνθρωπο συνέπειες της άθλησης αναιρούνται από το ντόπινγκ, που αποτελεί ουσιαστικά εφαρμογή της ωφελιμιστικής αρχής «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», γι’ αυτό και ευλόγως η κοινωνία αντιτίθεται σθεναρά και με κάθε μέσο σε αυτό.

Ωστόσο, παρά την καθολική αυτή απαγόρευση σε θεσμικό επίπεδο, παρατηρείται στη σύγχρονη βιβλιογραφία που αφορά στη ηθική θεώρηση της ιατρικής βελτίωσης του ανθρώπου (human enhancement) μια αυξανόμενη τάση, η οποία υποστηρίζει την ηθική αποδοχή και νομιμοποίηση του ντόπινγκ, συμπεριλαμβάνοντας έτσι τη φαρμακευτική βελτίωση των σωματικών επιδόσεων στον αθλητισμό στην πληθώρα άλλων ιατρικών επεμβάσεων που δεν έχουν θεραπευτικό ή ανακουφιστικό χαρακτήρα, αλλά αποσκοπούν στη βελτίωση των ικανοτήτων και της συμπεριφοράς. Εφόσον η πρόοδος της σύγχρονης επιστήμης διευρύνει με τεχνητές παρεμβάσεις ολοένα και περισσότερο τα όρια της ανθρώπινης φύσης, ακόμα και στις πλέον μύχιες στιγμές της ζωής, γιατί να περιορίζεται κάποιος στις φυσικές αθλητικές επιδόσεις, όταν με φαρμακευτικά σκευάσματα μπορεί να τις αυξήσει εντυπωσιακά, σε μια εποχή μάλιστα που ο αθλητισμός εμπορευματοποιείται περισσότερο παρά ποτέ; Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε την προβαλλόμενη επιχειρηματολογία υπέρ της νομιμοποίησης του ντόπινγκ και θα εξετάσουμε τον αντίλογο σε αυτή διερευνώντας τις έννοιες του φυσικού και του τεχνητού στον αθλητισμό. Στη συνάφεια αυτή διατυπώνουμε τις απόψεις μας για το νόημα του αθλητισμού και την ελκυστικότητα που φαίνεται να έχουν στη σύγχρονη κοινωνία η μεγιστοποίηση της επίδοσης και η βελτίωση του θεάματος. Η προσέγγισή μας ολοκληρώνεται με την εξέταση του θέματος από την άποψη της χριστιανικής ηθικής, με βάση την οποία διατυπώνουμε ένα ακόμη επιχείρημα στο σχετικό προβληματισμό.

2. Η επιχειρηματολογία υπέρ της αποδοχής του ντόπινγκ

Οι υποστηρικτές της αποδοχής και νομιμοποίησης του ντόπινγκ επισημαίνουν ότι τα όρια ανάμεσα στη φυσική επίδοση και στην τεχνητή βελτίωση είναι ασαφή και δυσδιάκριτα. Οι ειδικές και εξατομικευμένες

Ηθική και γονιδιακό ντόπινγκ

Ηθική και γονιδιακό ντόπινγκ

Γ​​ια να προσεγγίσουμε την ηθική πλευρά του ντόπινγκ πρέπει να αποφασίσουμε αν η άθληση είναι κυρίως ένα επάγγελμα ή μια ψυχαγωγική ενασχόληση. Στην πρώτη περίπτωση, είναι δικαίωμα του κάθε ενήλικου επαγγελματία αθλητή να αποφασίσει το κόστος της νίκης του. Στη δεύτερη περίπτωση, προσπερνάμε την άθληση για τους λίγους και εκλεκτούς που χρησιμοποιούν γονιδιακές τεχνικές για να κερδίζουν χρήματα και δόξα, και εστιάζουμε στους πολλούς που θα συμμετέχουν, θα διασκεδάζουν μέσα από την προσπάθεια και θα βελτιώνουν τη φυσική τους κατάσταση κι επομένως και την υγεία τους. Ως επιχείρημα σε όσους θεωρούν ότι το γονιδιακό ντόπινγκ θα αυξήσει την ποιότητα και ποσότητα του θεάματος, μπορεί κάποιος να ισχυριστεί το ακριβώς αντίθετο, αφού όλοι οι αθλητές θα είναι γονιδιακά ενισχυμένοι με παρόμοιες δυνατότητες και δεν θα υπάρχει η προσμονή της υπεροχής και των εκπλήξεων. Πρέπει, τελικά, να αποφασίσουμε αν θέλουμε ο αθλητισμός να είναι ένα εμπόριο ικανοτήτων, όπου θα κυριαρχούν η εκμετάλλευση των αθλητών, η χρησιμοποίησή τους ακόμη και μέσω γενετικής τους τροποποίησης μέχρι την κερδοφόρο τους προσφορά, κι έπειτα η απόσυρσή τους, χωρίς να νοιάζεται κανείς για τις συνέπειες όλης αυτής της εκμετάλλευσης στην υγεία των αθλητών και τη ζωή τους γενικότερα.

