Επιστήμη και Θρησκεία – Συνέντευξη του καθηγητή της ιατρικής πατέρα Δημητρίου Λινού

Επιστήμη και Θρησκεία

Ο καθηγητής ιατρικής πατήρ Δημήτρης Λινός, ο οποίος πρόσφατα χειροτονήθηκε ιερέας, μιλά στην Αρένα της Ζωής, με την ιδιότητα του ιατρού και και του πνευματικού για θέματα που σχετίζονται με τη σχέση της επιστήμης και της ιατρικής με τη θρησκεία. 

Πηγή: https://www.dailymotion.com/video/x8a52pc

Αριστοτέλης: «Σκέφτομαι σημαίνει υπάρχω»

Αριστοτέλης: «Σκέφτομαι σημαίνει υπάρχω»

Δρ. Έλσα Νικολαΐδου      

Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1170a16-17

Η αριστοτελική φιλοσοφία είναι ένα στέρεο οικοδόμημα. Βιολογία, Ηθική και Πολιτική φιλοσοφία συγκροτούν ένα αδιαίρετο σύνολο. Ως εκ τούτου, δεν είναι άξια απορίας η αναφορά του Αριστοτέλη στις διαφορετικές βιολογικές λειτουργίες των ανθρώπων και των ζώων σε ένα Ηθικό έργο. Η φιλία, αν και απαντάται στα ζώα, διαφέρει από το ιδανικό που έχει ο φιλόσοφος στο μυαλό του για τον «σπουδαίο» άνθρωπο. Η βιολογία για τον ίδιο παρέχει ικανές εξηγήσεις για την ανάγκη του ανθρώπου να συμβιώνει αρμονικά με τους άλλους, καθώς η ζωή είναι ενέργεια. Επομένως, στους ανθρώπους ορίζεται όχι μόνο με την αίσθηση αλλά κυρίως με τη νόηση. Εκεί είναι που θα βασιστεί η ευδαιμονία.

«Ο άνθρωπος είναι πολιτικό ον» επαναλαμβάνει ο Αριστοτέλης στα Ηθικά του και τι πιο φυσικό από την ανθρώπινη συμβίωση (πολιτικόν γάρ ο άνθρωπος και συζήν πεφυκός); «Κανένας δεν θα επέλεγε να ζει μόνος κι ας είχε όλα τα αγαθά», συμπληρώνει. Και ο ευδαίμων τα έχει όλα. Για τον λόγο αυτό, δίνει την εντύπωση ότι δεν έχει την ανάγκη φίλων. Και όμως. Ο καλός άνθρωπος (σπουδαίος) έχει την ανάγκη καλών φίλων. Ο Αριστοτέλης θα στηρίξει την άποψή του στο ότι ο άνθρωπος που είναι εξοπλισμένος με νόηση έχει συνείδηση της ύπαρξής του. Η ζωή από μόνη της είναι ευχάριστη, όμως εκείνο που την κάνει ακόμη καλύτερη, συνοψίζει ο Αριστοτέλης, είναι η συνειδητοποίηση ότι ζούμε. Σε ένα αριστουργηματικό χωρίο ξεδιπλώνει τη σκέψη του, εξυμνώντας τη συνειδητότητα της ανθρώπινης ύπαρξης:

«Αν λοιπόν αυτή η ζωή είναι κάτι αγαθό και ευχάριστο (και φαίνεται από το γεγονός ότι όλοι αυτό επιθυμούν και κυρίως οι ενάρετοι και οι ευτυχισμένοι· γιατί ο δικός τους βίος είναι ο προτιμότερος, και η ζωή τους η πιο ευτυχισμένη), αν αυτός που βλέπει αισθάνεται ότι βλέπει, και αυτός που ακούει αισθάνεται ότι ακούει, και αυτός που βαδίζει ότι βαδίζει, και όμοια με τα υπόλοιπα, συμβαίνει το ίδιο. Υπάρχει αυτό που αισθάνεται ότι ενεργούμε, ώστε αισθανόμαστε ότι αισθανόμαστε και σκεφτόμαστε ότι σκεφτόμαστε, το ότι αισθανόμαστε ή σκεφτόμαστε σημαίνει ότι υπάρχουμε (το δ' ότι αισθανόμεθα ή νοούμεν, ότι εσμέν) (γιατί όπως είπαμε το να υπάρχεις σημαίνει αισθάνεσαι ή σκέφτεσαι), το να αισθανόμαστε λοιπόν ότι ζούμε (το δ' αισθάνεσθαι ότι ζή) είναι ευχάριστο καθαυτό.»

Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1170a 25-b3

Θέλουμε να συνυπάρχουμε σε ένα σύνολο και να συμβιώνουμε με τους φίλους μας. Η σχέση ισότητας

O «χρυσός κανόνας» της Χριστιανικής Ηθικής

O «χρυσός κανόνας» της Χριστιανικής Ηθικής

Ιωάννης Καραβιδόπουλος - Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ

Tα λόγια του Ιησού στο ανάγνωσμα της Β΄ Κυριακής που διαβάζεται το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο προέρχονται από την «Επί τόπου πεδινού ομιλία» του Χριστού την οποία διασώζει ο ευαγγελιστής Λουκάς. Είναι η αντίστοιχη της «Επί του όρους ομιλίας» του κατά Ματθαίου ευαγγελίου. Το ανάγνωσμα είναι σε μετάφραση το ακόλουθο:

«’Οπως θέλετε να σας συμπεριφέρονται οι άνθρωποι, έτσι ακριβώς να συμπεριφέρεστε κι εσείς σ’ αυτούς. Γιατί, αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια εύνοια περιμένετε από το Θεό; Αφού και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν. Κι αν κάνετε καλό σ’ αυτούς που σας κάνουν καλό, ποια εύνοια περιμένετε από τον Θεό; Και οι αμαρτωλοί το ίδιο κάνουν. Αν δανείζετε σ’ όσους ελπίζετε να σας τα επιστρέψουν, ποια εύνοια περιμένετε από τον Θεό; Και οι αμαρτωλοί δανείζουν στους ομοίους τους για να τα πάρουν πίσω. Αντίθετα, εσείς ν’ αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε το καλό και να δανείζετε, χωρίς να περιμένετε να πάρετε πίσω τίποτα. ‘Ετσι, ο Θεός, που είναι καλός ακόμα και με τους αχάριστους και τους κακούς, θα σας ανταμείψει με το παραπάνω και θα σας κάνει παιδιά του. Να είστε λοιπόν σπλαχνικοί, όπως σπλαχνικός είναι κι ο Θεός Πατέρας σας» (Λουκ.6,31-36).

Τα λόγια του Χριστού στο παραπάνω ανάγνωσμα μας δίνουν μέσα σε λίγες γραμμές την ουσία και το αποκορύφωμα της χριστιανικής Ηθικής. Κέντρο αυτής της Ηθικής είναι η αγάπη, που πηγάζει από τον ίδιο τον Θεό, τον οικτίρμονα Πατέρα, και όχι από κάποια κοινωνική συμβατικότητα. Χωρίς την αγάπη του Θεού για τον κόσμο δεν είναι δυνατό να γίνεται λόγος για αγάπη των ανθρώπων μεταξύ τους, εκτός αν με την τελευταία αυτή εννοούμε μια αμοιβαία εκδήλωση αισθημάτων ή πράξεων που διευκολύνουν την ειρηνική συμβίωση των ανθρώπων. Η χριστιανική αγάπη όμως έχει άλλο χαρακτήρα που σχετίζεται με τη θυσία, την προσφορά και την ανιδιοτέλεια. Ας δούμε εγγύτερα τα χαρακτηριστικά της έτσι όπως διαγράφονται στα λόγια του Χριστού που αποτελούν το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα.

Η πρώτη φράση συνιστά αυτό που ονομάσθηκε «χρυσός κανόνας» της συμπεριφοράς των ανθρώπων μεταξύ τους. Τη βρίσκουμε και σε αρχαίους συγγραφείς, όπου δηλώνει έναν τρόπο συμπεριφοράς,

Η χριστιανική θέση για την Καύση των Νεκρών

Η χριστιανική θέση για την Καύση των Νεκρών

 Γεώργιος Ι. Μαντζαρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η καύση των νεκρών από την άποψη της χριστιανικής ανθρωπολογίας και ηθικής.

