Ανώριμη και Ώριμη Θρησκεία, από τον Gordon Allport

Ο Gordon Allport ήταν από τους πρώτους ψυχολόγους που εστίασε τη θεωρία του στη μελέτη της προσωπικότητας και για αυτό αναφέρεται στην ιστορία της ψυχολογίας ως ένας από τους κυριότερους εκφραστές της ψυχολογίας της προσωπικότητας.

Ο Allport μπορεί να μην αναφέρθηκε στη θεωρία του στα ανθρώπινα εξελικτικά στάδια, όμως προχώρησε στη διάκριση μεταξύ ώριμης και ανώριμης θρησκείας, στο σύγγραμμά του “The Individual and His Religion: A Psychological Interpretation”, που εκδόθηκε το 1950 στην Αμερική.

Η Ανώριμη Θρησκεία, σύμφωνα με τον Gordon Allport

Στην ανώριμη θρησκεία, σύμφωνα με τον Gordon Allport μπορούμε να βρούμε τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

1. Μαγική σκέψη π.χ. «Αν κάνω κάτι λάθος, ο Θεός θα με τιμωρήσει», αυτο-κριτική από ένα ανώτερο πλάσμα που έχει φτιάξει τον κόσμο.

2. Εκπλήρωση επιθυμίας π.χ. «Αν προσεύχομαι πολύ σκληρά, θα πάρω άριστα στο διαγώνισμα αύριο», μη ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας.

3. Φανατισμού π.χ. «Όλοι οι μη πιστοί πρέπει είτε να προσηλυτιστούν ή να πεθάνουν».

4. Κυριολεκτική σκέψη π.χ. «Ο Θεός είναι ένας γενειοφόρο, αρσενικό ανθρώπινο ον, βρίσκεται στον ουρανό, έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά, όπως η ζήλια και ο θυμός, κρίνει κάθε λέξη μου και θα με επιβραβεύσει ή θα με τιμωρήσει αναλόγως».

5. ‘Μεταχειρισμένη’ πίστη π.χ. «Πιστεύω και εφαρμόζω όλα όσα διδάχθηκα στο Κατηχητικό Σχολείο».

6. Μη αντανάκλαση της πραγματικότητας π.χ. «Το γράφει στην Αγία Γραφή».

Το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής της θρησκείας κατευθύνεται προς τις ανώριμες μορφές της.

H Ώριμη Θρησκεία, σύμφωνα με τον Gordon Allport

Καθώς ο διαχωρισμός δεν είναι απόλυτος, σε αντίθεση με την ανώριμη θρησκεία, ο Gordon Allport αναφέρει ότι η ώριμη θρησκεία πρέπει να έχει τουλάχιστον μερικά από τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται παρακάτω.

1. Να είναι σωστά διαφοροποιημένη

Ένας άνθρωπος που δεν είχε ποτέ οποιαδήποτε απορία σχετικά με τη θρησκεία του, δέχεται κάθε δόγμα και κάθε κανόνα, που αισθάνεται πάντα ότι αυτό που γνωρίζει είναι το τέλειο, ότι κατέχει ένα δώρο που δόθηκε στον ίδιο από μία ύψιστη αρχή, είναι ένα παράδειγμα ενός αδιαφοροποίητου συναίσθηματος.

Δεν είναι ρεαλιστικό.

Αντίθετα, κάποιος που θα πει «η εκκλησία μου έχει κάποια καλά χαρακτηριστικά, αλλά εγώ, για παράδειγμα, δεν συμφωνώ με την απαγόρευση της έκτρωσης», θα ήταν μια πιο ρεαλιστική και διαφοροποιημένη στάση. Όχι ότι το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι το θέμα. Η εκκλησία μπορεί να είναι ή να μην είναι σωστή σχετικά με την έκτρωση. Αλλά το θέμα είναι ότι η απολύτη αποδοχή των όσων λέει η θρησκεία, χωρίς καμία κριτική ανάλυση δεν είναι ούτε ρεαλιστική, ούτε διαφοροποιημένη, ούτε ώριμη.

2. Έχει δυναμικό χαρακτήρα, παρά την επαγωγική της φύση

Το ώριμο θρησκευτικό συναίσθημα δεν καθοδηγείται από τις επιθυμίες, τους φόβους και τις ορέξεις του εαυτού. Το ώριμο θρησκευτικό συναίσθημα θα δώσει τη δική του κινητήρια δύναμη, ένα έμφυτο

Ασκητική: κι αν δεν υπήρχε θα έπρεπε να την εφεύρουμε

π. Βασίλειος Θερμός Ψυχίατρος,  Δρ. Θεολογικής Σχολής του Παν/μιου Αθηνών. Αναπληρωτής καθηγητής στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών 

Η υπερβολή της απόλαυσης οδηγεί σε δυσκολία να αγαπήσεις.

Ξεκίνημα της Μεγάλης Σαρακοστής. Επιβάλλεται ένας στοχασμός: γιατί άραγε χρειάζεται ή άσκηση; Γιατί νηστεία; Γιατί πιο έντονη καταπολέμηση παθών; Γιατί μετάνοια;

Μήπως ταλαιπωρούμε τον εαυτό μας χωρίς λόγο; Μήπως η Εκκλησία χαρακτηρίζεται από κάποια διάθεση να παιδεύει τους ανθρώπους; Μήπως όλα αυτά υποκρύπτουν μαζοχισμό; Μήπως αντιμάχονται τη χαρά της ζωής;

Ασκητικές ενέργειες, με άλλα κίνητρα, πιο ”κοσμικά”, γίνονται πολλές. Παιδιά και νέοι που ασχολούνται με τον αθλητισμό δεν μπορούν να ζουν όπως θέλουν. Υπάρχουν αυστηροί κανόνες τους οποίους τηρούν, δεν έχουν τη ζωή που έχουν οι συνομήλικοι τους. Δεν μπορούν να φάνε οτιδήποτε, δεν μπορούν να κοιμηθούν οποιαδήποτε ώρα, δηλαδή δεν μπορούν να παραδοθούν στην άνεση και στην ευμάρεια. Το κάνουν με τη θέλησή τους, δεν τους υποχρεώνει κανείς, επειδή έχουν ένα στόχο.