Χιλιάδες αθλητές σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν απαγορευμένες ουσίες βοηθούμενοι από άτομα, και ακόμη χειρότερα από επιστήμονες, που κινούνται στο ημίφως του αθλητισμού. Στην απέναντι όχθη, χιλιάδες επιστήμονες είναι ταγμένοι στην αποκάλυψη και καταπολέμηση αυτής της πρακτικής. Χρήμα και ανθρώπινος μόχθος σπαταλούνται άφθονα σε αυτόν τον ανταγωνισμό. Δυστυχώς, η επιστήμη που βρίσκεται «δίπλα» στον αθλητή, προηγείται της επιστήμης της αποκάλυψης. Όσο η δεύτερη πλευρά τελειοποιεί τα όπλα της, τόσο η πρώτη πλευρά ανακαλύπτει καινούργια, οδηγώντας σε έναν ατέρμονο αγώνα δρόμου.

Ενώ οι επιστήμονες ανέπτυξαν τη γονιδιακή θεραπεία για να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο, δεν

Πρωταθλητές με γενετικό ντόπινγκ...

Πρωταθλητές με γενετικό ντόπινγκ...

Του Γιάννη Ελαφρού

H νέα απειλή που αιωρείται πάνω από τον διεθνή αθλητισμό είναι το γενετικό ή γονιδιακό ντόπινγκ. Ξεχάστε τα μπουκαλάκια, τα χαπάκια και τα άλλα σκευάσματα. Δεν πρόκειται για αναβολικά και στεροειδή, τα συστατικά που «έφτιαξαν» πολλούς πρωταθλητές τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά για ό,τι πιο σύγχρονο δημιουργεί η βιοτεχνολογία και η γονιδιακή ιατρική. H κατασκευή του μεταλλαγμένου σούπερμαν, που θα σαρώνει τα χρυσά μετάλλια, ίσως δεν είναι τόσο μακριά... Οπως και οι κίνδυνοι για την υγεία των αθλητών και για το όποιο κύρος των Αγώνων. Από το 1998, ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του Σίδνεϊ, εμφανίστηκε η ανησυχία για τον κίνδυνο γενετικού ντόπινγκ. Η εξέλιξη της γενετικής τα χρόνια που πέρασαν, η κατ' αρχήν αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου DNA και τα πρώτα βήματα στην ανάδειξη γονιδίων με συγκεκριμένες αποστολές, έχουν πολλαπλασιάσει τους εφιάλτες. Το γενετικό ντόπινγκ, αόρατο και «καθαρό», στοιχειώνει τον ύπνο των «αθανάτων» της ΔΟΕ, χωρίς όμως να είναι σίγουρο ότι τον διακόπτει κιόλας...

Οι τεχνικές γενετικής βελτίωσης προορίζονται επίσημα για άτομα με ανεπάρκειες (π.χ. νεφροπαθείς) ή με δυσμορφίες. Αλλά όλο και περισσότερο καταλήγουν στον λαμπερό (όσο και σκοτεινό) κόσμο των πρωταθλητών. «Οταν η επιστήμη αναπτύσσεται χωρίς να υπάρχουν κανόνες και ηθικοί φραγμοί, υπάρχει κίνδυνος. H επιστήμη είναι πιθανό να αξιοποιηθεί λάθος», τονίζει ο Ντικ Πάουντ, πρόεδρος της Παγκόσμιας Υπηρεσίας αντι-ντόπινγκ.

Σε τι όμως συνίσταται το γενετικό ντόπινγκ; Πρόκειται για τη χορήγηση σε έναν αθλητή, με ενέσιμη βασικά μορφή, κατάλληλου γενετικού υλικού, που τροποποιεί τη γενετική του δομή, έτσι ώστε να ενισχύεται η παραγωγή μιας ορμόνης ή μιας πρωτεΐνης που βελτιώνει τις αποδόσεις του ανθρώπινου οργανισμού. Το ανησυχητικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές αρχίζουν να απομονώνουν τα γονίδια που συμβάλλουν στην υπερφυσική παραγωγή των ουσιών, οι οποίες χορηγούνταν με το κλασικό ντόπινγκ. Ετσι, θα μπορούσε να αντικατασταθεί πλήρως από το γενετικό!