Η ταφή των νεκρών, δεν αποτελεί δογματικό θέμα με την έννοια κάποιου δογματικού όρου. Η ανάσταση των νεκρών, στην οποία πιστεύει η Εκκλησία, δεν θα εξαρτηθεί από την ταφή ή την καύση τους. Αλλά και από την άλλη πλευ­ρά, η ταφή των νεκρών δεν είναι άσχετη με τη δογματική πίστη της Εκκλησίας. Η προτίμη­ση της ταφής και η απόρριψη της καύσεως των νεκρών συνδέονται στενά με την πίστη της Εκκλησίας για τον άνθρωπο και το σκο­πό της υπάρξεώς του.

Η Εκκλησία δεν αποστρέφεται το σώμα, αλλά το τιμά. Ο άνθρωπος εικονίζει τον Θεό όχι μόνο ως ψυχή, αλλά και ως σώμα. Εικόνα Θεού είναι το συναμφότερον, ψυχή και σώμα. Και ο σκοπός του ανθρώπου ως προσώπου που εικονίζει τον Θεό είναι να χωρέσει μέσα του τον εικονιζόμενο, δηλαδή τον ίδιο τον Θεό. Όλα τα άλλα υποτάσσονται και εντάσσονται στον σκοπό αυτό. Αν και η καύση του σώματος συνέβαινε να υπηρετεί τον σκοπό αυτό, μπορούσε να γίνει όχι μόνο αποδεκτή, αλλά και επιθυμητή.

Οι χριστιανοί που καταδικάζονταν στον διά πυράς θάνατο δεν τον απέφευγαν, αλλά τον υπέμεναν προσβλέποντας στην τελι­κή ένωσή τους με τον Χριστό. Χαρακτηριστι­κή είναι η ευχή που διατυπώνει ο άγιος Ιγνά­τιος ο Θεοφόρος για τον εαυτό του: «Πυρ και σταυρός, θηρίων τε συστάσεις, ανατομαί, διαιρέσεις, σκορπισμοί οστέων, συγκοπή μελών, αλεσμοί όλου του σώματος… επ’ εμέ ερχέσθωσαν, μόνον ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω». Ο πόθος αυτός για πλήρη αφανισμό δεν οφείλεται σε εχθρότητα προς το σώμα ή την ύλη, αλλά στην αγάπη τους προς τον Χριστό. Είναι ο πόθος για τη φανέρωση της οντολογικής αλήθειας της εικόνας.

Εχθρότητα προς το σώμα παρατη­ρείται στις ανατολικές θρησκείες και την ειδωλολατρία. Η Εκκλησία δεν βλέπει το σώμα εχθρικά ούτε το θεωρεί ως «σήμα», δη­λαδή ως τάφο, όπως το θεωρούσε ο Πλάτων, για να θέλει να το αφανίσει. Το ανθρώπινο σώμα είναι ναός του Αγίου Πνεύματος. Είναι η ζωντανή Εκκλησία, μέσα στην οποία κα­λείται να λατρεύσει ο άνθρωπος τον Θεό. Και όποιοι λατρεύουν αληθινά τον Θεό, θεμελιώ­νουν με τα λείψανά τους τις κτιστές Εκκλησί­ες, που στεγάζουν τους ζωντανούς. Γι’ αυτό η Εκκλησία τιμά τα λείψανα των αγίων και τα διατηρεί ως πολύτιμους θησαυρούς.

Για την Εκκλησία η ανθρώπινη φύση είναι τόσο ιερή και συγγενής προς τον Θεό, ώστε να μπορέσει να ενωθεί με αυτόν σε μια αδιαίρετη υπόσταση. Έτσι στην υπόσταση του Χριστού το ανθρώπινο σώμα

Άσκηση σωματική και άσκηση πνευματική

Άσκηση σωματική και άσκηση πνευματική

Άσκηση πνευματική η σωματική είναι μέσα και τρόπος για να τιθασεύσει  κάποιος τις ψυχικές και σωματικές αδυναμίες, που τον εμποδίζουν να ζήσει την αγάπη του Χριστού, να ετοιμάσει, δηλαδή, ο πιστός τον εαυτό του, ώστε να δεχθεί τη χάρη του Θεού και να φτάσει στην ομοίωσή του με το πρότυπό του που είναι ο Χριστός.

Η αντίληψη που επικρατεί ότι η Ορθόδοξη ασκητικότητα είναι εναντίον του ανθρώπινου σώματος είναι λαθεμένη, γιατί δεν υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός σώματος και ψυχής ως διαφορετικών συστατικών που αντιμάχονται μεταξύ τους (πυθαγόρεια και πλατωνική αντίληψη). Ο ασκητής δεν πολεμάει το σώμα του αλλά τα πάθη του, που εμφωλεύουν στο σώμα του και την ψυχή του.

Μια βασική προϋπόθεση για την χριστιανική άσκηση, που αποβλέπει στο σκοπό που θέσαμε παραπάνω, είναι το να δώσει ο άνθρωπος νέο νόημα στα εγκόσμια πράγματα μέσα από την αγάπη του προς τον Θεό. Αυτή η ολοκληρωτική αγάπη προς τον Θεό και η παράδοση σ’ Αυτόν οδηγεί και στη θυσιαστική αγάπη προς τον συνάνθρωπο. Αξεπέραστο πρότυπο άσκησης και αγάπης υπήρξε ο ίδιος  ο Χριστός, που σταυρώθηκε για να σώσει τον άνθρωπο, και παραδείγματα προς μίμηση, οι μεγάλοι ασκητές που μιμήθηκαν τον Χριστό, για να ζήσουν μία ζωή  προσφοράς.

Η άσκηση έχει πρωτίστως θετικό νόημα. Με κανένα τρόπο δεν σημαίνει άρνηση ή καταφρόνηση

Επιστημονική πρόοδος και ηθική

Επιστημονική πρόοδος και ηθική

Της Λινας Γιανναρου 

Στις ΗΠΑ, η έρευνα στα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα αποτέλεσε σημείο προεκλογικής αντιπαράθεσης μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων. Τη χώρα διχάζει επίσης το αν πρέπει να επιτρέπεται η προληπτική λήψη δείγματος DNA από τα παιδιά, ώστε σε περίπτωση που απαχθούν ή τους συμβεί κάποιο σοβαρό ατύχημα, να διευκολυνθεί η αστυνομική έρευνα. Στην Αγγλία, έχει ανοίξει ο διάλογος για τη δημιουργία ή όχι υβριδικών εμβρύων από τους επιστήμονες. Στην Ιταλία, η επιθυμία ενός ζευγαριού (που είχαν αυξημένες πιθανότητες να αποκτήσουν παιδί με μεσογειακή αναιμία) να κάνουν προεμφυτευτικό έλεγχο, απασχόλησε το Συνταγματικό Δικαστήριο. Στην Ισπανία, ψηφίστηκε νόμος που επιτρέπει στους transexuals να αλλάζουν την καταχώριση του φύλου τους στο ληξιαρχείο χωρίς να έχουν υποβληθεί σε εγχείρηση αλλαγής φύλου.

Τα παραπάνω μοιάζουν ασύνδετα μεταξύ τους, ωστόσο έχουν ένα κοινό σημείο: εγείρουν κάποιου είδους ηθικό δίλημμα. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, η εξέλιξη της ιατρικής, η πρόοδος (με εισαγωγικά ή χωρίς) της επιστήμης έχουν δημιουργήσει μια σειρά από νέους προβληματισμούς για τις ηθικές και νομικές συνέπειες των καινοτόμων εφαρμογών τους. Γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί, διαχείριση γενετικών πληροφοριών, βιοϊατρικοί πειραματισμοί, ευθανασία, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, κλωνοποίηση - ζητήματα που προκαλούν διαμάχες τόσο εντός της επιστημονικής κοινότητας όσο και στην κοινωνία και για τα οποία ο διάλογος στην Ελλάδα μόλις τώρα δειλά δειλά ανοίγει.