Ο Λακάν διέκρινε μεταξύ ορμής και επιθυμίας. Η πρώτη ικανοποιείται με τις αισθήσεις και με τον ναρκισσισμό. Η δεύτερη δεν ικανοποιείται με τίποτε. Αυτή η εκκρεμότητα είναι που μας εξανθρωπίζει.

Στην κουλτούρα που μας περιβάλλει σήμερα η επιθυμία έρχεται να συμπέσει με την ορμή. Στην κοινωνία της κατανάλωσης η ευμάρεια ικανοποιεί πλουσιοπάροχα τις ορμές και τείνει να βάζει μια

Από την κατάθλιψη στη χαρά! Πώς;

Γέροντας Πορφυρίος

Γέροντας Πορφυρίος

Η δύναμη της ταπεινώσεως της προσευχής και της λατρείας του Θεού για τα ψυχικά νοσήματα.

“Σήμερα συμβαίνει πολλές φορές ο άνθρωπος να αισθάνεται θλίψη, απελπισία, νωθρότητα, τεμπελιά, ακηδία κι όλα τα σατανικά. Να είναι θλιμμένος, να κλαίει, να μελαγχολεί, να μη δίνει σημασία στην οικογένεια του, να ξοδεύει ένα σωρό χρήματα στους ψυχαναλυτές για να πάρει φάρμακα. Αυτά οι άνθρωποι τα λένε «ανασφάλεια». Η θρησκεία μας πιστεύει ότι αυτά είναι πειρασμικά πράγματα.
Ο πόνος είναι μία ψυχική δύναμη που ο Θεός την έβαλε μέσα μας, με προορισμό να κάνει το καλό, την αγάπη, τη χαρά, την προσευχή. Αντ’ αυτού ο διάβολος καταφέρνει και παίρνει την ψυχική αυτή δύναμη από την μπαταρία της ψυχής μας και τη μεταχειρίζεται για κακό, την κάνει κατάθλιψη και φέρνει την ψυχή στην νωθρότητα και στην ακηδία. Βασανίζει τον άνθρωπο, τον κάνει αιχμάλωτο του, τον αρρωσταίνει ψυχικά.
Υπάρχει ένα μυστικό να μεταβάλετε τη σατανική ενέργεια σε καλή. Είναι δύσκολο και χρειάζεται και κάποια προετοιμασία.
Προετοιμασία είναι η ταπείνωση. Με την ταπείνωση αποσπάτε τη χάρη του Θεού. Δίνεστε στην αγάπη του Θεού, τη λατρεία Του, στην προσευχή. Αλλά και όλα αν τα κάνετε, τίποτε δεν έχετε καταφέρει, αν δεν έχετε αποκτήσει ταπείνωση. Όλα τα κακά αισθήματα, η ανασφάλεια, η απελπισία, η απογοήτευση, που πάνε να κυριεύσουν την ψυχή, φεύγουν με την ταπείνωση. Αυτός που δεν έχει ταπείνωση, ο εγωιστής, δεν θέλει να του κόψεις το θέλημα, να τον θίξεις, να του κάνεις υποδείξεις. Στενοχωριέται, νευριάζει,

Η συνάντηση της ορθόδοξης θεολογίας με την ψυχολογία

Η συνάντηση της ορθόδοξης θεολογίας

με την ψυχολογία

Πρωτοπρεσβύτερος Ευστράτιος Καρατσούλης

Ο Γ. Σεφέρης, επέλεξε να κλείσει την ομιλία του στην αποδοχή του Νόμπελ Λογοτεχνίας με μία φράση, μία ευχή, μία παρότρυνση, ένα προβληματισμό και ένα φόβο. Σ΄αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει να αναζητούμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται. Η σύγχρονη κοινωνία στενεύει και στενεύει ανεπανόρθωτα. Η πίεση, το άγχος, ο φόβος, τα αδιέξοδα της ζωής στενεύουν τον κόσμο. Οι συνεχείς κοινωνικοοικονομικές αλλαγές της παγκοσμιοποιημένης σύγχρονης κοινωνίας επιδεινώνουν την καθημερινότητα του.

Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει σε ένα κόσμο που αυτός δημιούργησε μόνο για τον εαυτό του, εγωιστικά, εγωκεντρικά, αλαζονικά. Έχει ξεπεράσει το μέτρο και στενεύει τον κόσμο μας. Αποτέλεσμα; Η μοναχικότητα, η απομόνωση, το οντολογικό και υπαρξιακό κενό, τα οποία προσπάθησε να τα πληρώσει με την τεχνολογική και επιστημονική εξέλιξη και την αποθέωση της λογικής. Όμως η προσπάθεια ανεύρεσης της χαμένης ταυτότητας του έφερε το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή την περαιτέρω απώλεια του προσώπου του και την λησμονιά του τι σημαίνει να είσαι τελικά άνθρωπος. Έτσι η κατάσταση αυτή οδήγησε τον σύγχρονο άνθρωπο να βρει νέους τρόπους για να θεραπεύσει τα κοινωνικά, πολιτισμικά και προσωπικά προβλήματά του.

Οι σύγχρονες επιστήμες όπως η ψυχολογία, η ψυχιατρική, η κοινωνιολογία προσέφεραν μία νέα προσέγγιση στα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου και πρότειναν τρόπους για τον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητάς του. Η ψυχολογία ειδικότερα ασχολήθηκε κυρίως με την συμπεριφορά του ανθρώπου, αποκόπτοντας κάθε αναφορά στην φιλοσοφική ή την θεολογική έννοια της ψυχής, η οποία υπήρχε τους προηγούμενους αιώνες. Η υλιστική και μηχανιστική αυτή αντίληψη επικράτησε και αντικατέστησε κάθε παλαιότερη αναφορά στην έννοια της ψυχής, ως μίας άϋλης και μεταφυσικής αιτίας των ψυχολογικών εκδηλώσεων του ανθρώπου .