Μεγαλύτερη αντοχή

Για παράδειγμα, πρόσφατα, ερευνητές απομόνωσαν το γονίδιο που συνδέεται με την ορμόνη

Το ντόπινγκ του μέλλοντος

Το ντόπινγκ του μέλλοντος

Του Θανάση Τσιγγάνα

. Το ντόπινγκ στον αθλητισμό με την μορφή που το ξέρουμε ώς σήμερα και το «γνωρίσαμε» στους αγώνες και στην Ολυμπιάδα σε λίγα χρόνια ίσως να είναι παρελθόν. Κι αυτό γιατί θα αντικατασταθεί από το γονιδιακό ντόπινγκ που θα δημιουργεί σούπερ-αθλητές. Ηδη στα εργαστήρια οι επιστήμονες έχουν δημιουργήσει σούπερ-ποντίκια οι επιδόσεις των οποίων… τρομάζουν.

Ακόμη και οι βιοηθικοί πιστεύουν ότι σε 20 χρόνια το γενετικό ντόπινγκ θα έχει ευρεία χρήση και ίσως θα είναι ευρύτατα αποδεκτό και από την κοινωνία που διψά για πανηγυρισμούς..

Σε μια τέτοια περίπτωση οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα διεξάγονται «εις τριπλούν»: Κλασικοί Ολυμπιακοί, Παραολυμπιακοί και Ολυμπιακοί με τους «γενετικά τροποποιημένους» αθλητές.

DΝΑ και επιδόσεις

Ο καθηγητής Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου στο ΑΠΘ κ. Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης -στον οποίο ανήκει η παραπάνω διατύπωση- μιλώντας χθες βράδυ σε επιστημονικό συμπόσιο στη Θεσσαλονίκη με θέμα «Ιατρικές επιπτώσεις του Doping» στον αθλητισμό ανέφερε ότι «σήμερα η γενετική με τις σύγχρονες μεθοδολογίες ανάλυσης του DNA, «εισβάλλει» πολλαπλά στον αθλητισμό παρέχοντας τη δυνατότητα να διερευνηθεί αν οι επιδόσεις των πρωταθλητών είναι «γραμμένες» στο DNA τους». (Αυστραλοί και Ρώσοι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι ορισμένες παραλλαγές του DNA υπάρχουν σε διακεκριμένους αθλητές, αλλά όχι στους αθλητές μέτριου επιπέδου απόδοσης ή στο γενικό πληθυσμό). Μπορεί να διερευνήσει επίσης την παραγωγή και χορήγηση φυσιολογικών ανθρώπινων ουσιών (δηλαδή τα συνθετικά βιοτεχνολογικά προϊόντα που έχουν ίδια η παρόμοια δομή με φυσικές ανθρώπινες ορμόνες ή άλλες ουσίες όπως η τεστοστερόνη, η αυξητική ορμόνη, η ερυθροποιητίνη κ. ά.) και λαμβάνονται από αθλητές για να συμβάλλουν στην απόδοσή τους, δεν ανιχνεύονται εύκολα αλλά εγκυμονούν πολλές ανεπιθύμητες και σοβαρές επιπλοκές.

Εναλλακτικά, η δυνατότητα ρύθμισης της λειτουργίας των γονιδίων παρέχει απεριόριστες δυνατότητες

Δημιουργία υπεραθλητών μέσω του γονιδιακού ντόπινγκ – Βίντεο

Δημιουργία υπεραθλητών μέσω του γονιδιακού ντόπινγκ

Η δημιουργία υπεραθλητών μέσω του γονιδιακού ντόπινγκ και της γενετικής μετάλλαξης είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό βιοηθικό ζήτημα. Οι άνθρωποι του αθλητισμού, αλλά και η ολυμπιακή οικογένεια εκφράζουν έντονα την ανησυχία τους ότι ήδη έχουμε περάσει στην εποχή του γονιδιακού ντόπινγκ. Το γονιδιακό ντόπινγκ δεν είναι πλέον μόνο εφικτό, αλλά και υπαρκτό. Ανθρώπινα κύτταρα αναμιγνύονται με ζωικά, η απλώς εμπλουτίζονται με ορμόνες πριν μεταμοσχευθούν και πάλι στον οργασμό του μελλοντικού πρωταθλητή. Με τη διαδικασία του γενετικού ντόπινγκ ο πυρήνας του ανθρώπινου κυττάρου μπορεί να αποκτήσει πραγματικά βιονικά στοιχεία και να μετατρέψει έναν μέτριο αθλητή, σε αθλητή επιδόσεων και μεταλλείων.