«Στην κοινωνία της διακινδύνευσης καθίσταται επιτακτική τόσο η ανάγκη της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τη ραγδαία εξέλιξη των σύγχρονων τεχνολογιών όσο και η ανάγκη

Ηθικά διλήμματα και οι επιλογές μας

Ηθικά διλήμματα και οι επιλογές μας

Αθηνά Κοντολάτη

Καθημερινά καλούμαστε να κάνουμε ένα σωρό πράγματα, και συνειδητά και μη παίρνουμε ένα σωρό αποφάσεις και κάνουμε, αντίστοιχα, ένα σωρό επιλογές. Οι αποφάσεις αυτές μπορεί να αφορούν από τα πιο μικρά πράγματα όπως είναι το «τι ρούχα θα φορέσω σήμερα», «τι να μαγειρέψω για μεσημεριανό», «να πάω γυμναστήριο ή όχι» και ούτε κάθε εξής. Αντίστοιχα, οι αποφάσεις που παίρνουμε και ως συνέπεια οι επιλογές που κάνουμε μπορούν να αφορούν και σημαντικότερα ζητήματα από αυτά, όπως είναι το, «αν θα επιλέξω να κάνω αυτό το επάγγελμα ή τις σπουδές», αν θα επιλέξω να ξεκινήσω ή να διαλύσω μία σχέση στη ζωή μου» και ομοίως μία πληθώρα άλλων πραγμάτων. Σε όλα αυτά τα ερωτήματα λίγο πολύ τελικά βρίσκουμε τις απαντήσεις μετά από «λίγο» και πορευόμαστε αναλόγως- ασχέτως με τον αν μετέπειτα επαναξιολογούμε κάποιες από αυτές. Τι συμβαίνει όμως όταν καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα σε πολύ σοβαρά ηθικά διλήμματα που όλες οι πιθανές αποφάσεις μοιάζουν εξίσου δύσκολες;

Τέτοια ηθικά διλήμματα μπορεί να είναι πολλά · λόγου χάρη σκεπτόμενος κανείς τις εκτρώσεις τάσσεται υπερ ή κατά της πραγματοποίησής τους; Σε μία πρώτη ανάγνωση κάποιος μπορεί να πει, πως «οι αμβλώσεις δεν είναι κάτι απλά κατακριτέο, αλλά αναντίρρητα απαράδεχτο να γίνεται. Μία ανθρώπινη ζωή, είναι πάντοτε μία ανθρώπινη ζωή». Σε μία δεύτερη ανάγνωση, όμως, μπορεί να προκύψουν και κάποιες αμφιβολίες και ενστάσεις. Τι γίνεται όταν μία γυναίκα βιάζεται βάναυσα, στιγματίζεται και πάρα την ήδη κατάφορη κατάσταση που προκύπτει από το γεγονός αυτό, βρίσκεται να έχει να επιλέξει ανάμεσα στο να κρατήσει το παιδί του βιαστή της-με ό,τι συνέπειες επιφέρει αυτό (όπως παραδείγματος χάρη επιπρόσθετη συναισθηματική οδύνη και όχι μόνο)- και στο να κάνει έκτρωση; Τι γίνεται στην περίπτωση αυτή;

Ομοίως άλλα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν και αποτελούν από τα σημαντικότερα θέματα που θίγονται σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η θανατική ποινή και η ευθανασία. Όντας δικαστής και ερχόμενος

Η ηθική της εργασίας - Από την ηθική της εργασίας στην ηθική της μηδενικής ανοχής. Σύντομη περιδιάβαση