Έτσι η συνάντηση της θεολογίας με τις ψυχολογικές επιστήμες στην σύγχρονη εποχή αποτελεί μία σημαντική πτυχή του γενικότερου διαλόγου της θεολογίας με την νεωτερικότητα και τις επίγειες πραγματικότητες. Η συνάντηση αυτή πραγματοποιήθηκε μάλιστα σε ένα πεδίο, στο οποίο η θεολογία και η φιλοσοφία παραδοσιακά είχαν την αποκλειστικότητα. Για την ορθόδοξη θεολογία η συνάντηση με την ψυχολογία αποτελεί μία ευκαιρία να συναντηθεί, να προσλάβει και να μεταμορφώσει τις νέες επιστημολογικές γνώσεις γύρω από τον ψυχισμό του ανθρώπου. Η σχέση της ορθόδοξης θεολογίας με νέους επιστημονικούς κλάδους και η εφαρμογή των ανακαλύψεων αυτών είναι κομβικής σημασίας για τον σύγχρονο άνθρωπο. Μάλιστα οι ανθρωπιστικές επιστήμες, οι οποίες ασχολούνται με τα συναισθήματα, τις σκέψεις και την συμπεριφορά του ανθρώπου είναι μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πρόκληση συνάντησης και διαλόγου για την ορθόδοξη θεολογία, διότι δεν αποτελεί πλέον τον μοναδικό χώρο, ο οποίος ασχολείται με τον έσω άνθρωπο.

Θα μπορούσε να λεχθεί ότι η ψυχολογία γεννήθηκε σε ένα περιβάλλον, στο οποίο υπήρξαν έντονα τα στοιχεία της θρησκευτικής παράδοσης, κυρίως της χριστιανικής και της ιουδαϊκής. Αναπόφευκτα ο

Ο Θεός «μιλάει» μέσα από τη δυστυχία…

Ο Θεός «μιλάει» μέσα από τη δυστυχία

π. Φιλόθεος Φάρος

Όπως ανακάλυψε ο Ιώβ, ο Θεός μπορεί να μιλήσει μέσα από τον πόνο. Ο πόνος είναι αναπόφευκτος σε μια ζωή που τελειώνει με το θάνατο και που διαβρώνεται από τα σύμβολα του θανάτου.

Μετά από μια σοβαρή αρρώστια της γυναίκας του κάποιος έγραψε: «Μετά από τρεις δεκαετίες συμπορευθήκαμε με αυτούς που πορεύονται μέσα από τις πεδιάδες του πόνου και ανακαλύψαμε ότι έχουν πολλά σκοτάδια και σκιές. Για πόσο καιρό είχαμε γλυτώσει!»

.

Η πίστη μας έχει ως κέντρο της ένα θεό που υποφέρει. Ο Θεός έδωσε την απάντησή του στη διαμαρτυρία του Ιώβ όταν συμμερίσθηκε αυτός ο ίδιος την ανθρώπινη δυστυχία. Όταν έγινε ένας από εμάς στον Ιησού Χριστό. Η σιωπή του Θεού στη δυστυχία μας μπορεί να γίνει εκκωφαντική, η απουσία Του συντριπτική, Θεέ μου, πού είσαι;

Σ’ αυτές τις στιγμές ο Θεός είναι κρυμμένος πίσω από τα γεγονότα, που φαίνεται ότι αρνούνται την παρουσία Του. Ήταν κρυμμένος πίσω από τον σταυρό του Χριστού, που εκείνη τη στιγμή εφαίνετο να λοιδορεί κάθε ιδέα πρόνοιας.

Ο Χριστός, όπως και ο Ιώβ, αισθάνθηκε μάλλον εγκαταλελειμμένος παρά συμπαραστατούμενος. «Θεέ

Η Θρησκεία και η σχέση της με την επιστήμη της Ψυχολογίας: Μια οπτική μέσα στην εποχή του Κορωνοϊού

Υβόνη Κωνσταντίνου Κλινικός Ψυχολόγος

Αν και τόσο η θρησκεία, όσο και η ψυχολογία προσφέρουν ανακούφιση, η θρησκεία από την μια πλευρά έχει τη δύναμη της μετάνοιας και της συγχώρεσης, ενώ η ψυχολογία έχει τη γνώση της αλλαγής και της εξέλιξης.

Πολλοί πιστεύουν πως η επιστήμη της ψυχολογίας βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τις πεποιθήσεις της θρησκείας και μάλιστα αρνούνται τη βοήθεια από κάποιο ειδικό ψυχικής υγείας ως κάτι το μη συμβατό με τη θρησκεία. Λαμβάνοντας υπόψη μου αυτά, όταν άρχισα να σπουδάζω ψυχολογία, ένιωθα αμαρτωλή.

Εκ των υστέρων, ο πνευματικός μου, μου ξεκαθάρισε πως άλλο είναι η βοήθεια που σου προσφέρει η εκκλησία και άλλο είναι η βοήθεια που σου προσφέρει ο ψυχολόγος, ο οδοντίατρος, ο γιατρός. Δεν είναι αμάρτημα να θέλω να διορθώσω το δόντι μου όταν με πονάει ή να θέλω να διορθώσω μια συμπεριφορά μου για να νιώσω καλύτερα. Αμαρτία είναι το να αρνούμαι να αλλάξω και απλά να επιμένω στο Γιατί; Γιατί να μου τύχει αυτό εμένα;.

Μάλιστα, η επιστήμη δεν είναι αναγκαστικά άκρως αντίθετη με την θρησκεία. Ο Δρ. Inzlicht με την ομάδα του στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, έλεγξαν με πείραμα (εφαρμόζοντας τη μέθοδο Stroop) κατά πόσο η εγκεφαλική δραστηριότητα των θρησκευόμενων ατόμων διαφέρει από αυτή των μη θρησκευόμενων σε καταστάσεις που το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με τα λάθη του. Τα συμπεράσματα αυτού του πειράματος, ήταν πως η θρησκευτική πίστη επηρεάζει θετικά τα επίπεδα άγχους. Δηλαδή, όσο πιο πολύ πιστεύει κανείς στη θρησκεία, τόσο λιγότερο ενεργοποιούνται οι “περιοχές άγχους” του εγκεφάλου.