Η ανησυχία αυτή εντείνεται έτι περισσότερο, μετά την απόφαση του Βρετανικού Κοινοβουλίου να επιτρέψει τη μίξη ζωικών και ανθρώπινων κύτταρων. Στην Σκωτία ήδη υπάρχουν εξειδικευμένα

Αθλητισμός, φάρμακα και ντόπινγκ

Αθλητισμός, φάρμακα και ντόπινγκ

Τι είναι η φαρμακοδιέγερση;

Οι στόχοι των φαρμάκων είναι η θεραπεία ατόμων που πάσχουν από ασθένειες. Όταν χρησιμοποιούνται ορθολογικά, είναι σε θέση να σώσουν ζωές. Παρόλα αυτά οποιοδήποτε φάρμακο μπορεί να αποβεί επικίνδυνο, ειδικά όταν χρησιμοποιείται για μεγάλο χρονικό διάστημα και σε υψηλές δόσεις. Η καταχρηστική λήψη φαρμάκων μπορεί να αποβεί επιζήμια για την υγεία του ίδιου του αθλητή ή για τους συναθλητές του. Οι σημερινοί αθλητές είναι υποχρεωμένοι να προπονούνται σκληρότερα, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και από όσο το δυνατό μικρότερη ηλικία. Προκειμένου να ικανοποιήσουν τις αθλητικές τους φιλοδοξίες, ορισμένοι δεν διστάζουν να καταφύγουν σε παράνομα μέσα, όπως είναι η λήψη μιας απαγορευμένης ουσίας. 

Τι είναι Φαρμακοδιέγερση (Doping);

Ως φαρμακοδιέγερση (doping) ορίζεται:

1. Η χρήση ενός μέσου (ουσίας ή μεθόδου), η οποία είναι ενδεχομένως βλαβερή για την υγεία τους και/ ή είναι ικανή να αυξήσει την απόδοση των αθλητών, ή
2. Η ανεύρεση στο σώμα ενός αθλητή μιας Απαγορευμένης Ουσίας ή απόδειξη της χρήσης από αυτόν ή απόδειξη της χρήσης Απαγορευμένης Μεθόδου.

Το ντόπινγκ αντικρούει τις θεμελιώδεις αρχές του Ολυμπισμού, των αθλημάτων και της ιατρικής ηθικής. Απαγορεύεται η σύσταση, πρόταση, έγκριση, εμπορία, παράβλεψη ή διευκόλυνση της χρήσης οποιασδήποτε ουσίας ή μεθόδου που καλύπτεται από τον ορισμό του ντόπινγκ.

Αυτό που πρέπει να γνωρίζει ένας αθλητής, είναι ότι το ντόπινγκ μπορεί να τον σκοτώσει, σε κάθε περίπτωση πάντως σκοτώνει τον αθλητισμό. Το ντόπινγκ καταλύει όλες τις αρχές του αθλητισμού. Τραυματίζει ανεπανόρθωτα τη χαρά του παιχνιδιού, δεν σέβεται τους αθλητικούς κανόνες, τους υπόλοιπους αθλητές και τους φιλάθλους. Πέρα από την καταστρατήγηση της κάθε προσωπικής ή αθλητικής ηθικής, το ντόπινγκ είναι πάνω απ'όλα επικίνδυνο για την υγεία, έχει προσωρινά αποτελέσματα και καθιστά αβέβαιο το μέλλον του αθλητή, γιατί μπορεί να προκαλέσει μόνιμες βλάβες στον οργανισμό. Είναι λοιπόν ανούσιο να ριψοκινδυνεύει κανείς τα πάντα, από τη στιγμή που μια καλά σχεδιασμένη προπόνηση, μια σωστή και ισορροπημένη διατροφή σε συνδυασμό με μια επαρκή αξιοποίηση των προσωπικών δεξιοτήτων, είναι σε θέση να κάνει πραγματικότητα τα όνειρα και τις φιλοδοξίες ενός αθλητή.