Η ηθική της εργασία

Οι πρώτες φάσεις της ευρωπαϊκής εκβιομηχάνισης, σύμφωνα με τον Bauman1, χαρακτηρίστηκαν-μεταξύ άλλων-από μια ηθική σταυροφορία, η οποία στόχευε να επιβάλλει την εργασία στους ανθρώπους και ιδιαίτερα σε εκείνο το μεγάλο κομμάτι της νεωτερικής κοινωνίας που δεν διέθετε τίποτα άλλο παρά μόνο τα χέρια του, ήτοι τους φτωχούς. Εντούτοις, η επιβολή της εργασίας δεν αφορούσε οποιαδήποτε μορφή εργασίας γενικά, αλλά, εντελώς ειδικά και στοχευμένα, τη μισθωτή εργασία της οποίας η παραγωγή ήταν απαραίτητη για την λειτουργία των συνεχώς τότε αναδυόμενων εργοστασίων. Η ελευθερία, η δημιουργικότητα και η αυτονομία του προνεωτερικού φτωχού εργάτη-τεχνίτη, από τη μία, δεν μπορούσε να συνδυαστεί με τη ρουτινιάρικη, επαναληπτική, καταθλιπτική εργασία του εργοστασίου. Από την άλλη, η κοινωνική νοηματοδότηση της παραδοσιακής εργασίας επέτρεπε σε αυτούς που την ασκούσαν να είναι ικανοποιημένοι με αυτά που είχαν και απείχαν από το νεωτερικό διακύβευμα του «πλέον έχειν»-γεγονός που, επίσης, δεν συμβάδιζε με την ανακύπτουσα ιδεολογία της εποχής «ανάπτυξη για την ανάπτυξη». Ο φτωχός εργάτης ή ο άπορος της προνεωτερικής περιόδου έπρεπε να αναμορφωθεί με τέτοιο τρόπο από τους «πεφωτισμένους» μεταρρυθμιστές ώστε να υπακούσει στις εντολές του νέου βιομηχανικού καθεστώτος. Αυτός ακριβώς ήταν και ο κύριος στόχος της ηθικής της εργασίας: η πειθάρχηση των φτωχών διαμέσου μιας ηθικής υποχρέωσης άμεσα συνυφασμένης και ταυτισμένης με την εργασία. Η ηθική της εργασίας συνίστατο σε δύο εντολές. Πρώτον, ότι στη ζωή «δεν υπάρχουν δωρεάν γεύματα». Οι άνθρωποι έπρεπε να προσφέρουν την εργασία τους σε αντάλλαγμα με τα αγαθά που χρειάζονταν για να επιβιώσουν ή για να είναι ευτυχισμένοι. Ή με άλλα λόγια για να λάμβανες κάτι το οποίο είχες ανάγκη, ώστε να παραμείνεις ζωντανός, όφειλες να δώσεις κάτι που θεωρείται από τους άλλους άξιο προς πληρωμή. Διαφορετικά, είχες την απόλυτη ελευθερία να πεθάνεις. Τα «δωρεάν γεύματα» ήταν κάτι κακό, αναξιοπρεπές. Δεύτερον, ότι οι άνθρωποι δεν έπρεπε να είναι ποτέ ευχαριστημένοι με αυτά που είχαν και όφειλαν να αγωνίζονται μονίμως και αδιαλείπτως για περισσότερα. Ή με άλλα λόγια δεν ήταν ορθό-ήταν ηθικά επιβλαβές αλλά και ανόητο-να είσαι ευχαριστημένος με αυτά που είχες. Η ανάπαυση και η τεμπελιά ήταν καταστάσεις που ταίριαζαν σε αναξιοπρεπή όντα. Μέσω αυτών των δύο εντολών, που αποτελούσε και τον σκληρό πυρήνα του κυρίαρχου λόγου της βιομηχανικής περιόδου, η εργασία μεταπλάστηκε σε μία αξία από μόνη της, σε μία ευγενική και εξευγενίζουσα δραστηριότητα ανεξάρτητα από τις συνθήκες της, του επιπέδου του μισθού της, του είδους της. Όλοι μπορούσαν να είναι ηθικά ίσοι και απολύτως χρήσιμοι στην κοινωνία. Στην πραγματικότητα η σταυροφορία της ηθικής της εργασίας ήταν ένας αγώνας για έλεγχο και υποταγή της άπορης και φτωχής μερίδας του πληθυσμού. Η εργοστασιακή σταδιοδρομία αποτελούσε την μόνη δυνατή οδό δια της οποίας οι φτωχοί και οι καταφρονεμένοι μπορούσαν να συγκροτήσουν μια θετική για την κοινωνία και για τους ίδιους ταυτότητα. Η μισθωτή εργασία υποκειμενοποιούσε, χορηγούσε πιστοποιητικά ύπαρξης σε όποιον ακολουθούσε πειθήνια τους κανόνες της εργοστασιακής ζωής. Εντούτοις, όλο το πρόγραμμα της ηθικής της εργασίας προϋπέθετε ότι η προσφορά της εργασίας ήταν μεγαλύτερη από την ζήτηση ή τουλάχιστον ότι υπήρχαν διαθέσιμες θέσεις εργασίας για όλους. Καθώς, όμως, οι θέσεις καλύπτονταν και η ηθική της εργασίας βρισκόταν στο απόγειο της επιτυχίας, οι υποστηρικτές της τόνιζαν ότι ο κανόνας, ήτοι ότι όλα τα άτομα της κοινωνίας οφείλουν να εργάζονται, πόρρω απέχει από το να εφαρμοστεί καθολικά λόγω της έλλειψης μόνιμης απασχόλησης για όλους. Συνεπώς για την ρεαλιστική εφαρμογή των επιταγών της ηθικής της εργασίας έπρεπε να προσφερθεί υποστήριξη σε αυτούς που αποτυγχάνουν. Όπως χρειάζεται, επίσης, κατά την διάρκεια των δύσκολων περιόδων του οικονομικού κύκλου, η φροντίδα των προσωρινών ανέργων και η διατήρηση τους σε ετοιμότητα, ώστε «να συμπεριφερθούν ομαλά». Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, των πιέσεων της παραπαίουσας καπιταλιστικής οικονομίας από τη μία -η οποία ήταν ανίκανη να αναδημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την επιβίωσή της χωρίς πολιτική βοήθεια-, και των πιέσεων της συνδικαλισμένης εργασίας που μόλις είχε αρχίσει να αποκτά πολιτικό βάρος από την άλλη, η εμφάνιση του κράτους πρόνοιας σε ένα συγκεκριμένο προχωρημένο στάδιο της σύγχρονης κοινωνίας(βιομηχανικής, καπιταλιστικής, δημοκρατικής κοινωνίας της οικονομίας της αγοράς) ήταν «επικαθορισμένη». Η σχέση της ιδέας που κόμιζε η έννοια του κράτους πρόνοιας- ότι είναι καθήκον και δέσμευση του κράτους να εγγυηθεί την πρόνοια όλων των υποκειμένων του- είχε και έχει μια διφορούμενη σχέση με την ηθική της εργασίας. Από τη μία, το κράτος πρόνοιας συμβάδιζε με το ηθικό πρόταγμα της εργασίας στο σημείο που διατηρούσε έναν εφεδρικό στρατό εργασίας σε πλήρη ετοιμότητα και ταυτόχρονα διασφάλιζε την κοινωνική υγεία. Από την άλλη, διακηρύσσοντας ότι ο αξιοπρεπής και έντιμος βίος θα πρέπει να διασφαλιστεί ως δικαίωμα για όλες τις περιόδους και για όλα τα μέλη της πολιτικής κοινωνίας, υπονόμευε την πιο ιερή αρχή της ηθικής της εργασίας. Καθιστούσε το δικαίωμα στη αξιοπρεπή ζωή ζήτημα της ιδιότητας του πολίτη και όχι ζήτημα οικονομικής απόδοσης. Αυτή μέχρι και σήμερα είναι η ρίζα των διαφωνιών των θεωρητικών της κοινωνικής πολιτικής γύρω από το κοινωνικό κράτος2. Παρά ταύτα η είσοδος του κράτους πρόνοιας στα προχωρημένα στάδια της νεωτερικότητας συνάντησε την καθολική επιδοκιμασία όλων των πολιτικών δυνάμεων και κυρίως των οπαδών της φιλελεύθερης οικονομίας και των σφοδρών κριτικών των σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών, ιστορικό γεγονός που σήμερα ηχεί σαν ανέκδοτο. Ο φόβος που προκαλούσαν η ανεργία και η οκνηρία έκοβε τα φτερά όλων, παρέλυε την πρωτοβουλία τους και τους αποστερούσε το αναγκαίο κουράγιο για την αντιμετώπιση κινδύνων και, κυρίως, ένας τέτοιος φόβος εύκολα μπορούσε να μετατραπεί σε καθοριστικό παράγοντα «μη κανονικής συμπεριφοράς». Αυτό που δύο αιώνες πετύχαινε η ηθική της εργασίας κινδύνευε να μετασχηματιστεί σε εφιάλτη. Η επιθυμία των ανθρώπων για την μισθωτή εργασία ήταν, πλέον, κοινός τόπος. Το πρόβλημα ήταν τι γίνεται όταν αυτή η επιθυμία δεν μπορεί να ικανοποιηθεί ή όταν αρχίζει να διαφαίνεται αυτή η μη ικανοποίηση και αναδύεται ο φόβος της κοινωνικής ανασφάλειας. Οι θεωρητικοί και πολιτικοί του οικονομικού φιλελευθερισμού έπρεπε να ξεμπερδεύουν με αυτόν τον φόβο. Το κράτος πρόνοιας θα απελευθέρωνε τα άτομα από την ανάγκη της επιβίωσης, θα συνέβαλε στην επαναεμπορευματοποίηση της εργασίας, θα προστάτευε την αρχή της κοινωνικής ανισότητας μέσω του μετριασμού των περισσότερο εξοργιστικών και λιγότερο ανεκτών εκδηλώσεων της και παράλληλα θα προωθούσε αυτήν την αρχή με το να περιθωριοποιούνται εκείνοι που αποτύγχαναν να συμμετάσχουν στην αναπαραγωγή της. Την αυγή του εικοστού αιώνα το κράτος πρόνοιας συμπύκνωνε, στην οποιαδήποτε μορφή του, μια πολιτική και κοινωνική ομοφωνία υπέρ της αρχής της συλλογικής ευθύνης για την ατομική αποτυχία ή κακοτυχία. Οι φτωχοί, οι άποροι, οι καταφρονεμένοι, ήταν θύματα ενός ατελούς συστήματος ή δομικά παράγωγα ενός «ελαττωματικού» καπιταλισμού που το κράτος πρόνοιας ερχόταν να προστατεύσει ή να διορθώσει. Η ηθική της εργασίας επιβίωνε μέσα στα σπλάχνα του κοινωνικού κράτους (το οποίο και καθόριζε σε ένα μεγάλο βαθμό) διαμορφώνοντας έναν από τους κύριους ρόλους του: την διατήρηση των φτωχών σε πειθαρχική ετοιμότητα διακηρύσσοντας την (εν δυνάμει) κοινωνική χρησιμότητα τους με καπιταλιστικούς όρους. Η παραγωγή των παραγωγών που στόχευε η ηθική της εργασίας προστατευόταν και επαναπροωθείτο από το κράτος πρόνοιας. Ωστόσο, στη φάση της δεύτερης νεωτερικότητας την οποία διανύουμε (ή μετανεωτερικότητας ή ρευστής νεωτερικότητας κατά Bauman) ο κύριος τρόπος με τον οποίο η κοινωνία πλάθει τα μέλη της δεν καθορίζεται, πλέον, από την ανάγκη να εκπληρωθεί ο ρόλος του παραγωγού αλλά αυτός του καταναλωτή. Τα μέλη της μετανεωτερικής κοινωνίας συμπράττουν σε αυτήν, πρωτίστως, με την ικανότητα του καταναλωτή. Αυτή η μεταστροφή, όμως, έχει συνέπεια μια τρομακτική διαφορά στην νοηματοδότηση της εργασίας και συνακόλουθα στην ερμηνεία της φτώχειας. 

 
Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 

 
Η κατανάλωση τοποθετεί την ατομική επιλογή ως την κατεξοχήν αξία στην οποία η καταναλωτική κοινωνία οφείλει την διαστρωμάτωση της. Το «επιλέγειν» ανάγεται σε κοινωνικό τόπο στον οποίο τα

Τιμωρία ή σωφρονισμός; Πως η Νορβηγία κατάφερε να μετατρέψει τους εγκληματίες σε καλούς γείτονες

«Όλοι αυτοί οι κρατούμενοι κάποια στιγμή θα αποφυλακιστούν. Αυτό σημαίνει ότι αποφυλακίζουμε τον νέο σου γείτονα. Αν τους αντιμετωπίσουμε σαν ζώα μέσα στις φυλακές, θα συμπεριφέρονται σαν ζώα και έξω»

STR New / Reuters

Πριν από 12 χρόνια η Νορβηγία άλλαξε το σύστημα που φυλακίζει τους εγκληματίες. Και ιδού τα αποτελέσματα.
Το BBC έκανε μία αποστολή στη Νορβηγία και προσπάθησε να δει πως το νέο σύστημα της χώρας που σταμάτησε τον εγκλεισμό και έδωσε νέες ευκαιρίες στους ανθρώπους που έχουν καταδικαστεί για κάποιο έγκλημα, έφερε αποτέλεσμα.
Το θέμα ξεκινάμε με μια σκηνή από ένα μάθημα γιόγκα. Όχι, δεν έχει επισκεφθεί κάποιο γυμναστήριο αλλά μια φυλακή. Το Χάλντεν της Νορβηγίας, που είναι μια φυλακή υψίστης ασφαλείας. Ξυπόλυτοι δολοφόνοι, βιαστές και έμποροι ναρκωτικών, πάνω σε στρώματα γυμναστικής, ακολουθούν τις οδηγίες της γυμνάστριας.

ING«Τους ηρεμεί», λέει ο επικεφαλής των φυλακών, Αρε Χόινταλ. «Δεν θέλουμε θυμό και βία σε αυτό το μέρος. Θέλουμε ήρεμους κρατούμενους».