Ο Πρωτοπρεσβύτερος π. Αυγουστίδης, Ψυχίατρος και λέκτορας Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υποστηρίζει σε άρθρο του πως η σύγχυση στο έργο των επιστημών ψυχικής υγείας και της θρησκείας προκαλείται σε μεγάλο βαθμό από αρκετές ομάδες ή οργανώσεις παραθρησκευτικές και παραεπιστημονικές, που χρησιμοποιούν τίτλους σχετικούς με τη ψυχολογία ή τη ψυχοθεραπεία ή την αυτογνωσία.

Με λίγα λόγια διαστρεβλώνονται οι έννοιες και το περιεχόμενο τόσο της επιστήμης της ψυχολογίας, όσο και της ίδιας της θρησκείας ή του μυστηρίου της εξομολογήσεως. Ο ίδιος συνεχίζει στο ότι η

Θεολογία, Ψυχολογία καί Νευροεπιστήμη

Θεολογία, Ψυχολογία καί Νευροεπιστήμη

του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

(Περίληψη)

Η Εισήγηση τήν οποία έχω ετοιμάσει έχει μεταφρασθή στήν ρουμανική γλώσσα καί έχει ήδη δημοσιευθή σέ βιβλίο καί σάς έχει δοθή. Περιλαμβάνει τέσσερα σημεία, ήτοι: Πρώτον, πώς έφθασα νά ασχοληθώ μέ τό θέμα καί νά γράψω τό βιβλίο «Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία» δεύτερον, ο όρος «ορθόδοξη ψυχοθεραπεία» έχει γίνει αποδεκτός από τήν Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία τρίτον, ποιές είναι οι βασικές αρχές τής Ορθόδοξης Ψυχοθεραπείας καί τέταρτον, τό έργο τής Εκκλησίας από πλευράς σύγχρονης ψυχολογίας καί νευροεπιστήμης.

Στήν συνέχεια, θά τονίσω τρία άλλα σημεία, ως εισαγωγικά στό παρόν Συνέδριο καί άν χρειασθή θά επανέλθω στήν συζήτηση καί θά απαντήσω σέ τυχόν διευκρινιστικές ερωτήσεις.

1. Η ορθόδοξη ανθρωπολογία

Είναι σημαντικό νά εξετασθή ποιά είναι η ορθόδοξη ανθρωπολογία, δηλαδή ποιά είναι η διδασκαλία τής Ορθόδοξης Εκκλησίας γιά τόν άνθρωπο. Άν δέν ερευνηθή αυτό τό σημείο δέν θά μπορέσουμε νά δούμε τό ποιμαντικό έργο τής Εκκλησίας γιά τόν άνθρωπο.

Είναι σαφής η διδασκαλία τής Εκκλησίας ότι ο άνθρωπος είναι δισύνθετος, αποτελείται από ψυχή καί σώμα σέ μιά ενότητα. Υπάρχει δέ μεγάλη σχέση μεταξύ τους, όπως δύο ερωτευμένοι, κατά τήν εικόνα πού χρησιμοποιούν οι Πατέρες τής Εκκλησίας. Είναι μυστήριο πώς ενώθηκε η ψυχή μέ τό σώμα κατά τήν σύλληψη, αλλά είναι καί μυστήριο πώς χωρίζεται η ψυχή από τό σώμα κατά τόν θάνατο.

Η ψυχή συνδέεται στενά μέ τήν ζωή, δηλαδή δέν υπάρχει ζωή στό σώμα χωρίς τήν ύπαρξη τής ψυχής, καί επομένως η ψυχή ενεργεί σέ όλο τό σώμα, διαφοροτρόπως. Δέν συγκρατεί τό σώμα τήν ψυχή, αλλά η ψυχή κρατά σέ ενότητα τό σώμα.

Ο άνθρωπος, όμως, από τήν δημιουργία του έχει καί τήν Χάρη τού Θεού, τό λεγόμενο «πνεύμα». Δέν

Οι αρνητικές επιπτώσεις της στερεότυπης, απλουστευτικής αντιμετώπισης της κατάθλιψης στην ποιμαντική πράξη και η θεραπευτική προοπτική της απροϋπόθετης Αγάπης.

Αντιμετώπιση της κατάθλιψης

Εισήγηση στο 5ο διεθνές συνέδριο ορθόδοξων ψυχοθεραπευτών 29/09/12
του Νικήτα Καυκιού

Ο Θεός αναλαμβάνει τη ζωή μας
μετά το ναυάγιο
των προσπαθειών μας.
 
Στην εισήγησή μας σκοπεύουμε να δείξουμε αναλυτικά τις αρνητικές συνέπειες οι οποίες συνήθως προκύπτουν μέσα από την απλουστευτική, ποιμαντική αντιμετώπιση της κατάθλιψης και να υποστηρίξουμε ότι ο απροϋπόθετος σεβασμός της ελευθερίας του προσώπου σε συνύφανση με την εν Χριστώ Αγάπη είναι το θεμέλιο της σωστής, υποστηρικτικής, ποιμαντικής παρέμβασης.

Θλίψη και Κατάθλιψη

Στην ψυχιατρική και την κλινική ψυχολογία η θλίψη θεωρείται ως φυσιολογική και δημιουργική αντίδραση του ατόμου απέναντι σε έκτακτα τραυματικά γεγονότα τα οποία αμφισβητούν την ασφάλεια και την αξία του ή ανατρέπουν τις υπαρξιακές του ισορροπίες.  Όταν όμως η θλίψη γίνεται όλο και πιο έντονη με το πέρασμα του χρόνου και εμποδίζει φυσιολογικές δραστηριότητες όπως την εργασία, την διατροφή, τον ύπνο και τις διαπροσωπικές σχέσεις μπορούμε να διαγνώσουμε κατάθλιψη.