Επίπεδα συγκέντρωσης ουσιών στα ούρα πάνω από τα οποία υφίσταται παράπτωμα doping
Καθίνη	> 5 μg/ml	Διεγερτικό
Εφεδρίνη	> 10 μg/ml	Διεγερτικό
Μεθυλοεφεδρίνη	> 10 μg/ml	Διεγερτικό
Σαλβουταμόλη	> 100 ng/ml	β2 αγωνιστής
Λόγος Τεστοστερόνης / Επιτεστοστερόνη	> 4

Σύμφωνα με τον κώδικα Αντι-ντόπινγκ (που τίθεται σε ισχύ το 2005) του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντι-

Το γονιδιακό ντόπινγκ και τα νέας γενιάς εξελιγμένα μοντέλα υπεραθλητών

Βιοηθική και αθλητισμός

Από τον Κώστα Κουσαρίδα

Κάθε τέσσερα χρόνια, τέτοια εποχή η συζήτηση ανάβει γύρω από τους Ολυμπιακούς Αγώνες και το φαινόμενο των υπεραθλητών, όπως αυτό του Μάικλ Φελπς, του Γιουσέιν Μπολτ και αρκετών άλλων που στο παρελθόν έχουν σπάσει ολυμπιακά και παγκόσμια ρεκόρ το ένα μετά το άλλο. Ο υπέρμετρος ανταγωνισμός για την κατάκτηση αυτού του ονείρου έχει ωθήσει πολλούς αθλητές στην εύκολη οδό, αυτή του ντοπαρίσματος.

Στους Oλυμπιακούς Aγώνες του Ρίο έγινε μία στόχευση των Ρώσων αθλητών εφόσον πολλοί απέτυχαν να περάσουν με επιτυχία τα τεστ ντόπινγκ. Δεν έλειψαν οι αποδοκιμασίες στην αργυρή ολυμπιονίκη, Γιούλια Εφίμοβα, στα 100 μ. Πρόσθιο, που στο παρελθόν είχε κάνει χρήση τέτοιων ουσιών, με τις συναθλήτριές της να μην της δίνουν το χέρι, ούτε καν να στρέφονται προς το μέρος της. Χαρακτηριστικά, ο Μάικλ Φελπς αντέδρασε αρνητικά στο αργυρό μετάλλιο της Εφίμοβα: «Το άθλημα πρέπει να είναι καθαρό. Πονάει η καρδιά μου βλέποντας ένα άτομο που έχει πιαστεί ντοπέ όχι μία αλλά δύο φορές να μετέχει στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αυτό καταστρέφει την ουσία του αθλητισμού και με ενοχλεί αφάνταστα».

Πραγματικά αυτό καταστρέφει την ουσία του αθλητισμού. Πόσοι όμως από αυτούς που στηρίζουν το ολυμπιακό ιδεώδες και το ‘’καθαρό άθλημα” χρησιμοποιούν μη ανιχνεύσιμες ουσίες ντόπινγκ; Και ακόμα χειρότερα πόσοι από αυτούς έχουν ήδη υποστεί γονιδιακό ντόπινγκ;

Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό το γονιδιακό ή αλλιώς γενετικό ντόπινγκ;   

 

Το γονιδιακό ντόπινγκ είναι μία νέα τεχνική, η οποία μάλλον δεν έχει ακόμη χρησιμοποιηθεί από τους αθλητές. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό αναμένεται να γίνει άμεσα. H συζήτηση γύρω από το

Είναι το γονιδιακό ντόπινγκ ήδη πραγματικότητα; (Μέρος 2ο)

Η εποχή του γονιδιακού ντόπινγκ έχει αρχίσει.

---

της Ζωής  Τερζοπούλου

Η εποχή του γονιδιακού ντόπινγκ έχει αρχίσει

Η έρευνα σχετικά με το γονιδιακό ντόπινγκ, η οποία έχει πραγματοποιηθεί κυρίως σε ζωικά μοντέλα, αλλά όλο και πιο συχνά όπως η γονιδιακή θεραπεία σε ανθρώπους, έχει επιφέρει πολλές επιτυχίες. Έχει αναφερθεί ότι η ένεση ενός πλασμιδίου με ένα γονίδιο αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGFA), στον μυ ασθενών με χρόνια κρίσιμη ισχαιμία άκρων οδήγησε σε βελτιωμένη περιφερειακή ροή ενώ σε αρουραίους έχει βρεθεί πως η εισαγωγή γονιδίου του ινσουλινο-εξαρτώμενου αυξητικού παράγοντα 1 (IGF-1), με ανασυνδυασμένο ιικό φορέα, οδηγεί σε αύξηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της αντοχής.