Αυτή η ήρεμη βέβαια δεν είναι φθηνή. Μία θέση σε αυτές τις φυλακές στοιχίζουν περίπου 109.000 ευρώ τον χρόνο. Το μέσο ετήσιο κόστος για μία θέση στις φυλακές της Αγγλίας είναι περίπου 45.000.Όσο μιλάνε, δίπλα τους ένας υπάλληλος των φυλακών περνά με ένα σκούτερ και δύο κρατούμενοι τρέχουν δίπλα του σε σταθερό ρυθμό.
Ο διευθυντής των φυλακών γέλα. «Λέγεται δυναμική ασφάλεια» λέει, έχοντας διαβάσει το απορημένο ύφος της δημοσιογράφου. «Οι υπάλληλοι και οι κρατούμενοι είναι μαζί σε δραστηριότητες όλη την ώρα. Τρώνε μαζί, παίζουν βόλεϊ, κάνουν διάφορες δραστηριότητες που τους βοηθούν πραγματικά να κοινωνικοποιηθούν με τους κρατούμενους, να τους μιλούν και να τους κινητοποιούν».
Όταν ο Χόινταλ ξεκίνησε την καριέρα του, στις αρχές δεκαετίας του 80, οι φυλακές αυτές ήταν τελείως διαφορετικές. Υπήρχε μία σκληρή φιλοσοφία και κουλτούρα, η οποία επικεντρωνόταν στην ασφάλεια και τον εγκλεισμό. Και το ποσοστό υποτροπής ήταν περίπου στο 60% με 70%, όπως στις ΗΠΑ.

STR New / Reuters

Όμως τότε έγινε μια μεγάλη αλλαγή στη Νορβηγία. Μία μεταρρύθμιση που επικεντρωνόταν λιγότερο στην εκδίκηση και περισσότερο στον σωφρονισμό και την κοινωνικοποίηση.
Κρατούμενοι που το προηγούμενο διάστημα περνούσαν την ημέρα τους κλειδωμένοι, τώρα εκπαιδεύονται, γυμνάζονται, κάνουν δραστηριότητες, ενώ ο ρόλος των σωφρονιστικών υπαλλήλων αλλάξει εντελώς. Άλλαξε και όρος «φύλακες». «Είμαστε υπάλληλοι φυλακών και φυσικά φροντίζουμε ο κρατούμενος να εκτίσει την ποινή του, αλλά παράλληλα προσπαθούμε να τον βοηθήσουμε να γίνει καλύτερος άνθρωπος. Είμαστε μέντορες, πρότυπα, προπονητές τους».
Και αυτή η μεγάλη αλλαγή, έφερε απτά αποτελέσματα. Η υποτροπή σε νέα αδικήματα μειώθηκε στο μόλις 20% στα δύο χρόνια και 25% στα πέντε χρόνια. Στην Βρετανία η υποτροπή είναι περίπου 50% μετά από μόλις ένα χρόνο. 

Το κτίριο

Η αρχιτεκτονική του νέου συστήματος έχεις σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε οι κρατούμενοι να μην αισθάνονται ως κρατούμενοι, να μειώνεται το ψυχολογικό άγχος και να έρχονται σε αρμονία με το περιβάλλον. Μόνο από το κτίριο, που στοίχισε πάνω από 150 εκατ. ευρώ, και τα βραβεία που έχει πάρει για το μήνυμα μινιμαλιστικό του στυλ, δίνει μία αίσθηση περί τίνος πρόκειται.
Εδώ τα δωμάτια μοιάζουν περισσότερο με φοιτητικές εστίες παρά με κελιά. Ο κάθε κρατούμενος έχει το δικό του δωμάτιο, με δικό του μπάνιο, ψυγείο, τηλεόραση και θέα στο δάσος.

STR New / Reuters

Σε οποιονδήποτε μπορεί να ρωτήσει «μήπως όλο αυτό είναι υπερβολικό», ο διευθυντής των φυλακών απαντά: «Δεν είναι εύκολο να στερείς σε κάποιον την ελευθερία του. Στη Νορβηγία η ποινή είναι ότι

Η χριστιανική ελευθερία

Η χριστιανική ελευθερία

Γεώργιος Ι. Μαντζαρίδης, Ομότιμος καθηγητής Θεολογικής σχολής ΑΠΘ 

Η χριστιανική ελευθερία θεμελιώνεται στην νέα οντολογία, που φανερώθηκε με τον Χριστό και παρέχεται με την χάρη του Αγίου Πνεύματος μέσα στο σώμα του, την Εκκλησία. Αυτή είναι ο τόπος αναπτύξεως της αληθινής ελευθερίας. Έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει πραγματική ελευθερία, όπως δεν υπάρχει και πραγματική σωτηρία. Η Εκκλησία ως θεανθρώπινη κοινωνία υπάρχει για ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι και η ελευθερία που προσφέρει είναι για όλους τους ανθρώπους και ολόκληρη την κτίση (πρβλ. Ρωμ. 8:21). Η ελευθερία αυτή βρίσκεται στην ένωση του κτιστού ανθρώπινου θελήματος με το άκτιστο θείο θέλημα.

Η ανθρώπινη ελευθερία σταματά εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία των άλλων. Η ελευθερία όμως του Χριστού δεν σταματά πουθενά. Δεν αντιπαρατίθεται προς τους άλλους, αλλά «συγχωρεί» τους άλλους και ανήκει ταυτόχρονα σε όλους και στον καθένα. Οι άλλοι δεν εμποδίζουν, αλλά βεβαιώνουν την ελευθερία του καθενός. Οι άλλοι είναι η ελευθερία του καθενός. Και η ελευθερία του καθενός συνυπάρχει και συναναπτύσσεται με την αγάπη του προς τους άλλους.

Η βίωση της αγάπης είναι βίωση ελευθερίας. Και η τελείωση της ελευθερίας βρίσκεται στην τελείωση της αγάπης. Όποιος αγαπά αληθινά είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει. Αυτός ζει για τους άλλους και βρίσκει στους άλλους τον αληθινό εαυτό του. Αισθανόμενος την καθολική ενότητα «πλατύνεται» απεριόριστα, γίνεται παγκόσμιος και ζει στην πληρότητα της αγάπης και της ελευθερίας. Έτσι η ελευθερία δεν μετατρέπεται ποτέ σε αυθαιρεσία, αλλά υπάρχει πάντοτε ως αγάπη και ζωή. Υπάρχει ως απεριόριστη κοινωνία αγάπης του ανθρώπου με τον Θεό και τον πλησίον· ως κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Όταν το Πνεύμα του Θεού σκηνώνει στον άνθρωπο και τον φωτίζει με την άκτιστη χάρη του, ο άνθρωπος γίνεται κοινωνός «θείας φύσεως» (Β’ Πέτρ. 1:4) και μέτοχος της αληθινής ελευθερίας· της ελευθερίας που ενοποιεί και καινοποιεί τον σύμπαντα κόσμο.

Ενώ όμως η ελευθερία αυτή είναι για όλον τον κόσμο, δεν γίνεται συνήθως δεκτή από τον κόσμο, αλλά ούτε ολοκληρώνεται μέσα σε αυτόν. Ακόμα η ελευθερία αυτή, ενώ προσφέρεται από την Εκκλησία, δεν

Η ηθική των ιατρών αλλάζει με τις κοινωνικές τάσεις

Η ηθική των ιατρών αλλάζει με

τις κοινωνικές τάσεις

Την τελευταία δεκαετία έχουν υπάρξει δραματικές τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές που οδηγούν τους ιατρούς να αντιμετωπίσουν νέα ηθικά ζητήματα ή να επανεξετάσουν την προσέγγιση που τηρούσαν σε παλαιότερα ζητήματα.

Το Medscape ρώτησε 5000 ιατρούς των ΗΠΑ προκειμένου να διερευνήσει με ποιον τρόπο οι προοπτικές και οι αξίες τους μπορεί να τροποποιήθηκαν με το πέρασμα της δεκαετίας (2010-2020).