Πιο συγκεκριμένα τα κλινικά συμπτώματα της κατάθλιψης είναι τα παρακάτω:

• Συνεχόμενη θλίψη, απώλεια ενέργειας και εξάντληση.
• Περισσότερη ή λιγότερη όρεξη για φαγητό.
• Τάσεις απομόνωσης, κοινωνική απόσυρση.Άγχος, ανησυχία για όλα τα θέματα.
• Αναποφασιστικότητα, δυσκολία λήψης αποφάσεων.
• Απώλεια του ενδιαφέροντος για την αναζήτηση ερωτικού συντρόφου ή για την ερωτική επαφή.
• Αισθήματα ενοχής, αυτομεμψίας και αναξιότητας.
• Περισσότερος ή λιγότερος ύπνος.
• Κακή διάθεση, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σχεδόν κάθε ημέρα
• Μείωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης σε όλες ή σχεδόν όλες τις δραστηριότητες
• Ανησυχία και απαισιοδοξία για το μέλλον. Καμιά ελπίδα σε κανένα τομέα.

Τα στερεότυπα της απλουστευτικής αντιμετώπισης της κατάθλιψης.

 Το αφετηριακό σφάλμα του «θεολογικού αναγωγισμού» Τα στερεότυπα τα οποία θα αναλύσουμε οφείλονται σε μεγάλο ή μικρό βαθμό στο αξονικό σφάλμα της αναγωγής της καταθλιπτικής εμπειρίας

Θεολογία και ψυχανάλυση

Θεολογία και ψυχανάλυση

Του Πέτρου Χαρτοκολλη*

Βασίλειος Θερμος

Άνθρωπος στον ορίζοντα!

Προσεγγίζοντας τη συνάντηση Ορθόδοξης Θεολογίας και επιστημών του ψυχισμού.εκδ. Γρηγόρη - σελ. 360.

Χρησιμοποιώντας την τεχνική του διαλόγου, το βιβλίο τούτο πραγματεύεται τη σχέση της Θεολογίας και εκκλησιαστικής πράξης με τις επιστήμες του ψυχισμού (ψυχιατρική, ψυχολογία, ψυχοθεραπεία). Εγγίζει υπαρξιακά ζητήματα που απασχολούν έντονα τον σύγχρονο άνθρωπο. Ο συγγραφέας, κληρικός, διδάκτορας της Θεολογίας, αλλά και παιδοψυχίατρος, δίνει προσωπικές απαντήσεις καθώς και υλικό από έργα ψυχιάτρων, ψυχολόγων, θεολόγων και Πατέρων της Εκκλησίας.

Πρωτοτυπώντας ο συγγραφέας διατάσσει τα περιεχόμενα του βιβλίου σε μορφή ερωτήσεων. Σταχυολογώ μερικές από αυτές: Τι είναι ο χαρακτήρας; Αλλάζει ο χαρακτήρας; Τι σημαίνει το ψυχο- ως πρώτο συνθετικό; Πώς σχετίζονται ψυχή και σώμα; Βλέπει η ορθόδοξη θεολογία διαφορετικά τον άνθρωπο σε σύγκριση με την ψυχολογία; Πώς φθάνουμε στην αυτογνωσία; Ποιος είναι ψυχικά υγιής; Η ψυχοπαθολογία έχει περισσότερο σωματική ή ψυχολογική προέλευση; Υπάρχουν υποκειμενικά ή τοπικά κριτήρια για το τι είναι παθολογικό; Τι σημαίνει θεραπεία και τι μπορούμε να περιμένουμε απ' αυτήν; Τι νόημα έχει να ερευνάς το συνείδητο; Χρειάζεται συνεργασία μεταξύ κληρικών και ψυχιάτρων - ψυχολόγων; Πού οφείλεται η αμοιβαία επιφυλακτικότητα μεταξύ ψυχιάτρων - ψυχολόγων και κληρικών; Γιατί στον δυτικό κόσμο αναζήτησαν στην ψυχοθεραπεία νόημα ζωής; Ποιες προοπτικές ανοίγονται για τη θεολογία και για τις επιστήμες του ψυχισμού αν επιτύχουν να συναντηθούν και να μπουν σε διάλογο;

Σημαντικό κείμενο

Συμπίπτουν τελείως οι απόψεις μας στο θέμα της ψυχανάλυσης και της σημασίας της για την κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού. Είναι κάτι που κάνει το κείμενο αυτό ιδιαίτερα σημαντικό για εμένα, καθώς ο συγγραφέας πιστεύει πως η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εκείνη η επιστημονική ψυχολογία που ανταποκρίνεται πληρέστερα στη θεολογική προσέγγιση της ανθρώπινης ψυχής. Η ψυχαναλυτική κατανόηση του ανθρώπου, με αφετηρία τη διερεύνηση του ασυνειδήτου, προσφέρει στον ποιμένα της Εκκλησίας τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει θεραπευτικά τα προβλήματα που συνδέονται με την πνευματικότητα, που είναι το αντικείμενο της ποιμαντικής θεολογίας.

Η ποιμαντική ασχολείται με την αμαρτία και η ψυχοθεραπεία με την ψυχική αρρώστια. Η αμαρτία έχει να

Η καύση των νεκρών

Η καύση των νεκρών

Αναφορά στην ψυχολογία του φαινομένου

Του Πρωτοπρεσβύτερου Στυλιανού Καρπαθίου

Εἰσαγωγικές παρατηρήσεις  

Σκοπός τῆς εἰσηγήσεως αὐτῆς εἶναι ἡ κριτική ἐπεξεργασία καί ἡ ἀξιολόγηση τοῦ θέματος πού ἔχει τεθεῖ σήμερα πρός συζήτηση, ὑπό τήν προοπτική βασικῶν ἀρχῶν καί κανόνων τῆς ψυχολογίας.

Μέσα ἀπό τή διαλεκτική, ταφή ἤ καύση τῶν νεκρῶν, ἐκτυλίσσονται ποικίλες ὄψεις τῆς πανανθρώπινης ἱστορίας τοῦ πνεύματος, ἀναδύεται ἕνα τεράστιο ψυχολογικό ὑλικό, πού ἀποτυπώνει τούς ὑπαρξιακούς κραδασμούς τοῦ ἀνθρώπου, ἀποκαλύπτεται μιά ἰδιότυπη γλώσσα μέ τήν ὁποία ἐκδιπλώνονται τά ἀπόκρυφα τῆς συνειδήσεως τόσο σέ ἀτομικό ὅσο καί σέ συλλογικό ἐπίπέδο, μπροστά στό κορυφαῖο μυστήριο τῆς ζωῆς καί τῆς ὑπάρξεως.