Σε άλλες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί, η γονιδιακή θεραπεία χρησιμοποιήθηκε για να αυξηθεί η παραγωγή της αυξητικής ορμόνης (GH). Χαρακτηριστικά η σωματολιμπερίνη, ένα μικρό πολυπεπτίδιο που παράγεται από τους υποθαλαμικούς νευρώνες και ρυθμίζει την παραγωγή της αυξητικής ορμόνης στην υπόφυση, είναι γνωστό ότι χει πολλαπλές αναβολικές και ανοσο-διεγερτικές επιδράσεις.

Όλα αυτά τα δεδομένα αποτελούν μια σημαντική αιτία ανησυχίας, για την άμεση απειλή της εξάπλωσης του γονιδιακού ντόπινγκ στα ανταγωνιστικά αθλήματα.

Στόχοι του Γονιδιακού Ντόπινγκ

Σε γενικές γραμμές οι στρατηγικές του γονιδιακού ντόπινγκ στοχεύουν, στη βελτίωση της μεταβολικής δραστηριότητας και στην ενίσχυση της λειτουργίας των ιστών. Υπάρχουν ορισμένες πρωτεΐνες όπως η ερυθροποιητίνη (EPO) και ο αυξητικός παράγοντας-1 που έχουν χρησιμοποιηθεί ως παράγοντες ντόπινγκ και είναι πιθανοί υποψήφιοι για τη χρήση τους πλέον σε γενετική μορφή.

Μεταφορά O2

Στους παράγοντες που ελέγχουν τη μεταφορά του οξυγόνου συμπεριλαμβάνονται, ο αριθμός των ερυθροκυττάρων στο αίμα, ο βαθμός αγγείωσης του ιστού και ο ρυθμός ροής του αίματος. Το οξυγόνο μεταφέρεται στο ανθρώπινο σώμα μέσω της αναπνοής και συνεπώς η βελτίωση της λειτουργίας των πνευμόνων είναι μια πιθανή στρατηγική για το γονιδιακό ντόπινγκ.

Τεχνικές μεταφοράς γονιδίων στους πνεύμονες έχουν αναπτυχθεί κυρίως για τη θεραπεία της κυστικής ίνωσης, μιας γενετικής ασθένειας που προκαλείται από μετάλλαξη του γονιδίου που κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη γνωστή ως διαμεμβρανικός ρυθμιστής της κυστικής ίνωσης (CFTR). Γονίδια που εκφράζονται και βελτιώνουν την απόδοση οξυγόνου θα μπορούσαν να ενσωματωθούν και να επιτύχουν τα ανάλογα αποτελέσματα και στην κατώτερη αναπνευστική οδό, δηλαδή την τραχεία και τους βρόγχους, για να βελτιωθεί η ανταλλαγή αερίων. Εναλλακτικά η στόχευση του πνευμονικού μυ, θα μπορούσε να διευκολύνει την καλύτερη λειτουργία των πνευμόνων.

---

Το οξυγόνο μεταφέρεται στο ανθρώπινο σώμα μέσω της αναπνοής και συνεπώς η βελτίωση της λειτουργίας των πνευμόνων είναι μια πιθανή στρατηγική για το γονιδιακό ντόπινγκ.

---

Η ερυθροποιητίνη (ΕΡΟ) είναι μία γλυκοπρωτεΐνη που παράγεται κυρίως από τους νεφρούς, η οποία δρα σε ερυθροειδή προγονικά κύτταρα του μυελού των οστών για τη ρύθμιση της παραγωγής

Γονιδιακό ντόπινγκ: Είναι ήδη πραγματικότητα; (Μέρος 1ο)

---

Είναι το γονιδιακό ντόπινγκ ήδη πραγματικότητα;

---

της Ζωής  Τερζοπούλου

Προσέγγιση του όρου ″Ντόπινγκ″

Η φυλή των Κάφρων στην Αφρική ονόμασε ένα πρωτόγονο αλκοολούχο ποτό το οποίο χρησιμοποιούνταν σε θρησκευτικές τελετές ως διεγερτικό με τη λέξη «ντοπ». Άλλες αναφορές περιγράφουν, τους πολεμιστές Ζουλού να χρησιμοποιούν «ντοπ», ένα αλκοολούχο ποτό παρασκευασμένο από φλούδες σταφυλιών και αφέψημα κόλα. Στη Δυτική Αφρική, η χρήση Cola accuminata και Cola nitida ήταν επίσης γνωστή κατά τη διάρκεια του αγώνα στο βάδην ή στο τρέξιμο.