Ποιές τάσεις της κοινωνίας επηρεάζουν τις αξίες των γιατρών;

Ο Δρ. JohnEvans, πρόεδρος του Ινστιτούτου Tata για τις Κοινωνικές Επιστήμες, αναπληρωτής πρύτανης Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο SanDiego, συνδιευθυντής του Ινστιτούτου για την Πρακτική Ηθική, αναφέρει ότι «μία από τις πιο σημαντικές τάσεις που αυξήθηκε τα τελευταία 10 χρόνια είναι η ανάπτυξη του ατομικισμού και της αυτονομίας στην αμερικανική κουλτούρα. Οι Αμερικανοί νιώθουν ότι πρέπει να είναι υπεύθυνοι για όλα, κάτι που επηρεάζει και την ιατρική, επειδή είναι πιθανό να θεωρούν τους γιατρούς ως παρόχους μίας υπηρεσίας, ενώ τους ασθενείς ως “πελάτες”».

Για παράδειγμα, το Medscape ρώτησε τους γιατρούς  αν θα συνταγογραφούσαν ποτέ μία θεραπεία «τύπου εικονικού φαρμάκου» σε ασθενή που δεν χρειάζεται θεραπεία, αλλά είναι αδιάλλακτος στο να λάβει κάποια θεραπεία. Το 2010, σε αντίστοιχη έρευνα, μόλις το 24% των ερωτηθέντων ιατρών είπαν ότι θα το έκαναν, ενώ το 2020 το ποσοστό αυτό ανήλθε σε 34%. Την τελευταία δεκαετία η ανησυχία για την ύπαρξη δυσαρεστημένου ασθενούς έχει αυξηθεί, εν μέρει ως απάντηση στην αυξανόμενη χρήση κριτικών στο διαδίκτυο. Ο SamuelPacker, ιατρός και καθηγητής στο DonaldandBarbaraZuckerSchoolofMedicine, του LongIsland της πόλης του NewYork δηλώνει ότι «μία αρνητική κριτική μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την πρακτική ενός ιατρού σχετικά με την προσέλκυση και διατήρηση ασθενών και μπορεί να επηρεάσει τη στάση του ιατρού στο ίδρυμά του/της». Ο Evans προσθέτει ότι οι ιατροί βαθμολογίας είναι μία επέκταση του μοντέλου «ασθενής ως πελάτης», παρόμοιο με το προσωπικό εξυπηρέτησης πελατών στο

Από τον Αδάμ στην Dolly;

Από τον Αδάμ στην Dolly;

Της Μαρίας Τσαλίκη, 

Kάποτε η ιδέα της κλωνοποίησης αποτελούσε απλώς ένα καλογραμμένο σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή ίσως για πολλούς μια καλοστημένη χολιγουντιανή ταινία θρίλερ. Ο ανθρώπινος νους αδυνατούσε να συλλάβει την ιδέα της εξ ολοκλήρου αναδημιουργίας ενός οποιουδήποτε οργανισμού με τρόπο που παρεκκλίνει από τις κοινές/βασικές γνώσεις περί βιολογίας.

Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 1997 η γέννηση του προβάτου Dolly άνοιξε την πόρτα σε μια καινούργια εποχή όσον αφορά, τόσο τον κλάδο της σύγχρονης γενετικής και βιοϊατρικής, όσο και της νομικής και ηθικής επιστήμης. Η Dolly, το πρώτο ενήλικο σπονδυλωτό που δημιουργήθηκε από την κλωνοποίηση ενός άλλου ενήλικου ζώου ήταν ένα τόσο ηχηρό συμβάν που κατάφερε όχι μόνο να συγκλονίσει την τότε κοινωνία αλλά και να πυροδοτήσει τις πιο έντονες αντιπαραθέσεις στο πεδίο του Ιατρικού Δικαίου και της Βιοηθικής.

Έκτοτε, πολλές είναι οι θέσεις που έχουν υποστηριχθεί από πλειάδα επιστημόνων και θεωρητικών, με αρκετούς να τάσσονται υπέρ της εξέλιξης και διαιώνισης του γενετικού υλικού μέσω της κλωνοποίησης ή όπως έχει χαρακτηριστεί μέσω της «μη σεξουαλικής μονογονικής διαδικασίας για την παραγωγή πανομοιότυπων οργανισμών». Από την άλλη, πολλοί ήταν και είναι εκείνοι που αντιμάχονται την κλωνοποίηση, υποστηρίζοντας πως αντιβαίνει στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε τέτοιο βαθμό που πρέπει να φέρει αξιόποινο χαρακτήρα. Στο πλευρό των τελευταίων έχει ταχθεί και η Εκκλησία, η οποία αντέδρασε έντονα, θεωρώντας τη συγκεκριμένη γενετική πρακτική ως βλασφημία.

Το ζήτημα της κλωνοποίησης ήρθε αντιμέτωπο με την ίδια αρνητική και θεοκρατική αντίδραση που είχε συναντήσει πριν από δεκαετίες και η ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση¹, η οποία αρχικά ήταν απαγορευμένη και αποτελούσε ποινικό αδίκημα, με βάση τις αντιλήψεις της τότε δυτικής θεολογίας. Πολλές φορές, λοιπόν, μπορεί πίσω από ποινικές απαγορεύσεις να κρύβονται πολιτικά ιδεολογήματα της κρατούσας ιδεολογίας.

Τα εν λόγω δρώμενα φυσικά και δε μπορούσαν να αφήσουν τον νομικό κόσμο αδιάφορο, ο οποίος κλήθηκε να πάρει θέση και να αναπροσαρμόσει την νομοθεσία του στις καινούριες γενετικές πρακτικές. Ποια είναι, λοιπόν, η θέση της νομικής επιστήμης στο περίπλοκο και συνάμα επίκαιρο ζήτημα; Δέουσα φαίνεται η ανάγκη να αναλυθεί αρχικά η κλωνοποίηση στις δύο βασικές κατηγορίες της, στις οποίες και διακρίνεται:

• Αναπαραγωγική κλωνοποίηση: Όπως προκύπτει άλλωστε και από τον χαρακτηρισμό της, ορίζει την εξ ολοκλήρου δημιουργία ενός οργανισμού πανομοιότυπου με τον αρχικό οργανισμό-δότη του γενετικού υλικού (DNA), έχει δηλαδή σκοπό την αναπαραγωγή του ατόμου.
• Θεραπευτική κλωνοποίηση: Αυτό το είδος κλωνοποίησης έχει σκοπό τη θεραπεία ασθενειών, αυτός είναι και ο κύριος λόγος που το δίκαιο φαίνεται αρκετά πιο επιεικές απέναντι σε αυτή.

Τι συμβαίνει άραγε με τα δύο είδη κλωνοποίησης στην έννομη τάξη;

Η αναπαραγωγική κλωνοποίηση φαίνεται να είναι το κύριο αντικείμενο διχασμού του νομικού κόσμου, καθώς είναι αυτό που προμηνύει τις μεγαλύτερες αλλαγές στην κοινωνία, υποσχόμενο να συνταράξει όχι

Το Δίλημμα του Ευθύφρονα

Το Δίλημμα του Ευθύφρονα

Σ’ ένα μπλογκ του Θωμά Γιούργα, έλληνα φιλοσόφου που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη Σκωτία, ανακάλυψα μια ανάρτηση [1][1] σχετικά με το δίλημμα του Ευθύφρονα. Ο Ευθύφρων σε προσπάθειά του να ορίσει την ευσέβεια λέει: «Ευσέβεια είναι καθετί που αγαπάνε οι θεοί.» Κι ο Σωκράτης τον ρωτάει: «Οι θεοί αγαπούν το ευσεβές (το ηθικό) επειδή είναι ευσέβεια, ή κάτι είναι ευσέβεια επειδή αγαπιέται από τους θεούς;» Το δίλημμα του Ευθύφρονα σχετικά με τη φύση της ευσέβειας εξακολουθεί να τίθεται και σήμερα.

Ας πάρουμε πρώτα την μια από τις δυο πλευρές του διλήμματος αυτού, ότι δηλαδή οι θεοί αγαπάνε κάτι ως ηθικό και ευσεβές διότι υπήρχε ήδη ως ηθικό και ευσεβές. Σ’ αυτή την περίπτωση η ευσέβεια και η ηθική αποτελούν έννοια ανεξάρτητη από τους θεούς. Επομένως δεν ήταν στο χέρι των θεών να αποφασίσουν τι θα είναι ευσεβές και ηθικό. Άρα οι θεοί δεν είναι παντοδύναμοι μιας και δεν μπορούν να ορίσουν το ηθικό αλλά αναγκάζονται να το αποδεχτούν και να το αγαπήσουν ως προϋπάρχουσα αρχή.