Ἡ προσέγγιση τοῦ θέματος αὐτοῦ μέ βάση τά δεδομένα τῆς ψυχολογίας εἶναι καθοριστικῆς σημασίας, καθ' ὅσον ὁ λόγος της ὑφαίνεται μέ συνθετικές διεργασίες τῶν ἀπαραίτητων στοιχείων πού ἀναδεικνύονται ἀπο τίς ἀνθρωπολογικές μέλετες, τήν ἀρχαιολογική σκαπάνη καί τά γραπτά μνημεῖα τοῦ λόγου. Ἀποτυπώνει δέ ὡς ἐπιστήμη δομικά στοιχεῖα τῆς ὑπάρξεως πού ἐκφράζονται κι ἀποκαλύπτονται μέ τήν κρίση, τήν ἀντίληψη, τό συναίσθημα καί ὅ,τιδήποτε ἄλλο συνιστᾶ καί μορφώνει τήν ἀνθρώπινη συνείδηση, τήν ἔνοια τοῦ ἀνθρώπου ὡς προσώπου

Γι' αὐτό καί θά προσπαθήσουμε νά ἀποκρυπτογραφήσουμε "πετῶντι καλάμῳ" τήν ἐσωτερική γλώσσα τῆς συνειδήσεώς μας ἀπέναντι στό ἐρώτημα "ταφή ἤ καύση" μέσα ἀπό τρεῖς βασικούς ἄξονες ἀναφορᾶς.

α) Θά ἀνατάμουμε τό ἐρώτημα μέ βάση τήν προβληματική πού δημιουργοῦν τά ἀρχετυπικά δεδομένα.

β) Θά ἐπεκταθοῦμε σέ μιά σύντομη θρησκειοψυχολογική θεώρηση, καί

γ) Θά σταθοῦμε μέ λογο εὐθύ καί ἀνυπόκρτο καί μέ ὅποια στοιχεῖα διαθέτουμε μπροστά στή σύγχρονη πνευματικότητα ὅπως αὐτή διαμορφώνεται.

α. Ἡ γλώσσα τῦ ἀρχέτυπου.


Ὑπάρχουν πρωτογενῆ -θεμελιακά στοιχεῖα πού συγκροτοῦν καί ἀναδεικνύουν τήν ἀνθρώπινη φύση, ἀλλά καί τήν συγκρατοῦν ἀπό τήν ἐπικινδυνότητα μιᾶς ἐκτροπῆς της, "σεσιγημένα" -κρυμμένα στήν

Ψυχανάλυση και πατερική ανάλυση της ψυχής. Ασύμβατα πεδία;

Ψυχανάλυση και πατερική θεολογία

Αθανάσιος Γ. Καΐσης

Το αργότερο μέσα στη δεκαετία του ’30 δημοσιεύονται και στην Ελλάδα μελέτες με αντικείμενο τις σχέσεις ψυχολογίας-θρησκείας[1] ή, μεταγενέστερα, και εκείνες της θρησκείας προς την ψυχανάλυση[2]. Ήδη από το 1915 ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης είχε προβεί στην πρώτη σύντομη γενική παρουσίαση «του ψυχολογικού συστήματος του Freud»[3], προσπάθεια που συνεχίστηκε με τις εργασίες των

Γ. Ιμβριώτη (1924)[4], Σωτηρίου, Έλλης Λαμπρίδη[5], Δ. Κουρέτα[6], Δ. Μωραϊτίδη[7], Κ. Κωνσταντινίδη[8], Χρ. Ανδρούτσου[9] και αρκετών άλλων[10]. Εισήχθη έτσι και άρχισε να παγιώνεται βαθμιαία και στη χώρα μας μια στοιχειώδης ψυχαναλυτική ορολογία, η οποία κατέστησε δυνατή την, μερική έστω, προώθηση της σχετικής έρευνας[11]. Στη γνωριμία του ελληνικού κοινού με την ψυχανάλυση συντέλεσαν και οι μεταφράσεις των έργων του Freud, του Jung, του Reich, του Adler και άλλων επιδόξων ανατόμων της ανθρώπινης ψυχής, που άρχισαν, με διαφορετική ευστοχία και συνήθως αμφίβολη ποιότητα, να εμφανίζονται πυκνά από το 1925[12]. Ενώ όμως, μέχρι το 1950, η ψυχολογία και η ψυχανάλυση αποσπασματικά και μεμονωμένα μόνο απασχόλησαν τους θεολογικούς κύκλους[13], η προσφυγή θεολόγων και μη στα πορίσματα, τις θέσεις και τις θεωρητικές συλλήψεις της ψυχολογίας[14] και της ψυχανάλυσης έγινε, στα τελευταία ιδίως χρόνια, συχνότερη και εμβριθέστερη[15]. Αυτό είναι εύλογο, διότι το θρησκευτικό άτομο αποτελεί αντικείμενο προβληματισμού, όχι μόνο θεολόγων και κοινωνιολόγων, αλλά και ψυχολόγων ή ψυχαναλυτών.

Ο διάλογος, ωστόσο, δεν υπήρξε καθόλου ευχερής[16]. Έτσι, η άποψη ότι «η εξοικείωση του Έλληνα ψυχοθεραπευτή με τα σχετικά φιλοκαλικά κείμενα και τα κείμενα των Πατέρων... θα έπρεπε να θεωρείται τόσο χρήσιμη όσο και με τα κείμενα του Φρόυντ»[17], παραμένει μάλλον έκφραση ευσεβούς πόθου. 