Ακολούθως, οι Ολλανδοί άποικοι Boers χρησιμοποίησαν τον όρο «ντοπ» για να περιγράψουν οποιοδήποτε διεγερτικό αφέψημα και στη συνέχεια, ο όρος διαδόθηκε παγκοσμίως. Τελικά, ο όρος υιοθετήθηκε για ένα ευρύτερο φάσμα ουσιών και στον αθλητισμό, χρησιμοποιώντας αυτές τις ουσίες περιγράφτηκε περαιτέρω ως «ντόπινγκ», όπου εμφανίζεται για πρώτη φορά σε Αγγλικό λεξικό το 1889.

Oρισμός του ″Ντόπινγκ″

Ο πρώτος ορισμός του ντόπινγκ που υιοθετήθηκε το 1963 από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Εξωσχολική Εκπαίδευση, αναφέρει:

Ντόπινγκ στον αθλητισμό ορίζεται ως «η χορήγηση ή η χρήση από ένα υγιές άτομο οποιουδήποτε παράγοντα ή ουσίας που φυσιολογικά δεν εντοπίζεται στο σώμα και/ή οποιουδήποτε φυσιολογικού παράγοντα ή ουσίας όταν χορηγείται σε αντικανονικές επιπρόσθετες ποσότητες και/ή μέσω αντικανονικής οδού και/ή με αντικανονικό τρόπο, με σκοπό και αποτέλεσμα την τεχνητή αύξηση και με αθέμιτο τρόπο, της απόδοσης του ατόμου κατά τη διάρκεια του αγώνα».

Σήμερα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Κώδικα Αντι- Ντόπινγκ (World Anti-Doping Code), ως Ντόπινγκ ορίζεται (άρθρα 2.1 έως 2.8) η παρουσία μιας απαγορευμένης ουσίας ή των μεταβολιτών της ή των δεικτών της στο σωματικό δείγμα ενός αθλητή. Ντόπινγκ είναι επίσης η χρήση ή απόπειρα χρήσης μιας απαγορευμένης ουσίας ή απαγορευμένης μεθόδου. Η άρνηση ή η αποτυχία χωρίς καθοριστική αιτιολόγηση, για υποβολή σε συλλογή δείγματος μετά την κοινοποίηση θεωρείται επίσης μια παραβίαση του κανόνα αντι-ντόπινγκ, μαζί με την παραβίαση ή απόπειρα αλλοίωσης οποιουδήποτε μέρος ελέγχου.

Η κατοχή, η διακίνηση, η χορήγηση ή η απόπειρα χορήγησης, η παροχή βοήθειας, η ενθάρρυνση και η συγκάλυψη μιας ουσίας που απαγορεύεται, επίσης θεωρείται ότι είναι παραβίαση του αντι-ντόπινγκ. Η μη παροχή των απαιτούμενων πληροφοριών εντοπισμού και η μη πραγματοποίηση δοκιμών, όπως έχουν οριστεί με βάση εύλογους κανονισμούς συμπεριλαμβάνονται στον κώδικα ως παραβιάσεις κανόνα.

Η Ιστορία της Φαρμακοδιέγερσης

Στην Αρχαία Ελλάδα, ειδικοί περιγράφεται να προσφέρουν στους αθλητές διατροφικά συστατικά προκειμένου να βελτιώσουν τη φυσική τους απόδοση. Οι αθλητές προσπαθούσαν να αυξήσουν τη φυσική τους δύναμη καταναλώνοντας διαφόρων ειδών κρέας ή ζωμό αίματος πριν από τους αγώνες. Ο Φιλόστρατος (2ος αι. π.X.) στο έργο του «Περί γυμναστικής» μας πληροφορεί ότι οι ιατροί, ήταν σημαντικά χρήσιμοι στην προετοιμασία των αθλητών για τους αγώνες και οι μάγειρες ετοίμαζαν ψωμί, καρυκευμένο με χυμό μήκωνος της υπνοφόρου (φυτό από το οποίο παράγεται το όπιο), το οποίο είχε σημαντικές αναλγητικές ιδιότητες. Ο Πλίνιος ο νεότερος (1ος και 2ος αι. μ.X.), αναφέρει επίσης ότι οι Έλληνες δρομείς έπιναν ένα αφέψημα βοτάνων για να αυξήσουν τη δύναμή τους και να είναι ικανοί να αποδώσουν σε αθλήματα μεγάλης διάρκειας.