Ας δούμε και την άλλη πλευρά του διλήμματος, ότι δηλαδή κάτι είναι ευσεβές και ηθικό μόνο και μόνο επειδή οι θεοί το επέλεξαν και το επέλεξαν να το αγαπήσουν. Σε αυτή την περίπτωση η ευσέβεια και η ηθική μετατρέπονται σε καπρίτσιο των θεών, μία έννοια αυθαίρετη η οποία υποβάλλεται στην ιδιοτροπία των θεών και θα μπορούσε να είναι διαφορετική. Για παράδειγμα, o Θεός του Ισλάμ κατέχεται από μια τέτοια, αυθαίρετη, ηθική: το θέλημα του Αλλάχ.

«Επομένως, και οι δύο επιλογές φαίνεται να είναι καταστροφικές για τον ορισμό που προσφέρει ο Ευθύφρονας αλλά κυρίως για την αντίληψη πως ο θεός μπορεί να είναι ταυτόχρονα παντοδύναμος και πανάγαθος όπως ισχυρίζονται οι περισσότερες μονοθεϊστικές θρησκείες», καταλήγει ο Γιούργας.

Η Βίβλος διδάσκει πως ο Θεός είναι απόλυτα κυρίαρχος και ότι είναι Αυτός που ορίζει τους ηθικούς κανόνες του σύμπαντος. Είναι Αυτός η ύψιστη αρχή και οι εντολές Του είναι απόλυτες. Γι’ αυτό οι

Εγωισμός, ίσως η πιο φονική αρρώστια (Γέροντας Εφραίμ Φιλοθεΐτης)

Εγωισμός, ίσως η πιο φονική αρρώστια...

Συνήθως φοβόμαστε αυτά που φοβούνται και οι άλλοι γύρω μας ή αυτά που μας λένε κάποιοι ειδικοί ότι πρέπει να φοβόμαστε: τους σεισμούς, τις πυρκαγιές, την ανεργία, τον καρκίνο, το AIDS, τη νόσο των τρελών αγελάδων, και ό,τι άλλο καινούριο μπορεί να προκύψει στις μέρες μας. Φυλαγόμαστε και καλά κάνουμε.

Όμως δεν είναι σίγουρο ότι ξέρουμε καλά ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος, η πραγματική απειλή γύρω μας και μέσα μας, τι είναι αυτό που χρειάζεται να στρέψουμε την προσοχή μας, γιατί η απειλή είναι άμεση, καθημερινή και η κατάληξη πραγματικά οδυνηρή.

Tον μεγάλο κίνδυνο τον κουβαλάμε επάνω μας, ο μεγάλος μας εχθρός βρίσκεται μέσα μας και λέγεται εγωισμός. Εγωισμός με όλα του τα παρακλάδια: φιλαυτία, υπερηφάνεια, έπαρση, προβολή κλπ.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για τον άνθρωπο και την ψυχή του, δεν υπάρχει χειρότερη ασθένεια, αφού οι συνέπειές της δεν είναι μόνον ισόβιες, καταστροφικές για τον ίδιο «φορέα» του εγωισμού, αλλά και αιώνιες.

«Αυτός δίδει εις πάντας ζωήν και πνοήν και τα πάντα…. εν Αυτώ ζώμεν και κινούμεθα και υπάρχομεν» (Πράξεις Αποστόλων ιζ΄ 25, 28)

Αφού χαρούμε, απολαύσουμε και ξοδέψουμε τα μοναδικά δώρα της αγάπης Του, μετά Τον προσπερνάμε, Τον αγνοούμε, Του γυρίζουμε την πλάτη και στήνουμε θεωρίες ότι δεν υπάρχει… ότι δεν υπήρξε ποτέ…

Την ίδια ώρα που πίνουμε το δροσερό νεράκι Του και εισπνέουμε τον αέρα που μας χαρίζει, εμείς ταΐζουμε τον εγωισμό μας: «Εγώ… εμένα… και μένα… σε μένα… από μένα… δικό μου, εγώ….» Είμαστε πιο ανόητοι και φτωχοί κι από τα ίδια μας τα πιτσιρίκια στο σπίτι…

Σκέψου το παιδάκι που ταΐζεις και ντύνεις και χαϊδεύεις όλη μέρα, να γυρίσει να σου πει «εγώ… εμένα

Μπορεί ο COVID-19 να δώσει νέα πνοή στην ηθική;

Μπορεί ο COVID-19 να δώσει νέα πνοή στην ηθική;

Η πανδημία COVID-19 έχει φέρει την ηθική στο προσκήνιο. Ερωτήσεις που συζητήθηκαν προηγουμένως από μικρό αριθμό ατόμων που ενδιαφέρονται ή επηρεάζονται από συγκεκριμένα ζητήματα τίθενται τώρα με μια άνευ προηγουμένου επείγουσα ανάγκη σε ολόκληρο τον δημόσιο τομέα.

Μία από τις ενδιαφέρουσες πτυχές αυτής της εξέλιξης είναι ο τρόπος με τον οποίο οι ερωτήσεις που θέτουμε τώρα εφιστούν την προσοχή, όχι μόνο στη σημασία της ηθικής στη δημόσια ζωή, αλλά και στην ίδια τη φύση της ηθικής ως πρακτικής, δηλαδή της ηθικής όπως εφαρμόζεται με συγκεκριμένες κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανησυχίες.

Μερικά από αυτά τα ερωτήματα που έχουν συλλάβει τη δημόσια φαντασία συζητήθηκαν αρχικά ειδικά στους κύκλους υγειονομικής περίθαλψης και στο επίπεδο της πολιτικής υγείας: ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για να αποφευχθεί η υπερφόρτωση των νοσοκομείων εάν υπάρχει αύξηση του αριθμού των ατόμων που χρειάζονται νοσηλεία; Πώς θα δοθεί προτεραιότητα στους πόρους κρίσιμης φροντίδας, όπως οι αναπνευστήρες, εάν χρειαστεί να ξεπεράσουν την προσφορά; Σε μια κατάσταση κρίσης, τα ηλικιωμένα άτομα ή τα άτομα με αναπηρία θα έχουν τις ίδιες ευκαιρίες πρόσβασης σε λιγοστούς πόρους, παρόλο που μπορεί να έχουν λιγότερες πιθανότητες επιβίωσης από τα άτομα χωρίς συνθήκες ή αναπηρίες που σχετίζονται με την ηλικία; Τι επίπεδο κινδύνου πρέπει να αναλαμβάνουν οι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη κατά τη θεραπεία ασθενών σε καταστάσεις στις οποίες ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας μπορεί να είναι ανεπαρκής ή μη διαθέσιμος; Τα δικαιώματα των ασθενών με χρόνιες παθήσεις έχουν αντικατασταθεί από την ανάγκη προετοιμασίας της υγειονομικής υπηρεσίας για την ικανοποίηση μιας ζήτησης που μέχρι σήμερα δεν έχει προκύψει; Η απάντηση στην COVID-19 με βάση τα τρέχοντα στοιχεία θα θέσει σε κίνδυνο την ικανότητα του συστήματος υγείας να παρέχει καθημερινό πρόγραμμα εξωτερικού ασθενή και μη επείγουσα περίθαλψη σε ασθενείς στο εγγύς μέλλον;

Άλλα ερωτήματα σχετίζονται ευρύτερα με τη διασταύρωση μεταξύ υγείας και κοινωνίας: πώς υπολογίζουμε τα

Η Βιοϊατρική και η Βιοτεχνολογία στη σύγχρονη εποχή…

Η Βιοϊατρική και η Βιοτεχνολογία στη σύγχρονη εποχή…

Από  Δημ. Κων Σαρρής 

Οι επιστημονικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο προέκυψαν στην προσπάθεια του ανθρώπου να δαμάσει τη φύση και να τη θέσει στην υπηρεσία του.

Τα επιστημονικά αυτά όμως επιτεύγματα υπηρέτησαν την ανθρωπότητα αλλά και πολλές φορές απέβησαν σε βάρος του ανθρώπου αλλά και των κοινωνιών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ανακάλυψη της ατομικής ενέργειας, η οποία είναι μεν μια χρήσιμη ενεργειακή πηγή, ωφέλιμη για παραγωγικούς και ιατρικούς σκοπούς, αλλά η χρήση της στο Ναγκασάκι και στη Χιροσίμα έχει ανεξίτηλα σημαδέψει την ανθρωπότητα.

Η εφαρμογή άλλωστε των επιστημονικών επιτευγμάτων του ερευνητή – εφευρέτη, εξαρτάται κύρια από τα μεγάλα συμφέροντα των ισχυρών της γης ή και ακόμα  από κάποιους παρανοϊκούς εγκεφάλους,  που ελέγχουν για κάποιο διάστημα τις τύχες των λαών τους.