Διαφαίνονται πάντως και τάσεις προσέγγισης. Στη διεισδυτική, μεθοδική και καλά τεκμηριωμένη πραγματεία του, στην οποία καθίσταται άμεσα εμφανής η σύνθεση του προσωπικού βιώματος με τη συστηματική μελέτη και βαθιά γνώση έργων των νηπτικών, μυστικών και ησυχαστών Πατέρων

Μπορώ να θέλω; - Ψυχολογία και Θεολογία Βίντεο

Μπορώ να θέλω;

Στο βίντεο μπορούμε να ακούσουμε την ομιλία του Ψυχολόγου Νικήτα Καυκίου με θέμα την ελευθερία  κατά τη διαδικασία της Ψυχοθεραπείας  σε σχέση και με την Ορθόδοξη Θεολογία.  Ορμώμενος από τη φράση του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου «Έκαστος αυτεξούσιος εστί της εαυτού σωτηρίας ή απωλείας» αναπτύσσει το παραπάνω θέμα προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα  αν μπορώ να κάνω αυτό που θέλω ή θέλω να κάνω αυτό που μπορώ; Ο προσωπικότητα του ατόμου σίγουρα δε διαμορφώνεται αποκλειστικά από την κληρονομικότητα που φέρει   ή από το περιβάλλον που μεγαλώνει. Ο άνθρωπος κάνοντας ορθή χρήση του αυτεξουσίου του μπορεί να αντιπαλέψει ως ένα βαθμό και την κληρονομικότητα και το περιβάλλον, χαράσσοντας τη δική του πορεία. Προς αυτή την κατεύθυνση ο Νικήτας Καυκιός τονίζει τη σημασία του αυτεξουσίου, της ταπείνωσης της προσευχής και της αγάπης  ώστε ο άνθρωπος να προκόψει πνευματικά. Στην ομιλία του, τονίζει ιδιαιτέρα τον ρόλο του

Ο μύθος της ψυχικής νόσου

Ο μύθος της ψυχικής νόσου

π Φιλόθεος Φάρος 

Ο μύθος της ψυχικής νόσου

-Οι άνθρωποι δεν ενεργούν ανεύθυνα επειδή είναι άρρωστοι, αλλά είναι άρρωστοι επειδή λειτουργούν ανεύθυνα.

– Η ψυχοθεραπευτική σχέση είναι μια επαγγελματική σχέση που έχει προσωρινό χαρακτήρα και που έχει ως σκοπό να βοηθήσει  τον άνθρωπο να συνειδητοποιήσει  την απέραντη  μοναξιά του και όταν  το καταφέρει, να τον εγκαταλείψει σ΄αυτήν, με την πεποίθηση  ότι  έχει τελειώσει τη θεραπευτική αποστολή της.

-Όταν ένα άτομο  είναι τόσο ναρκισσιστικό  και τόσο αυτοαπασχαλούμενο  ώστε να θέλει να  είναι διαρκώς εκείνο  το κέντρο της  προσοχής των άλλων και έτσι είναι ανίκανο να συμμετάσχει σε μια ομάδα.

– Κάποιοι αρνούμενοι  την πραγματικότητα παραβαίνουν  τον νόμο και τους κανόνες  της κοινωνίας, κάποιοι καταφεύγουν  στο οινόπνευμα και σε άλλες χημικές ουσίες και κάποιο αυτοκτονούν.

-Ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα  να αρνηθεί  την πραγματικότητα, να συμβιβαστεί με την πραγματικότητα  ή να προσπαθήσει  να την αλλάξει και αν δεν τα καταφέρει , να μην επιτρέψει να τον παραμορφώσει.

–Στον πραγματικό κόσμο  όχι  μόνο δεν υπάρχει ευαισθησία, κοινωνία και ειλικρίνεια, αλλά που πανικοβάλλεται από την παρουσία τους.

-Η θεραπεία είναι επιτυχής όταν τους βοηθήσει να αναγνωρίσουν ότι όχι μόνο υπάρχει  η πραγματικότητα αλλά και ότι μέσα στα πλαίσιά της  θα πρέπει να μάθουν να ικανοποιούν τις ανάγκες τους.

-Ο ψυχοθεραπευτής  λειτουργεί  σαν τους πιο επικίνδυνους  γονείς εξευμενίζοντας  κολακεύοντας

Καθηγητής του Χάρβαρντ δίνει απάντηση στο ερώτημα: Έχει η προσευχή θεραπευτική δράση;

Η δύναμη της προσευχής

Ο Δρ. Herbert Βenson*, έχει αφιερώσει τα τελευταία 35 χρόνια της ζωής του στο να βρει τις επιστημονικές αποδείξεις που θα δίνουν απάντηση στο ερώτημα «έχει η προσευχή θεραπευτική δράση;»

Σκοπός του είναι η εργασία του να αποτελέσει τη «γέφυρα» μεταξύ της Ιατρικής και της Θρησκείας, που θα οδηγήσει στην ίαση ασθενειών. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο pyles.tv και την Όλγα Τάντου, μιλά για τα πειράματα που έχει κάνει, τα συμπεράσματα στα οποία έχει καταλήξει, αλλά και πώς αντιμετωπίζουν οι συνάδελφοί του την έρευνά του.
 «Ναι, υπάρχει σχέση μεταξύ προσευχής και θεραπείας!»

Herbert Benson: «Μελετήσαμε ανθρώπους που προσεύχονταν επαναλαμβανόμενα, με την προϋπόθεση ότι κατά τη διάρκεια της προσευχής ήταν πολύ συγκεντρωμένοι.
Βρήκαμε πως όταν οι άνθρωποι κάνουν αυτά τα δύο βήματα, υπάρχει ελαττωμένος μεταβολισμός, μειωμένοι παλμοί καρδιάς, μειωμένη πίεση του αίματος, μειωμένος ρυθμός αναπνοής, και μείωση της δραστηριότητας του εγκεφάλου (κάτι που προέκυψε από μαγνητικές απεικονίσεις). Έτσι, αρχικά αποδείξαμε επιστημονικά ότι η προσευχή επηρεάζει τις λειτουργίες του σώματος και καταπολεμά το στρες.