---

Στην Αρχαία Ελλάδα οι αθλητές προσπαθούσαν να αυξήσουν τη φυσική τους δύναμη καταναλώνοντας διαφόρων ειδών κρέας ή ζωμό αίματος πριν από τους αγώνες.

---

Η χρήση ουσιών στη Ρωμαϊκή ιστορία έχει, επίσης, καταγραφεί. Οι αρματοδρομείς έτρεφαν τα άλογά τους με διάφορα μείγματα προκειμένου να τα κάνουν να τρέχουν γρηγορότερα. Περιγράφεται, επίσης, ότι οι μονομάχοι χρησιμοποιούσαν παράγοντες ντόπινγκ για την αύξηση της δύναμης.

Αιώνες αργότερα, η επιστημονική έρευνα για τις διατροφικές συνήθειες κατά τις ολυμπιάδες μάλλον αρχίζει το 1922 και το πρώτο δημοσιευμένο άρθρο  είχε τον τίτλο «Τι τρώνε οι καλύτεροι αθλητές στον κόσμο;» (Paul Schenk 1936, Βερολίνο). Αυτό που μαθαίνουμε από το άρθρο‐ ντοκουμέντο είναι κυρίως ότι υπήρχε ποικιλομορφία στα διαιτητικά σχήματα. Χαρακτηριστικό της εποχής εκείνης ήταν η υπερκατανάλωση πρωτεΐνης, ενώ διαπιστώθηκε και η χρήση βοηθημάτων‐ συμπληρωμάτων διατροφής από κάποιες αποστολές.

Στη σύγχρονη εποχή πρώτος “ντοπαριστής” πρέπει να θεωρείται ο Γιούστους φον Λίμπινγκ, ο άνθρωπος που το 1847 έγινε ο παρασκευαστής του “συμπυκνωμένου ζωμού κρέατος Λίμπινγκ”. Επρόκειτο για ένα συμπλήρωμα διατροφής το οποίο εφοδίαζε τον οργανισμό με μεγάλες ποσότητες κρεατίνης. Φυσικά, εκείνη την εποχή ο οργανωμένος αθλητισμός ήταν ανύπαρκτος και δεν υπάρχουν μαρτυρίες για αθλητική αξιοποίηση του ζωμού. Το Ντόπινγκ στο σύγχρονο αθλητισμό αξιόπιστα καταγράφηκε από το δεύτερο μισό του 19ου Αιώνα:

1865

Η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση εμφανίστηκε στην κολύμβηση κατά τον αγώνα στο κανάλι του Άμστερνταμ. Συγκεκριμένα, περιγράφηκε η πρόσληψη μιας ανώνυμης ουσίας που βελτιώνει την απόδοση.

1867

Στους δημοφιλείς αγώνες ποδηλασίας 6‐ημερών, οι Γάλλοι αθλητές προτιμούσαν μείγματα με βάση την καφεΐνη, οι Βέλγοι χρησιμοποιούσαν ζάχαρη αναμειγμένη με αιθέρα, ενώ άλλοι χρησιμοποιούσαν αλκοολούχα αφεψήματα ή νιτρογλυκερίνη.

1896

Τη χρονιά αυτή αναφέρεται ο πρώτος θάνατος που προκλήθηκε από το ντόπινγκ. Ο Άγγλος ποδηλάτης A. Linton πέθανε λόγω λήψης εφεδρίνης στον αγώνα Παρίσι‐Μπορντό.

1904

Στο μαραθώνιο του St. Louis, ο Tom Hicks που μόλις είχε κερδίσει τον αγώνα, κατέρρευσε και οι ιατροί διαπίστωσαν πρόσληψη στρυχνίνης και κονιάκ πριν από τον αγώνα.

---

Ο Tom Hicks, στο μαραθώνιο του St. Louis.

---

1910

O James Jeffrie ισχυρίστηκε, αφού ηττήθηκε από τον Jack Johnson, ότι το τσάι του μολύνθηκε/ντοπαρίστηκε προκειμένου να τον νικήσει. Αυτή είναι η πρώτη αναφορά περίπτωσης στην οποία κατηγορούνται ντοπαρισμένοι αθλητές. Πολλές παρόμοιες περιπτώσεις για ντόπινγκ έχουν αναφερθεί στην Πυγμαχία κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου Αιώνα.