Τα τελευταία ιδιαίτερα χρόνια στον τομέα των επιστημονικών εξελίξεων σημαίνουσα θέση έχουν τα όσα θαυμαστά συντελούνται στον τομέα της βιοϊατρικής και της βιοτεχνολογίας που δικαιολογημένα χαρακτηρίζονται με τον όρο Γενετική Επανάσταση.

Πρωτάκουστες έννοιες και νέοι όροι που προέρχονται κυρίως από τα γνωστικά πεδία της βιολογίας και της ιατρικής εμπλέκονται στην καθημερινή μας ζωή και χωρίς να γνωρίζουμε το τι πραγματικά σημαίνουν, ενστικτωδώς,  όμως   αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι το εκπληκτικό γεννιέται.

Οι σύγχρονες τεχνικές ανάπτυξαν με αλματώδη τρόπο τη Γενετική   με την απομόνωση του γενετικού υλικού, με την αποκρυπτογράφηση των γενετικών πληροφοριών, με την κλωνοποίηση, με την εμφύτευση  γενετικού υλικού κλπ.

Ηθικές αντιλήψεις για χρόνια ριζωμένες στο κοινωνικό σώμα, θρησκευτικές δοξασίες ανατρέπονται  “εν ριπή οφθαλμού”.

Πίσω από αυτές τις εξελίξεις κρύβεται άραγε το μεγαλείο του ανθρώπινου μυαλού και η “θεοποίηση” του ανθρώπου ή αποτελεί  την αρχή του τέλους του;

Τι προοιωνίζεται άραγε για όλους μας η Γενετική Επανάσταση;

Πόσο πρέπει να χαιρόμαστε για τα επιτεύγματά της και πόσο πρέπει να φοβόμαστε από αυτά;

Το DNA ως απομονωμένο γενετικό υλικό με το σπάσιμο του μυστικού του “κώδικα” μάς έδωσε τη δυνατότητα ανάγνωσής του, μας εισήγαγε στον άγνωστο κόσμο των γενετικών πληροφοριών και έδωσε τη δυνατότητα δημιουργίας χιλιάδων πανομοιότυπων κλωνοποιημένων οργανισμών σε φυτά και σε ζώα.

Οι αλματώδεις αυτές εξελίξεις της βιολογίας ανέτρεψαν τον τρόπο σκέψης και δράσης των ανθρώπων και συγκλόνισε τις μέχρι σήμερα δεοντολογικά αποδεκτές κοινωνικές, οικονομικές, νομικές και ηθικές αξίες.

Η Γενετική Επανάσταση έχει σίγουρα και την θετική και την αρνητική της όψη.  Επιθυμητό είναι να θέσουμε στην διάθεση του ανθρώπου και της κοινωνίας τις θετικές πράγματι εφαρμογές αυτών των επιτευγμάτων, όπως είναι:

 

Α. Προγενετική Διάγνωση και θεραπεία.

 

Η Γενετική Επανάσταση μπορεί να συμβάλει :

-Στην προγεννετική διάγνωση κληρονομικών ασθενειών με την μελέτη δεκάδων εκατοντάδων γονιδίων

Άνθρωποι με αναπηρία ή κοινωνία με αναπηρία;

Άνθρωποι με αναπηρία ή κοινωνία με αναπηρία;

της Γλυκερίας Αποστολοπούλου

Ζούμε σε μία κοινωνία, η οποία έχει αποκλείσει τους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες όχι επειδή οι ίδιοι δεν μπορούν να ενταχθούν σε αυτή αλλά επειδή η κοινωνία είναι έτσι διαμορφωμένη, ώστε είναι αδύνατο να τους εντάξει.

Είναι αδύνατο οι άνθρωποι αυτοί να χρησιμοποιήσουν τα πεζοδρόμια τα οποία δεν είναι χρηστικά ακόμα και για ανθρώπους χωρίς ειδικές ανάγκες, είναι αδύνατο οι άνθρωποι αυτοί να χρησιμοποιήσουν τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, να έχουν πρόσβαση σε κοινόχρηστους χώρους όπως οι παραλίες, χωρίς συνοδεία.

Η αυτονομία χάνεται διότι η κοινωνία είναι κατασκευασμένη χωρίς ευαισθησία για το διαφορετικό, ότι και αν ορίζουμε ως διαφορετικό. Για την ακρίβεια, δε βλέπουμε το διαφορετικό γιατί έχουμε την τάση να το κρύβουμε. Πώς να το δούμε όταν όλη μας η χώρα έχει κατασκευαστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε το διαφορετικό να μένει στο περιθώριο, να κουκουλώνεται, να μη φαίνεται.  

Οτιδήποτε δεν μπορεί να ενσωματωθεί στα δικά μας βιώματα, οτιδήποτε διαφέρει από μία κατασκευασμένη «κανονικότητα» που εξυπηρετεί τη δική μας καθημερινότητα, δεν είναι άξιο προσοχής και ευαισθησίας.

Οι θέσεις parking για ανθρώπους με αναπηρία- φαντάσματα, τις οποίες κανείς δε βλέπει, οι θέσεις στα μέσα μεταφοράς οι οποίες επίσης είναι αόρατες, οι ράμπες τις οποίες χρειάζεται κανείς πολλή τύχη για να τις βρει, οι τρόποι μας, οι οποίοι κάπου στην πορεία έχασαν την ευγένεια και την ευαισθησία τους.

Ξεχνάμε ότι όλοι είμαστε άνθρωποι και συγκεκριμένα ότι όλοι είμαστε εν δυνάμει ανάπηροι άνθρωποι. Δε μας έχει εγγυηθεί κανείς τη σωματική μας ακεραιότητα ούτε έχουμε γεννηθεί όλοι με την

Πειραματόζωα, πειραματάνθρωποι και ηθική

Τάσος Σαραντής 

Oι πρόσφατες αποκαλύψεις, σύμφωνα με τις οποίες ερευνητές που χρηματοδοτήθηκαν από τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία έλεγξαν τις επιπτώσεις καυσαερίων του ντίζελ σε ανθρώπους και πιθήκους, έθεσαν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ηθική της επιστημονικής έρευνας από επιχειρηματικούς ομίλους.

Στόχος των πειραμάτων, που χρηματοδοτήθηκαν από τη Volkswagen, την Daimler και τη BMW, ήταν να παρατηρηθεί και να καταγραφεί η ρυπογόνος επίδραση των εκπομπών από τα πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα με τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας καθαρισμού καυσαερίων.

Ωστόσο, ακόμη και αν ο στόχος της έρευνας ήταν να αποδειχθεί ότι τα καυσαέρια του ντίζελ είναι λιγότερο επιβλαβή από ό,τι θεωρούνταν προηγουμένως, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι αυτά τα καυσαέρια είναι επιβλαβή για την υγεία. Κανείς, ούτε καν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων, δεν ισχυρίζεται ότι είναι εντελώς ακίνδυνα.

Η επιστημονική έρευνα έχει προσφέρει τεράστια οφέλη στην κοινωνία, έχει σώσει ζωές και προάγει τη γνώση.

Αλλά τα πειράματα για ερευνητικούς σκοπούς έχουν ένα κόστος που κυμαίνεται από τους πόρους και τον χρόνο που σπαταλούνται μέχρι τον άμεσο κίνδυνο βλάβης για τους συμμετέχοντες σε αυτά (κοινώς τα πειραματόζωα).

Επομένως το κεντρικό ηθικό ζήτημα που παραμένει πάντα αφορά το αν το κόστος αυτό δικαιολογείται από τα πιθανά οφέλη της έρευνας.

Όταν αυτό το κόστος γίνεται υπερβολικό, ιδιαίτερα όταν οι άνθρωποι έχουν εκτεθεί σε αδικαιολόγητη βλάβη, καταλήγουμε σε ερευνητικό σκάνδαλο.

Προς τι το ρίσκο;

 

Στην περίπτωση των πειραμάτων για τις επιπτώσεις των καυσαερίων, το πιο πιεστικό ερώτημα είναι κατά πόσο η έκθεση των πιθήκων και των ανθρώπων σε αυτά μπορεί να δικαιολογηθεί μπροστά στα οφέλη της έρευνας.

Οταν χορηγούνται ουσίες που είναι γνωστό ότι είναι επικίνδυνες, τα πιθανά οφέλη θα πρέπει να είναι