Όλγα Τάντου: Στα πειράματα που πραγματοποιήσατε λάβατε υπόψη σας το ενδεχόμενο ίασης όταν κάποιος ασθενής προσεύχεται για τον εαυτό του, ή και το ενδεχόμενο κάποιοι άλλοι να προσεύχονται για την υγεία του;

Herbert Benson: Δεν μπορούμε να σχολιάσουμε τι συμβαίνει όταν άλλοι άνθρωποι προσεύχονται για τον

Δως μου ένα όνειρο να κρατηθώ... Υπαρξιακή προσέγγιση της Καταθλίψεως.

Δως μου ένα όνειρο να κρατηθώ

του π. Χαράλαμπου Παπαδόπουλου - (π. Λίβυος)

Ο άνθρωπος της κατάθλιψης είναι ένας εσωτερικά οργισμένος άνθρωπος. Μια ύπαρξη γεμάτη αισθήματα επιθετικότητας κυρίως στραμμένα εσωτερικά. Είναι μια ψυχή απραγματοποίητων επιθυμιών. «Κλεμμένων» προσδοκιών. Εσώτερης οργής. Επιθετικότητας που χρόνια φωλιάζει στα υπόγεια δεσμά του αυτομίσους.

Οι επιθυμίες και οι πόθοι της καρδιάς του, τα προσωπικά όνειρα, έχουν χάσει τον δρόμο που οδηγεί στην έξοδο της εκδήλωσης, της δημιουργικότητας και της πραγμάτωσης. Η αποκατάσταση του ονείρου έχει αναβληθεί. Και τούτο λόγω ματαίωσης των πρώιμων επιθυμιών, του πρώτου ψυχικού συλλαβισμού.

Τα άρρητα που δεν ειπώθηκαν, τα μύχια που δεν φανερώθηκαν, η οργή που δεν εκδηλώθηκε και γενικότερα τα συναισθήματα που δεν εκφράστηκαν καίρια μεταμορφώθηκαv σε αισθήματα αυτολύπης, αυτομίσους, μελαγχολίας και κατάθλιψης.

Τον μελαγχολικό που βλέπεις με σκυμμένο το κεφάλι, με τους ώμους κυρτωμένους σαν λαβωμένα φτερά, με το πρόσωπο και το κορμί κουρασμένο, ατημέλητο, εγκαταλειμμένο και με τα μάτια να ατενίζουν

Η ηθική θεώρηση της ψυχής στην Παλαιά Διαθήκη

Παλαιά Διαθήκη

της Εύης Παπαϊωάννου, Θεολόγου – Νομικού

Αποκλειστική σχεδόν είναι η έννοια της ψυχής ως χώρος ανθρώπινων συναισθημάτων και ιδιαίτερα της θλίψης, της ταραχής, της αγωνίας και της εγκατάλειψης οι οποίες την οδηγούν να αποζητά τον Θεό,  και στο βιβλίο των Ωδών (Ωδ. 4,2, 6,6, 6,8, 7,39, 11,15). Υπάρχει μόνον μία αναφορά στην ψυχή ως μέσο δοξολογίας στο 9,46 και ακόμη μία η οποία ταυτίζει την ψυχή με την ανθρώπινη ζωή στο 11,17.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για την εργασία μας είναι οι περί ψυχής αντιλήψεις, όπως αυτές εκφράζονται στα βιβλία της ελληνιστικής περιόδου. Η εγγύτητα ή η απομάκρυνσή τους από τις έννοιες της ψυχής των παλαιότερων βιβλίων καταδεικνύουν πόσο τελικά μένουν πιστά στην ανθρωπολογία της Π.Δ. ή κατά πόσο την νοθεύουν με φιλοσοφικές αντιλήψεις. Στο βιβλίο των Μακκαβαίων Β΄ η ψυχή γίνεται ο χώρος εκδήλωσης της ανθρώπινης αγωνίας λόγω της αναμονής πιθανής συμφοράς (Β΄ Μακ. 3,16). Με δεδομένο ότι πρόκειται για συγγραφέα των ελληνιστικών χρόνων, η πρώτη σκέψη που γεννάται είναι μήπως τυχόν υποβόσκει στο παρόν σημείο κάποια πλατωνική επιρροή. Αυτό ωστόσο δεν φαίνεται να γίνεται. Μάλλον ακολουθείται η παλαιοδιαθηκική αντίληψη ότι στις εκδηλώσεις της ψυχής συμμετέχει το σώμα, αφού η ταραχή της ψυχής αλλοιώνει την όψη του προσώπου του αρχιερέα Ονία. Δεν έχουμε να κάνουμε λοιπόν παρά με τη συνηθισμένη εκδοχή της ως ψυχισμό.

2.2.β. Ηθική διάσταση της ψυχής

Από τις κυριότερες έννοιες της ψυχής που προβάλλουν σχεδόν όλοι ανεξεραίτως οι ερευνητές, είναι αυτή που την ανάγει σε έδρα της βουλήσεως. Ωστόσο οι ίδιοι οι ερευνητές εξετάζουν αυτή την βούληση

Ψυχολογικές προϋποθέσεις τήρησης των εντολών.

του Νικήτα Καυκιού

Ο πνευματικός πατέρας ακροβατεί ανάμεσα στις εντολές του θεού και τις αδυναμίες του πιστού. Σταθμίζει διακριτικά την προαίρεση και τις δυνατότητες του, πριν τον παροτρύνει στην εφαρμογή του Θείου θελήματος. Διότι η υπακοή προϋποθέτει αβίαστη συγκατάθεση και ψυχική δυνατότητα.

Αν ο πνευματικός προσπαθήσει να επιβάλλει αδιάκριτα το θείο νόμο μπορεί να συντρίψει μια ευάλωτη προσωπικότητα. Γι’ αυτό οφείλει να λάβει υπ’ όψιν του την ψυχολογική διάσταση του πιστού. Η ανθρώπινη εσωτερικότητα δεν είναι μόνο πνευματική αλλά και ψυχολογική. Στην ποιμαντική και την εξομολόγηση εστιάζουμε κυρίως στην αγάπη και το μίσος, στην ταπείνωση και την έπαρση, στην υπακοή και την ανυπακοή, στην ηδονή και την εγκράτεια.

Στην ψυχοθεραπευτική συνεδρία εστιάζουμε κυρίως στην υγεία και την παθολογία, στην αυτοπεποίθηση